Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Υπάρχει ένας παράξενος τρόπος με τον οποίο συζητούμε σήμερα την τεχνητή νοημοσύνη.
Μιλάμε για το τέλος της εργασίας, για τις μηχανές που θα αντικαταστήσουν τους ανθρώπους, για την ανεργία που μπορεί να προκαλέσει η αυτοματοποίηση, για τη συγκέντρωση πλούτου στις εταιρείες που ελέγχουν τα ισχυρότερα μοντέλα.
Όλα αυτά είναι πραγματικά ερωτήματα.
Υπάρχει όμως ένα μεγαλύτερο ερώτημα που συχνά περνάει απαρατήρητο: Τι μας λέει η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης για τον ίδιο τον καπιταλισμό;
Η απάντηση μπορεί να είναι πολύ πιο αισιόδοξη από όσο υποδηλώνει η δημόσια συζήτηση.
Η AI ίσως αποτελεί τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα απόδειξη της δύναμης του καπιταλιστικού συστήματος: της ικανότητάς του να απορροφά τις τεχνολογικές ανατροπές, να ανασυνθέτει τους παραγωγικούς του μηχανισμούς και να δημιουργεί νέες μορφές πλούτου εκεί όπου προηγουμένως υπήρχαν μόνο ιδέες και δυνατότητες.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν εμφανίστηκε σε ένα οικονομικό κενό.
Προέκυψε από τη συνάντηση επιστήμης, επιχειρηματικότητας, επενδύσεων, ανταγωνισμού, υπολογιστικής ισχύος και ανθρώπινου κεφαλαίου.
Εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια διοχετεύονται στην ανάπτυξη υποδομών, μοντέλων και εφαρμογών.
Εκατομμύρια επιχειρήσεις αναζητούν τρόπους να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία για να γίνουν παραγωγικότερες.
Αυτό είναι καπιταλισμός στην πιο χαρακτηριστική του μορφή.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Μια νέα τεχνολογία εμφανίζεται.
Κάποιος αναγνωρίζει μια δυνατότητα.
Κάποιος επενδύει, κάποιος επιχειρεί, κάποιος αποτυγχάνει, κάποιος άλλος επιτυγχάνει.
Η επιτυχία προσελκύει νέο κεφάλαιο.
Το κεφάλαιο χρηματοδοτεί νέα καινοτομία.
Η καινοτομία δημιουργεί νέες αγορές.
Και οι νέες αγορές αλλάζουν ξανά την οικονομία.
Αυτός ο κύκλος δεν είναι μια λεπτομέρεια του καπιταλισμού.
Είναι η ίδια η κινητήρια δύναμή του.
Από τη μηχανή στην τεχνητή νοημοσύνη
Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα, χρειάζεται να κοιτάξουμε λίγο πίσω.
Η ιστορία του καπιταλισμού είναι σε μεγάλο βαθμό ιστορία τεχνολογικών μετασχηματισμών.
Η ατμομηχανή άλλαξε τη μετακίνηση και την παραγωγή.
Ο ηλεκτρισμός άλλαξε το εργοστάσιο.
Η γραμμή παραγωγής άλλαξε την κλίμακα της βιομηχανίας.
Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής άλλαξε την επεξεργασία της πληροφορίας.
Το διαδίκτυο άλλαξε την επικοινωνία, το εμπόριο και τις υπηρεσίες.
Κάθε μία από αυτές τις τεχνολογικές επαναστάσεις προκάλεσε φόβο.
Και κάθε μία κατέστρεψε παλιές μορφές εργασίας.
Αυτό είναι αναπόφευκτο.
Η τεχνολογική πρόοδος δεν διατηρεί ανέπαφη την οικονομία.
Τη μετασχηματίζει.
Όμως ακριβώς εδώ βρίσκεται η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην τεχνολογική αλλαγή και στην οικονομική καταστροφή.
Ο καπιταλισμός έχει μια μοναδική ιστορική ιδιότητα: δεν προσπαθεί να διατηρήσει αμετάβλητη την προηγούμενη οικονομία.
Την ανατρέπει, και στη συνέχεια δημιουργεί μια καινούργια.
Αυτό είναι το δημιουργικό μέρος της περίφημης «δημιουργικής καταστροφής» του Σουμπέτερ.
Κάτι παλιό εξαφανίζεται, κάτι νέο εμφανίζεται.
Και η οικονομία μετακινείται σε υψηλότερο επίπεδο παραγωγικότητας.
Η AI δεν καταργεί την ανθρώπινη εργασία
Η τεχνητή νοημοσύνη πράγματι μπορεί να αντικαταστήσει ορισμένες εργασίες.
Αυτό θα συμβεί.
Κάποιες θέσεις εργασίας θα περιοριστούν.
Ορισμένα επαγγέλματα θα μετασχηματιστούν.
Κάποιες δεξιότητες που σήμερα έχουν υψηλή αξία μπορεί αύριο να έχουν μικρότερη.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η οικονομία έχει μια σταθερή ποσότητα εργασίας, την οποία μοιράζονται άνθρωποι και μηχανές.
Η οικονομία δημιουργεί συνεχώς νέες ανάγκες.
Και όταν η παραγωγικότητα αυξάνεται, ανοίγει χώρος για δραστηριότητες που προηγουμένως ήταν πολύ ακριβές, πολύ δύσκολες ή απλώς αδύνατες.
Η AI μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την ανθρώπινη εργασία, αυξάνοντας τις δυνατότητες των εργαζομένων αντί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως εργαλείο αντικατάστασής τους.
Η διαφορά είναι τεράστια.
Ένας γιατρός που χρησιμοποιεί AI για να αναλύσει χιλιάδες ιατρικές εικόνες δεν γίνεται λιγότερο χρήσιμος.
Γίνεται ισχυρότερος.
Ένας δικηγόρος που μπορεί να αναλύσει μέσα σε λίγα λεπτά εκατοντάδες σελίδες νομολογίας δεν παύει να είναι δικηγόρος.
Γίνεται παραγωγικότερος.
Ένας μηχανικός που μπορεί να δοκιμάσει εκατοντάδες σχεδιαστικές λύσεις με τη βοήθεια AI δεν αντικαθίσταται απαραίτητα από τη μηχανή.
Αποκτά έναν νέο συνεργάτη.
Αυτό είναι το πραγματικό δυναμικό της τεχνολογίας.
Η μηχανή δεν χρειάζεται να γίνει ο εργαζόμενος.
Μπορεί να γίνει ο πολλαπλασιαστής του εργαζομένου.
Και αυτή ακριβώς η δυνατότητα αποκαλύπτει την ευρύτητα του καπιταλισμού.
Το σύστημα που ξέρει να μεταμορφώνεται
Ο καπιταλισμός συχνά παρουσιάζεται σαν ένα οικονομικό σύστημα που βασίζεται αποκλειστικά στο κεφάλαιο και στο κέρδος.
Είναι πολύ περισσότερα.
Είναι ένας μηχανισμός συνεχούς αναζήτησης νέων τρόπων δημιουργίας αξίας.
Κάποτε η αξία βρισκόταν κυρίως στη γη και στη γεωργική παραγωγή.
Μετά πέρασε στο εργοστάσιο.
Ύστερα στην παραγωγή μεγάλης κλίμακας.
Στη συνέχεια στις υπηρεσίες.
Έπειτα στην πληροφορία.
Σήμερα μετακινείται όλο και περισσότερο προς τη γνώση, τα δεδομένα, τους αλγορίθμους και την υπολογιστική ισχύ.
Ο καπιταλισμός δεν εξαφανίζεται όταν αλλάζει η βάση της παραγωγής.
Αλλάζει μαζί της.
Αυτό είναι το στοιχείο που συχνά υποτιμούν οι προβλέψεις για το «τέλος του καπιταλισμού».
Ο καπιταλισμός έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι μπορεί να μετασχηματίζει τις ίδιες τις προϋποθέσεις της λειτουργίας του.
Από τον εργάτη του εργοστασίου στον προγραμματιστή.
Από τη μαζική παραγωγή στη δημιουργία ψηφιακών προϊόντων.
Από το φυσικό κατάστημα στην παγκόσμια πλατφόρμα.
Από το βιβλίο στην άμεση πρόσβαση σε ολόκληρες βιβλιοθήκες.
Και τώρα από τον υπολογιστή ως εργαλείο στην AI ως συνεργάτη.
Η δύναμη του συστήματος βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την προσαρμοστικότητα.
Η μεγάλη επιστροφή της παραγωγικότητας
Υπάρχει και κάτι ακόμη.
Η AI επαναφέρει στο κέντρο της οικονομικής σκέψης μια λέξη που είχαμε σχεδόν ξεχάσει: την παραγωγικότητα.
Για δεκαετίες οι δυτικές οικονομίες αναζητούν τρόπους να αυξήσουν την παραγωγικότητα σε μια εποχή δημογραφικής γήρανσης, περιορισμένης αύξησης του εργατικού δυναμικού και υψηλού κόστους.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες απαντήσεις.
Αν ένας εργαζόμενος μπορεί να παράγει δύο ή τρεις φορές περισσότερο χάρη στα νέα εργαλεία, η οικονομία αποκτά κάτι πολύ σημαντικότερο από μια απλή μείωση κόστους.
Αποκτά νέα παραγωγική δυνατότητα.
Και η αυξημένη παραγωγικότητα μπορεί να μετατραπεί σε υψηλότερους μισθούς, καλύτερες υπηρεσίες, χαμηλότερες τιμές, νέα προϊόντα και νέες επενδύσεις.
Αυτός είναι ο μηχανισμός που έκανε τον καπιταλισμό τόσο ισχυρό τους τελευταίους δύο αιώνες.
Δεν δημιούργησε πλούτο επειδή μοίρασε καλύτερα έναν δεδομένο πλούτο.
Δημιούργησε πλούτο επειδή έμαθε να παράγει περισσότερο.
Η AI μπορεί να ανοίξει μια νέα εποχή ακριβώς αυτού του είδους παραγωγικής επέκτασης.
Προσοχή, όμως: Η αισιοδοξία για τον καπιταλισμό δεν σημαίνει αφέλεια.
Υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι.
Η συγκέντρωση της τεχνολογικής ισχύος σε λίγες επιχειρήσεις είναι ένας από αυτούς.
Η έξαρση των ανισοτήτων είναι ένας άλλος.
Η πιθανότητα ορισμένοι εργαζόμενοι να προσαρμοστούν πολύ πιο γρήγορα από άλλους είναι πραγματική.
Γι' αυτό χρειάζεται εκπαίδευση.
Χρειάζεται επανεκπαίδευση.
Χρειάζεται ανταγωνισμός.
Χρειάζεται πρόσβαση στην τεχνολογία.
Χρειάζονται θεσμοί που εμποδίζουν τη δημιουργία κλειστών τεχνολογικών μονοπωλίων.
Και χρειάζεται μια αγορά εργασίας αρκετά ευέλικτη ώστε να επιτρέπει στους ανθρώπους να μετακινούνται από τις δραστηριότητες που συρρικνώνονται προς εκείνες που δημιουργούνται.
Αυτό όμως είναι ακριβώς το αντίθετο από την προσπάθεια να σταματήσουμε την τεχνολογική αλλαγή.
Η σωστή απάντηση στην AI είναι περισσότερος δυναμισμός, όχι περισσότερος φόβος.
Περισσότερη καινοτομία.
Περισσότερη εκπαίδευση.
Περισσότερη επιχειρηματικότητα.
Περισσότερος ανταγωνισμός.
Περισσότερη συμμετοχή.
Για την Ελλάδα το ζήτημα είναι ακόμη πιο κρίσιμο.
Η χώρα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες ή την Κίνα στην κατασκευή των μεγαλύτερων AI models.
Μπορεί όμως να ανταγωνιστεί στη χρήση τους.
Και εκεί ανοίγεται ένας τεράστιος χώρος.
Μια ελληνική επιχείρηση μπορεί να χρησιμοποιήσει AI για να αποκτήσει παραγωγικότητα που μέχρι σήμερα απαιτούσε πολύ μεγαλύτερο προσωπικό.
Ένας γιατρός μπορεί να έχει πρόσβαση σε εργαλεία ανάλυσης που μέχρι πρόσφατα υπήρχαν μόνο στα μεγαλύτερα νοσοκομεία.
Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να δημιουργήσει εξατομικευμένο εκπαιδευτικό υλικό.
Η δημόσια διοίκηση μπορεί να γίνει ταχύτερη.
Η ναυτιλία μπορεί να γίνει αποτελεσματικότερη.
Ο τουρισμός μπορεί να προσφέρει πιο εξατομικευμένες υπηρεσίες.
Η γεωργία μπορεί να αξιοποιήσει δεδομένα και προγνωστικά μοντέλα.
Η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να αποκτήσει νέες μορφές πρόσβασης.
Για μια χώρα με μικρή αγορά και περιορισμένο παραγωγικό δυναμικό, η αύξηση της παραγωγικότητας δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη.
Και εδώ η AI μπορεί να γίνει ένας τεχνολογικός επιταχυντής.
Το μεγάλο μάθημα
Ίσως λοιπόν πρέπει να αντιστρέψουμε το ερώτημα.
Αντί να ρωτάμε: «Θα καταστρέψει η AI τον καπιταλισμό;» να ρωτήσουμε: «Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ο καπιταλισμός χάρη στην AI;»
Αυτή είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση.
Γιατί ο καπιταλισμός δεν αποδείχθηκε ανθεκτικός επειδή απέφυγε τις κρίσεις.
Αποδείχθηκε ανθεκτικός επειδή μετασχηματίστηκε μέσα από αυτές.
Δεν απέφυγε την τεχνολογική επανάσταση, την αξιοποίησε.
Δεν προστάτευσε όλες τις παλιές μορφές παραγωγής, δημιούργησε νέες.
Δεν κράτησε σταθερή την οικονομία, τη μεγάλωσε.
Αυτό είναι το μεγάλο ιστορικό πλεονέκτημά του.
Και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο αυτής της ιστορίας.
Για πρώτη φορά έχουμε μια τεχνολογία που μπορεί να αυξήσει όχι μόνο τη δύναμη των χεριών μας, αλλά και τη δύναμη του μυαλού μας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος γίνεται περιττός.
Σημαίνει ότι η ανθρώπινη δημιουργικότητα μπορεί να αποκτήσει έναν πρωτοφανή πολλαπλασιαστή.
Και αυτό είναι ίσως το πιο αισιόδοξο συμπέρασμα.
Η τεχνολογία δεν περιορίζει αναγκαστικά την ανθρώπινη οικονομική δραστηριότητα.
Μπορεί να διευρύνει τα όριά της.
Ο καπιταλισμός δεν είναι ισχυρός επειδή αντιστέκεται στην αλλαγή.
Είναι ισχυρός επειδή ξέρει να μετατρέπει την αλλαγή σε ευκαιρία.
Η ατμομηχανή το απέδειξε, ο ηλεκτρισμός το απέδειξε, ο υπολογιστής το απέδειξε, το διαδίκτυο το απέδειξε.
Τώρα έρχεται η σειρά της τεχνητής νοημοσύνης.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δοκιμή, αλλά και η μεγαλύτερη απόδειξη, της δύναμης του καπιταλισμού: να μετατρέψει την ευφυΐα των μηχανών σε περισσότερη δημιουργικότητα, περισσότερη παραγωγή και τελικά περισσότερες ανθρώπινες δυνατότητες.
Αν το πετύχει, η AI δεν θα έχει σηματοδοτήσει απλώς το τέλος μιας οικονομικής εποχής.
Θα έχει ανοίξει την επόμενη.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Παρθενών είναι ενιαίο έργο τέχνης
Ελλάδα, ισότητα και Δημοκρατία: Αναζητώντας τη χρυσή τομή
Το πρώτο διάγγελμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή στις 24 Ιουλίου (video)
Να τελειώνουμε με τους εκφασισμένους ψευτοσυντηρητικούς
Κορνήλιος Καστοριάδης: «Είμαστε ανεύθυνοι για την ιστορία μας;»
Τι σημαίνει η τεράστια επιτυχία της Οδύσσειας;
Λαϊκισμός, η Λερναία Ύδρα της σύγχρονης Δημοκρατίας
Πώς η ευρωπαϊκή ακροδεξιά αλλάζει πρόσωπο, χωρίς να αλλάζει στόχο
Η Αριστερά ήταν και παραμένει σταλινική
Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή γίνεται παγκόσμιος οικονομικός πόλεμος
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...