Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Η Τουρκία έχει ένα παράδοξο πρόβλημα: είναι σήμερα αρκετά ισχυρή ώστε σχεδόν όλοι να θέλουν να έχουν μαζί της σχέσεις, αλλά όχι τόσο ισχυρή ώστε οι ίδιοι αυτοί παίκτες να είναι διατεθειμένοι να της αφήσουν ελεύθερο πεδίο.
Ας μην εθελοτυφλεί κανείς: Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «αντιτουρκικό μέτωπο».
Δεν υπάρχει μια συντονισμένη συμμαχία κρατών που έχει ως κοινό στόχο να περιορίσει την Τουρκία.
Υπάρχει κάτι πιο σύνθετο και, από στρατηγικής πλευράς, πιο ενδιαφέρον: μια σειρά από χώρες που έχουν διαφορετικά συμφέροντα, διαφορετικές προτεραιότητες και διαφορετικές σχέσεις με την Άγκυρα, αλλά συναντώνται σε ένα σημείο: Καμία δεν θέλει μια Τουρκία απομονωμένη, ούτε όμως και μια Τουρκία ηγεμονική.
Αυτή η διάκριση έχει μεγάλη σημασία. Η σύγχρονη Τουρκία δεν είναι η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η σημερινή Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι η Ευρώπη του 17ου αιώνα.
Η ιστορία, όμως, μπορεί να μας προσφέρει ένα χρήσιμο ερώτημα προς προβληματισμό: τι συμβαίνει όταν μια δύναμη επιχειρεί να μετατρέψει την επιρροή της σε αναθεωρητική ισχύ;
Η απάντηση δεν είναι κατ' ανάγκην η σύγκρουση.
Συχνά (κι εν προκειμένω) είναι η αντισυσπείρωση.
Η Τουρκία είναι πολύ σημαντική για να αγνοηθεί
Το ενδιαφέρον της τουρκικής περίπτωσης είναι ότι η Άγκυρα δεν είναι σήμερα ένας περιφερειακός παίκτης που μπορεί απλώς να αποκλειστεί.
Έχει στρατιωτική ισχύ, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, μεγάλη οικονομία, κρίσιμη γεωγραφική θέση και δυνατότητα να συνομιλεί ταυτόχρονα με τη Δύση, τη Ρωσία, τον αραβικό κόσμο, το Ισραήλ και τις χώρες της Κεντρικής Ασίας.
Η Τουρκία μπορεί να βρίσκεται στο ΝΑΤΟ και ταυτόχρονα να διατηρεί ιδιαίτερες σχέσεις με τη Μόσχα, μπορεί να συνεργάζεται με χώρες του Κόλπου και την ίδια στιγμή να ανταγωνίζεται μαζί τους για επιρροή, μπορεί να αποκαθιστά σχέσεις με την Αίγυπτο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χωρίς να εξαφανίζονται οι στρατηγικές διαφορές που είχαν προηγηθεί.
Αυτό δεν είναι αποτυχία της τουρκικής διπλωματίας, αντίθετα είναι, σε μεγάλο βαθμό, η επιτυχία της.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ίδια ευελιξία μετατρέπεται στην πεποίθηση ότι η Τουρκία μπορεί να διαμορφώνει μόνη της τους κανόνες του περιφερειακού συστήματος.
Εκεί αρχίζουν να αλλάζουν οι αντιδράσεις των άλλων.
Γιατί αντιδρά η Αίγυπτος
Η Αίγυπτος είναι χαρακτηριστική περίπτωση.
Το Κάιρο δεν έχει συμφέρον να γίνει η Τουρκία εχθρός του.
Έχει κάθε λόγο να διατηρεί ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, να αναπτύσσει οικονομικές σχέσεις και να περιορίζει τις εντάσεις.
Έχει όμως εξίσου προφανές συμφέρον να μην αποκτήσει η Άγκυρα αποφασιστικό ρόλο στη Λιβύη και, κατ' επέκταση, στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Αίγυπτο, η Λιβύη συνιστά άμεση υπόθεση εθνικής ασφάλειας.
Επομένως, όταν η Τουρκία χρησιμοποιεί τη στρατιωτική της παρουσία στη Λιβύη, τις συμφωνίες με την Τρίπολη και τη θαλάσσια στρατηγική της για να διευρύνει την επιρροή της, το Κάιρο δεν χρειάζεται να είναι «φιλελληνικό» για να αντιδράσει, αρκεί να είναι «αιγυπτιακό».
Οι ισορροπίες που δημιουργούνται απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική είναι το φυσικό αποτέλεσμα διαφορετικών εθνικών συμφερόντων που συναντώνται.
Το ίδιο συμβαίνει με το Ισραήλ
Κάτι ανάλογο συμβαίνει με το Ισραήλ.
Μια ισχυρή Τουρκία δεν είναι από μόνη της πρόβλημα για το Τελ Αβίβ.
Μια Τουρκία όμως που φιλοδοξεί να γίνει ο βασικός ρυθμιστής της Συρίας, της Ανατολικής Μεσογείου και ευρύτερα του μουσουλμανικού κόσμου δημιουργεί ένα διαφορετικό στρατηγικό περιβάλλον.
Εδώ δεν πρόκειται μόνο για τη διαφωνία γύρω από τη Γάζα ή για την έντονη ρητορική μεταξύ των δύο κυβερνήσεων, αφού το μείζον είναι ότι υπάρχει ανταγωνισμός για την περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Και αυτό είναι, εν μέρει, μια εξήγηση γιατί η συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ αποκτά όλο και μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος: Επειδή και οι δύο χώρες έχουν συμφέρον σε ένα περιβάλλον όπου κανένας περιφερειακός παίκτης δεν μπορεί να μετατρέψει μόνος του την ισχύ του σε ηγεμονία.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Και η Γαλλία απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις
Η Γαλλία έχει έναν ακόμη διαφορετικό λόγο: Το Παρίσι ενδιαφέρεται για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, για την ασφάλεια της Μεσογείου και για το αν οι περιφερειακές ισορροπίες μπορούν να αλλάζουν μέσω στρατιωτικής πίεσης και τετελεσμένων.
Γι' αυτό η γαλλοελληνική στρατηγική σχέση δεν πρέπει να παρουσιάζεται απλώς ως «αντιτουρκική».
Η Γαλλία μπορεί να συνεργάζεται με την Τουρκία σε ορισμένα ζητήματα και να διαφωνεί μαζί της σε άλλα.
Το κοινό σημείο με την Ελλάδα είναι η αντίληψη ότι η ισχύς δεν μπορεί να υποκαταστήσει επ' αόριστον τους κανόνες.
Σε αυτό το πεδίο η Ελλάδα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα, εφόσον ξέρει να το αξιοποιεί.
Δεν χρειάζεται να πείσει τον κόσμο ότι η Τουρκία είναι ο «κακός» της περιοχής, χρειάζεται να πείσει τους άλλους ότι η σταθερότητα είναι προς το συμφέρον τους.
Η μεγάλη ελληνική ευκαιρία
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται, όπως εγκληματικά προτείνει η άμυαλη παλαιοδεξιά, να επενδύει σε ένα φανταστικό «αντιτουρκικό στρατόπεδο».
Τέτοιο στρατόπεδο δεν υπάρχει και, ακόμη κι αν υπήρχε, θα ήταν εύθραυστο.
Οι χώρες συνεργάζονται μαζί μας επειδή εναρμονίζονται τα δικά τους συμφέροντα με τα δικά μας.
Άρα η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως ένας από τους κόμβους ενός δικτύου σχέσεων που περιλαμβάνει την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Ισραήλ, τη Γαλλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις χώρες του Κόλπου και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όχι ως δίκτυο εναντίον της Τουρκίας, αλλά ως δίκτυο υπέρ μιας Ανατολικής Μεσογείου στην οποία κανείς δεν μπορεί να επιβάλει μόνος του τους κανόνες, ερήμην του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS). Αυτό είναι πολύ πιο κοντά στο εθνικό μας συμφέρον.
Η Ελλάδα δεν έχει λόγο να επιδιώκει (και δεν μπορεί να επιβάλει) μια αδύναμη Τουρκία, η οποία, άλλωστε, μπορεί να είναι απρόβλεπτη, αποσταθεροποιητική και επικίνδυνη.
Αυτό που συμφέρει την Αθήνα είναι μια Τουρκία που κατανοεί το κόστος της σύγκρουσης, και αρκετά περιορισμένη από τις περιφερειακές ισορροπίες ώστε να μην μπορεί να μετατρέπει κάθε επιθυμία της σε τετελεσμένο.
Είναι μια λεπτή γραμμή πολιτικής αυτή, αλλά αυτή είναι η πραγματική διπλωματία.
Το παράδοξο της τουρκικής ισχύος
Η Τουρκία έχει πετύχει κάτι σημαντικό: κατάφερε να γίνει αναγκαία για πολλούς. Το επόμενο ερώτημα είναι αν μπορεί να αποφύγει το τίμημα της ίδιας της επιτυχίας της, γιατί όσο περισσότερη επιρροή αποκτά, τόσο περισσότερες χώρες έχουν λόγο να τη χρησιμοποιούν.
Αλλά όσο περισσότερο επιχειρεί να μετατρέψει αυτή την επιρροή σε δικαίωμα να καθορίζει τους κανόνες, αδιαφορώντας για τους κοινούς κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, τόσο περισσότερες από αυτές τις χώρες αποκτούν λόγο να την περιορίσουν.
Αυτός είναι ο μηχανισμός των αντισυσπειρώσεων, όχι η ξεπερασμένη κι απρόσφορη «τουρκοφοβία», όχι η επιδίωξη μιας κρυφής και στην πράξη αδύνατης συνεννόησης όλων εναντίον της Άγκυρας.
Δεν υπάρχει κάποια «ιστορική κατάρα» που καταδικάζει την Τουρκία κάθε φορά που κινείται προς δυσμάς., υπάρχει όμως ένας κανόνας της διεθνούς πολιτικής που ισχύει πολύ περισσότερο από τις ιστορικές αναλογίες: όσο μια χώρα αυξάνει την ισχύ της, αυξάνει και την αξία της συνεργασίας μαζί της.
Όταν όμως επιχειρεί να χρησιμοποιήσει αυτή την ισχύ για να επιβάλει μονομερώς την τάξη που επιθυμεί, αυξάνει ταυτόχρονα και το κίνητρο των άλλων να σταθούν απέναντί της.
Η Ελλάδα μπορεί να αυτόν τον κανόνα, χωρίς να περιμένει την επιβεβαίωσή του από την ιστορία.
Με ισχυρή άμυνα, σοβαρή διπλωματία, ευρωπαϊκή παρουσία και σχέσεις που δεν στηρίζονται στον κοινό φόβο της Τουρκίας αλλά στα κοινά συμφέροντα των εταίρων της.
Γιατί στο τέλος το ζητούμενο είναι να καταλάβει η Τουρκία ότι κανείς δεν μπορεί να κερδίσει το παιχνίδι μόνος του.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Μπιλ Γκέιτς γράφει για την τεχνητή νοημοσύνη
Σταλινικοί «αντιεξουσιαστές» που εμπορεύονται ό,τι πουλιέται
Ελπίδες ότι μπαίνουν όρια στα social media
Το μεγαλείο της Οδύσσειας απέναντι στη μικρότητα της Παλαιοδεξιάς
Γιατί βρίσκουν ακροατήριο οι λαϊκιστές;
Η ai είναι η μεγαλύτερη απόδειξη της δύναμης του καπιταλισμού
Ο πλούτος πρέπει να φορολογείται. Αλλα πώς;
Ζητείται νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο που θα αποτρέψει τη σύγκρουση των γενεών
Η σχέση του ανθρώπου με τη φύση, από τον Αριστοτέλη στον Δαρβίνο
Το Σύμφωνο της Μέκκας και η Τουρκία. Τι αλλάζει για την Ελλάδα;
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...