Γράφει ο Ευγένιος
Ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν βρίσκεται ξαπλωμένος στο γρασίδι του σπιτιού του Κάρολου Ντίκενς και κλαίει.
Όχι διακριτικά, όχι για λίγο.
Κλαίει με εκείνον τον τρόπο που κάνει τους γύρω να αισθάνονται αμήχανα, επειδή δεν ξέρουν πότε και πώς πρέπει να τελειώσει.
Έχει μόλις πληροφορηθεί ότι ένα βιβλίο του δέχθηκε κακή κριτική.
Ο Ντίκενς προσπαθεί να τον παρηγορήσει, ο Άντερσεν όμως δεν «συνετίζεται» και συνεχίζει να κλαίει.
Η σκηνή μοιάζει σχεδόν κωμική.
Οι δύο μεγάλοι συγγραφείς της βικτωριανής εποχής, ο ένας να προσπαθεί να διατηρήσει την τάξη του σπιτιού του και ο άλλος να την καταστρέφει με τα δάκρυά του.
Κι όμως, μέσα σε αυτό το παράξενο περιστατικό κρύβεται κάτι πολύ σοβαρό: πόσο χώρο αφήνουμε στους ανθρώπους να είναι διαφορετικοί όταν η διαφορετικότητά τους παύει να είναι χαριτωμένη;
Γιατί όλοι αγαπάμε τη διαφορετικότητα όσο αυτή δεν μας δυσκολεύει.
Μας αρέσει ο εκκεντρικός άνθρωπος όταν είναι διασκεδαστικός, μας αρέσει ο ευαίσθητος όταν η ευαισθησία του εκφράζεται όμορφα, μας αρέσει ο αντισυμβατικός όταν η αντισυμβατικότητά του έχει στυλ., μας αρέσει ο άνθρωπος που «είναι ο εαυτός του», αρκεί ο εαυτός του να μην κάνει πολύ θόρυβο.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν κάποιος αισθάνεται υπερβολικά, μιλάει υπερβολικά, κινείται διαφορετικά, αντιδρά με τρόπο που δεν μπορούμε να αποκωδικοποιήσουμε ή αρνείται να προσαρμοστεί στο συναισθηματικό πρωτόκολλο της παρέας, της δουλειάς, της οικογένειας ή του δημόσιου χώρου. Τ
ότε η κοινωνία αποκτά ξαφνικά έναν μεγάλο κατάλογο από λέξεις: «υπερβολικός», «δύσκολος», «παράξενος», «ακατάλληλος», «δεν ξέρει να συμπεριφέρεται».
Με την έννοια του neuroqueering, εξετάζεται τι συμβαίνει όταν άνθρωποι και σώματα δεν χωρούν στους καθιερωμένους κανόνες για το πώς «πρέπει» να συμπεριφέρεται ένας «κανονικός» άνθρωπος.
Το neuroqueer excess περιγράφει αυτή την υπερχείλιση: τη στιγμή που το συναίσθημα, η συμπεριφορά ή η έκφραση περισσεύει από τα όρια που η κοινωνία έχει ορίσει ως αποδεκτά.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Η υπερβολή μπορεί να είναι κουραστική, ενοχλητική, ακόμη και επιβλαβής. Ο Άντερσεν δεν γίνεται ήρωας επειδή έκλαιγε στο γρασίδι. Ούτε ο Λι Μπόουερι, ο Βρετανός καλλιτέχνης που προκαλούσε με την ακραία εμφάνιση και τις παραστάσεις του, γίνεται αυτομάτως ηθικό πρότυπο. Αυτό που είναι πιο ενδιαφέρον, είναι η πρόκληση να χρησιμοποιήσουμε τέτοιες συμπεριφορές σαν τεστ αντοχής της κοινωνίας.
Όταν κάποιος δεν μπορεί να ακολουθήσει τους κανόνες μας, τι αποκαλύπτεται για τους ίδιους τους κανόνες;
Ο Ντίκενς πίστευε στην αυτοσυγκράτηση, στην ευπρέπεια, στην πειθαρχία του συναισθήματος, ενώ ο Άντερσεν, πεσμένος στο γρασίδι και κλαίγοντας χωρίς μέτρο, έκανε ορατό κάτι που κανονικά έπρεπε να παραμείνει αόρατο: ότι οι άνθρωποι δεν αισθάνονται πάντα με τον σωστό τρόπο, στον σωστό χώρο, στη σωστή ένταση και για τον σωστό χρόνο.
Πιστεύουμε ότι ξεπεράσαμε την παλιά καταπίεση επειδή αλλάξαμε το λεξιλόγιό της.
Κάποτε λέγαμε «ευπρέπεια», σήμερα λέμε «αυτορρύθμιση».
Κάποτε λέγαμε «μην κάνεις σκηνή», σήμερα λέμε «διαχειρίσου τα συναισθήματά σου».
Κάποτε ζητούσαμε από τον άνθρωπο να κρύψει ό,τι θεωρούσαμε ανεπιθύμητο, σήμερα του ζητάμε να το «επεξεργαστεί», να το «διαχειριστεί», να το κάνει κατανοητό και, ει δυνατόν, να επιστρέψει γρήγορα στην κανονικότητα.
Η απαίτηση όμως μπορεί να παραμένει η ίδια: να μη μας φέρνεις σε δύσκολη θέση.
Αυτό είναι το πραγματικό όριο της κοινωνικής ανοχής: ανεχόμαστε τη διαφορετικότητα όσο μπορούμε να την καταλάβουμε, όσο μπορούμε να την ονομάσουμε, όσο μπορούμε να την εντάξουμε σε ένα αφήγημα που μας καθησυχάζει.
Όταν όμως κάποιος δεν μας προσφέρει αυτή την ευκολία, η ανοχή μας δοκιμάζεται.
Το βλέπουμε στη διαφορετική νευρολογική λειτουργία, στη διαφορετική έκφραση του φύλου, στη συμπεριφορά, στην εμφάνιση, στον τρόπο με τον οποίο κάποιος επικοινωνεί ή αντιδρά σε μια κατάσταση.
Το βλέπουμε κάθε φορά που ζητάμε από έναν άνθρωπο να γίνει πρώτα «κανονικός» για να του προσφέρουμε μετά φροντίδα, αποδοχή ή χώρο.
Υπάρχει και μια ειρωνεία εδώ: οι κοινωνίες μας μιλούν όλο και περισσότερο για αυθεντικότητα, μας καλούν να «είμαστε ο εαυτός μας», να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας, να αποδεχόμαστε τη διαφορετικότητα.
Αλλά υπάρχει ένας αστερίσκος: να είσαι ο εαυτός σου, αρκεί ο εαυτός σου να παραμένει ευανάγνωστος και διαχειρίσιμος.
Ίσως γι' αυτό έχει σημασία η εικόνα του Άντερσεν στο γρασίδι.
Δεν χρειάζεται να τον θαυμάσουμε, δεν χρειάζεται καν να συμφωνήσουμε μαζί του, μόνο χρειάζεται να αντέξουμε για λίγο την αμηχανία που δημιουργεί, να μείνουμε εκεί.
Αυτό είναι και το πιο απαιτητικό νόημα της φροντίδας: όχι να διορθώσουμε αμέσως τον άλλον, ούτε να μετατρέψουμε κάθε δύσκολη συμπεριφορά σε σύμπτωμα που πρέπει να αντιμετωπιστεί, αλλά να μπορούμε να παραμείνουμε παρόντες όταν η ανθρώπινη έκφραση γίνεται ακατάστατη, δυσανάγνωστη και άβολη.
Αυτό συνδέεται και με την «testimonial justice»: την ανάγκη να ακούμε τους ανθρώπους με βάση τη δική τους εμπειρία και να μην ερμηνεύουμε εξαρχής τη διαφορετικότητά τους ως έλλειμμα, χωρίς να σημαίνει ότι καταργούμε τα όρια.
Μια κοινωνία χρειάζεται όρια, χρειάζεται κανόνες, χρειάζεται να προστατεύει και τους άλλους από συμπεριφορές που τους βλάπτουν.
Αλλά άλλο όριο και άλλο απαίτηση ομοιομορφίας, άλλο να λέμε «μην πληγώνεις τον άλλον» και άλλο να λέμε «μην τον κάνεις να αισθανθεί άβολα».
Η πρώτη απαίτηση αφορά στην ηθική, η δεύτερη αφορά στην άνεσή μας και, ίσως, έχουμε μπερδέψει υπερβολικά τις δύο.
Μια πραγματικά ανεκτική κοινωνία δεν είναι εκείνη όπου όλοι συμπεριφέρονται ευγενικά, ψύχραιμα και προβλέψιμα, αντίθετα είναι εκείνη στην οποία υπάρχει αρκετός χώρος ώστε ο άνθρωπος που δεν μπορεί (ή δεν θέλει!) να ακολουθήσει το κυρίαρχο υπόδειγμα να μη χάνει αυτομάτως το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια, στη φροντίδα και στην παρουσία.
Ο Ντίκενς μπορούσε να σηκώσει τον Άντερσεν από το γρασίδι και να τον βάλει μέσα στο σπίτι.
Η πιο δύσκολη επιλογή ήταν άλλη: να καθίσει δίπλα του, να λερώσει λίγο τα ρούχα του, να δεχθεί ότι για λίγη ώρα το γρασίδι του δεν θα είναι τακτοποιημένο.
Ίσως αυτή να είναι τελικά η δοκιμασία της ανεκτικότητας: όχι πόσο διαφορετικό μπορείς να αποδεχθείς όταν παραμένει όμορφο, αλλά πόσο ανθρώπινο μπορείς να αναγνωρίσεις όταν σε κάνει να αισθάνεσαι άβολα.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Μπιλ Γκέιτς γράφει για την τεχνητή νοημοσύνη
Σταλινικοί «αντιεξουσιαστές» που εμπορεύονται ό,τι πουλιέται
Ελπίδες ότι μπαίνουν όρια στα social media
Το μεγαλείο της Οδύσσειας απέναντι στη μικρότητα της Παλαιοδεξιάς
Γιατί βρίσκουν ακροατήριο οι λαϊκιστές;
Η ai είναι η μεγαλύτερη απόδειξη της δύναμης του καπιταλισμού
Ο πλούτος πρέπει να φορολογείται. Αλλα πώς;
Ζητείται νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο που θα αποτρέψει τη σύγκρουση των γενεών
Η σχέση του ανθρώπου με τη φύση, από τον Αριστοτέλη στον Δαρβίνο
Το Σύμφωνο της Μέκκας και η Τουρκία. Τι αλλάζει για την Ελλάδα;
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...