Παρασκευή 13.11.2026,  

Ο Άνταμ Σμιθ, ο Γιόζεφ Σουμπέτερ και το τέλος της διαίρεσης της εργασίας

Δημοσιεύτηκε στις 19/09/2026 στην κατηγορία Ιδέες  |  δεν υπάρχουν σχόλια

Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης

 

Υπάρχουν δύο τρόποι να «διαβάσουμε» την εργασία, ως κοινωνικό αγαθό. 

 

Ο ένας είναι μέσα από τις δουλειές που χάνονται και τις άλλες που δημιουργούνται. 

 

Ο άλλος, βαθύτερος, μέσα από τον τρόπο με τον οποίο αλλάζει η ίδια η οργάνωση της εργασίας. 

 

Εδώ συναντώνται, με έναν απρόσμενα επίκαιρο τρόπο, ο Άνταμ Σμιθ και ο Γιόζεφ Σουμπέτερ. 

 

Ο Σμιθ, στον Πλούτο των Εθνών, έδειξε τη δύναμη της διαίρεσης της εργασίας, όταν, στο περίφημο εργοστάσιο καρφιτσών, μια σύνθετη διαδικασία σπάει σε επιμέρους εργασίες και η εξειδίκευση πολλαπλασιάζει την παραγωγικότητα. 

 

Η οικονομία δεν χρειάζεται λοιπόν κάθε φορά καινούργια επαγγέλματα για να αναπτυχθεί, αντίθετα  μπορεί να παραγάγει περισσότερο, οργανώνοντας διαφορετικά τα ήδη υπάρχοντα. 

 

Ο Σουμπέτερ, έναν και πλέον αιώνα αργότερα, έστρεψε το βλέμμα στην καινοτομία. 

 

Ο καπιταλισμός προχωρεί, μας είπε, μέσα από τη «δημιουργική καταστροφή»: το καινούργιο δεν προστίθεται απλώς στο παλιό, αλλά ανατρέπει παραγωγικές δομές και δημιουργεί άλλες. 

 

*****

Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ

 

Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ 

 

Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ

 

*****

 

Ο ένας εξηγεί πώς η εργασία γίνεται παραγωγικότερη, ο άλλος πώς η καινοτομία αλλάζει το παραγωγικό σύστημα. 

 

Η τεχνητή νοημοσύνη φέρνει τις δύο αντιλήψεις, αντιμέτωπες με κάτι πρωτόγνωρο. 

 

Η μονάδα αλλαγής δεν είναι το επάγγελμα 

 

Η συζήτηση για την AI ξεκινά συνήθως από το ερώτημα: πόσες θέσεις εργασίας θα χαθούν; 

 

Ίσως όμως κοιτάμε τη λάθος μονάδα. 

 

Ένα επάγγελμα αποτελείται από πολλά διαφορετικά καθήκοντα: Έρευνα, καταχώριση, ανάλυση, σύνταξη, έλεγχος, επικοινωνία, κρίση. 

 

Η τεχνολογία μπορεί να αυτοματοποιήσει κάποια, να επιταχύνει άλλα και να αυξήσει την αξία όσων παραμένουν ανθρώπινα. 

 

Έτσι, η αλλαγή μπορεί να έρθει χωρίς να εξαφανιστεί το ίδιο το επάγγελμα. 

 

Πίσω, στον Άνταμ Σμιθ: Η βιομηχανική οικονομία αύξησε την παραγωγικότητα σπάζοντας τη σύνθετη εργασία σε μικρότερα κομμάτια. Η AI μπορεί τώρα να επιτρέψει σε έναν άνθρωπο να ξαναενώσει ορισμένα από αυτά. Ένας εργαζόμενος μπορεί να γράψει, να μεταφράσει, να αναλύσει δεδομένα ή να δημιουργήσει ένα απλό πρόγραμμα χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά έναν διαφορετικό ειδικό. 

 

Όχι επειδή η εξειδίκευση εξαφανίστηκε, αλλά επειδή ένα μέρος της έγινε διαθέσιμο ως εργαλείο, κάτι που αλλάζει και την οικονομική αξία της ίδιας της γνώσης. 

 

Για δύο αιώνες η οικονομία έκανε την εξειδίκευση ολοένα βαθύτερη. Σήμερα, η AI μπορεί να κάνει ένα μέρος αυτής της εξειδίκευσης φθηνότερο και προσβάσιμο σε πολύ περισσότερους ανθρώπους. 

 

Ο τελικός χρήστης γίνεται έτσι πιο «γενικός». Το σύστημα που βρίσκεται πίσω του, όμως, γίνεται πιο εξειδικευμένο από ποτέ: ερευνητές AI, μηχανικοί λογισμικού και ημιαγωγών, data centres, δίκτυα, ενέργεια, ασφάλεια. 

 

Η εξειδίκευση δεν εξαφανίζεται, απλώς μετακινείται από το άτομο στο οικοσύστημα που το υποστηρίζει. 

 

Πάμε, τώρα, στον Σουμπέτερ. 

 

Η πραγματική επίδραση μιας τεχνολογίας δεν είναι μόνο ότι κάνει φθηνότερη μια υπάρχουσα εργασία αλλά ότι καθιστά δυνατές δραστηριότητες που προηγουμένως δεν συνέφερε να γίνουν. 

 

Εδώ, πλέον, η πρόβλεψη γίνεται δύσκολη: Μπορούμε να δούμε ποια καθήκοντα αυτοματοποιούνται σήμερα, αλλά δεν μπορούμε με την ίδια βεβαιότητα να γνωρίζουμε ποιες νέες αγορές, υπηρεσίες και επαγγέλματα θα προκύψουν όταν η AI γίνει φθηνότερη και πιο εξελιγμένη. 

 

Κατά συνέπεια, το σημαντικότερο ερώτημα ίσως να μην είναι πόση εργασία θα κάνει η μηχανή, αλλά ποια εργασία θα αξίζει περισσότερο όταν η μηχανή μπορεί να κάνει πολύ περισσότερα. 

 

Αν η παραγωγή κειμένου, εικόνας, κώδικα και ανάλυσης γίνει άφθονη και φθηνή, η σπανιότητα μπορεί να μετακινηθεί αλλού: στην κρίση για το ποιο πρόβλημα αξίζει να λυθεί, στην ευθύνη για μια απόφαση, στην αξιοπιστία του αποτελέσματος, στην ικανότητα να συνδέεις διαφορετικές γνώσεις και, διόλου απίθανο, σε εκείνες τις ανθρώπινες σχέσεις στις οποίες η εμπιστοσύνη δεν αυτοματοποιείται. 

 

Αυτό σημαίνει ότι η παλιά σχέση ανάμεσα σε δεξιότητα, επάγγελμα και παραγωγή γίνεται πιο ρευστή. Ο Σμιθ μας έδειξε ότι η παραγωγικότητα μπορεί να αυξηθεί όταν διαιρούμε την εργασία, ο Σουμπέτερ ότι η καινοτομία μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη δομή της οικονομίας. Η AI ίσως κάνει και τα δύο ταυτόχρονα: αυτοματοποιεί κομμάτια της εξειδικευμένης εργασίας, ενώ δίνει σε ένα άτομο πρόσβαση σε ένα πολύ ευρύτερο φάσμα δυνατοτήτων. 

 

Γι’ αυτό ίσως η μείζων αλλαγή είναι ότι θα αναμορφωθεί το τι εννοούμε όταν λέμε «δουλειά». 

 

Για δύο αιώνες η παραγωγικότητα αυξήθηκε μαθαίνοντας να χωρίζουμε τη σύνθετη εργασία. 

 

Η επόμενη φάση μπορεί να είναι η ανασύνδεση ορισμένων από αυτά τα κομμάτια. 

 

Και τότε το θέμα δεν θα είναι ποιος είχε δίκιο, ο Σμιθ ή ο Σουμπέτερ, αλλά το ότι η AI είναι η τεχνολογία που μας αναγκάζει, για πρώτη φορά, να διαβάσουμε και τους δύο μαζί.-

 

*****

 

ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ

 

*****

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ: 

 

Ο Μπιλ Γκέιτς γράφει για την τεχνητή νοημοσύνη

 

Σταλινικοί «αντιεξουσιαστές» που εμπορεύονται ό,τι πουλιέται

 

Ελπίδες ότι μπαίνουν όρια στα social media

 

Το μεγαλείο της Οδύσσειας απέναντι στη μικρότητα της Παλαιοδεξιάς

 

Γιατί βρίσκουν ακροατήριο οι λαϊκιστές; 

 

Η ai είναι η μεγαλύτερη απόδειξη της δύναμης του καπιταλισμού

 

Ο πλούτος πρέπει να φορολογείται. Αλλα πώς;

 

Ζητείται νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο που θα αποτρέψει τη σύγκρουση των γενεών

 

Η σχέση του ανθρώπου με τη φύση, από τον Αριστοτέλη στον Δαρβίνο

 

Το Σύμφωνο της Μέκκας και η Τουρκία. Τι αλλάζει για την Ελλάδα;

Γράψτε την άποψή σας

δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...

Προσθέστε το σχόλιό σας

Ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο  
Το e-mail σας (προαιρετικό - δεν δημοσιεύεται)  
Το σχόλιό σας

Ροή ειδήσεων

Η πράσινη μετάβαση ως ελληνικό στοίχημα: Από την ενεργειακή εξάρτηση στην παραγωγική ισχύ

Η αλληλεγγύη της Ευρώπης στην Ουκρανία δοκιμάζεται!

Η ψυχολογία της πίστης και τα όρια της πολιτικής εξουσίας

«Καλώδιο»: Η ισχύς που πηγάζει από το δίκαιο (video)

Η τεχνητή νοημοσύνη και η νέα εποχή των μαθηματικών

Αυτισμός και ΔΕΠΥ: Η ζωή ανάμεσα στην ανάγκη για τάξη και την διαρκή αναζήτηση του καινούργιου

Η οικονομία μετά την εργασία: Μπορούμε να γίνουμε λιγότεροι και πλουσιότεροι;

Μεγάλο το κόστος του Ερντογάν αν αποφασίσει θερμό επεισόδιο στον GSI, αλλά...

Μιλτιάδη Μαλακάση, «Βροχή»

Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό της νέας Ευρώπης;

Λορέντζου Μαβίλη, «Μούχρωμα»

Η Αμερική ψήφισε! Και τώρα; (video)

Ξεκινά το «καλώδιο»! Η Ελλάδα επιβάλλει τις θέσεις της στη διπλωματία και στο πεδίο

Ένας πρόεδρος σε αποδρομή, ένα κόμμα σε αναζήτηση διαδόχου

Ορθολογισμός εναντίον εμπειρισμού: Από πού πηγάζει η ανθρώπινη γνώση;

Τελευταία σχόλια

Καθοριστικός ο Οκτώβριος για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις (video)
Xρήστης: Γιώργος Σπ. ΠΟΥΡΟΣ
Συμφωνώ απόλυτα στις διαπιστώσεις σου. Προβλέπω, ότι εάν το καλώδιο ποντιστεί, η Τουρκία δεν θα μείνει άπραγη, αλλά θα μεταφέρει σε άλλο ση...

Ο Νόλαν μας θυμίζει γιατί δεν σταματήσαμε ποτέ να διαβάζουμε την «Οδύσσεια»
Xρήστης: Γιώργος
Πολύ εύστοχη ανάλυση. Όλα αυτά υπάρχουν στην ταινία του Νολαν όπως η ύβρις η οποία τον ενεργοποιεί για να κάνει το ταξίδι προς την αυτογνωσ...

Ο Νόλαν μας θυμίζει γιατί δεν σταματήσαμε ποτέ να διαβάζουμε την «Οδύσσεια»
Xρήστης: Σωτήρης
Είδα την ταινία σε imax και πραγματικά είναι εξαιρετική, ο Νολαν μετέδωσε τι πυρήνα της Οδύσσειας όπως ο νόστος, η φιλοξενία, η ύβρις. Σίγου...

Ήλθε κι έφυγε σαν ξένος...
Xρήστης: Apostolos Kalkanteras
Mιζερος,κομπλεξικος....

Πού αποσκοπεί το «Μανιφέστο Τσίπρα»; (video)
Xρήστης: Μανώλης Θεμελής
Σας παρακολουθώ τακτικά. Σχεδόν σε όλα συμφωνώ. Για το βίντεο, το ίδιο και εγώ. Παρεμπιπτόντως το έγραψα κι εγώ αυτό σε tweet. Συγχαρητήρια....

Ο Νόλαν μας θυμίζει γιατί δεν σταματήσαμε ποτέ να διαβάζουμε την «Οδύσσεια»
Xρήστης: Παναγιώτης
όταν Ριζοσπάστης και Δανίκας γράφουν υπέρ της ταινίας, εγώ κρύβομαι απο τις αλρούμπες του Χολυγουντ, που πληρώσαμε κιόλας σα κράτος - υποτελ...

Όταν ο Αντώνης Σαμαράς κατακεραύνωνε τη «γεροντοκρατία»
Xρήστης: ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ Κωνσταντίνος
Πολύ σωστά τα λέτε ...

Θα τον ξαναβγάλουμε όλοι εμείς!
Xρήστης: Άκης
Καλημέρα σας. Συμφωνώ απολύτως με τα παραπάνω και ευτυχώς είμαστε πάρα πολλοί.......... Είναι ένας αληθινός ΗΓΕΤΗΣ και είναι μόνος του απένα...

Πού οφείλεται η σιωπή της Αριστεράς για το Ιράν και το Σουδάν
Xρήστης: ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΑΛΑΡΗΣ
Αγαπητέ Διαμαντή, με εντυπωσίασε το κείμενο σου, πρόκειται για ένα κείμενο συνεκτικό και λογικά δομημένο, που αγγίζει μια πραγματική παθογέ...

Πολιτική και ιδεολογική η διαμάχη που ξέσπασε γύρω από τον Άγνωστο Στρατιώτη (video)
Xρήστης: ΣΤΕΛΛΑ ΚΑΡΑΤΖΑΝΗ
ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΙΣΟΥΝ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΝΑΝΑΚΙΑ ΝΑ ΠΛΗΓΩΝΟΥΝ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΑΣ....ΤΟ ΜΝΗΜΙΟ ΤΟΥ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΠΑΤΡΙΩΤΗ ΕΙΝΑΙ ΧΩΡΟΣ ΙΕΡΟΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΧΟΥΝ ΚΑΤΑΝΤΗΣΕ...

Πυθαγόρας: Όταν μιλάμε Ελληνικά, διατυπώνουμε μαθηματικές εξισώσεις
Xρήστης: Τάκης71
Πολύ σωστή η σύνδεση των θεωριών του Πυθαγόρα με τα μαθηματικά ...

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©