Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Για δεκαετίες, η Ευρώπη αντιμετώπιζε τη μετανάστευση κυρίως ως μια ανθρωπιστική και κοινωνική πρόκληση.
Οι συζητήσεις περιστρέφονταν γύρω από την ένταξη, την αλληλεγγύη, το άσυλο και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Όλα αυτά παραμένουν θεμελιώδεις πυλώνες του ευρωπαϊκού πολιτισμού και κανείς δεν μπορεί να τα αμφισβητήσει.
Τα τελευταία όμως χρόνια, η πραγματικότητα γίνεται ολοένα και πιο σύνθετη.
Δίπλα στη διάσταση της ανθρωπιστικής κρίσης εμφανίζεται μια νέα, βαθιά γεωπολιτική παράμετρος: η μετανάστευση μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο άσκησης πίεσης από κράτη ή οργανωμένα δίκτυα που επιδιώκουν να δοκιμάσουν την αντοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να προκαλέσουν πολιτική αστάθεια και να αποσπάσουν στρατηγικά ανταλλάγματα.
Τα πρόσφατα γεγονότα στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στη βόρεια Αφρική, αποτελούν ένα ακόμη κρίσιμο σημείο καμπής στη σταδιακή μεταβολή της ευρωπαϊκής αντίληψης για την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων.
Η ανησυχία που προκάλεσαν δεν περιορίζεται στην Ισπανία.
Αγγίζει πλέον ολόκληρη την Ευρώπη.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι εξελίξεις αυτές συνοδεύονται από έντονη πολιτική συζήτηση.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Όπως επισημαίνει και το The Atlantic, η υπόθεση της Θέουτα αναδιαμορφώνει το πολιτικό τοπίο στην Ισπανία, ενισχύοντας ακραίες πολιτικές δυνάμεις που υποστηρίζουν αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων και αναγκάζοντας ακόμη και τα παραδοσιακά κόμματα να επανεξετάσουν τις θέσεις τους.
Αυτό που μέχρι πριν από λίγα χρόνια αντιμετωπιζόταν ως περιθωριακή ανησυχία, σήμερα εισέρχεται στον πυρήνα του ευρωπαϊκού δημόσιου διαλόγου.
Η αλλαγή αυτή, κατά έναν τρόπο, αφορά ιδιαίτερα και στην Ελλάδα.
Από τον Έβρο στη Θέουτα
Όταν, τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2020, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι οδηγήθηκαν οργανωμένα προς τα ελληνοτουρκικά σύνορα στον Έβρο, η Αθήνα υποστήριξε ότι δεν επρόκειτο απλώς για μια ακόμη μεταναστευτική κρίση.
Υποστήριξε ότι επρόκειτο για μια οργανωμένη προσπάθεια εργαλειοποίησης ανθρώπων με στόχο την άσκηση πολιτικής πίεσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τότε, αρκετοί στην Ευρώπη αντιμετώπισαν αυτή την προσέγγιση με επιφυλακτικότητα.
Έκτοτε όμως ακολούθησαν η κρίση στα σύνορα της Πολωνίας, της Λιθουανίας και της Λετονίας με τη Λευκορωσία, όπου το καθεστώς Λουκασένκο κατηγορήθηκε ότι διευκόλυνε τη μεταφορά μεταναστών προς τα ευρωπαϊκά σύνορα.
Σήμερα προστίθεται και η Θέουτα.
Τα περιστατικά αυτά έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό.
Δεν πρόκειται για τις σταδιακές μεταναστευτικές ροές που γνώριζε η Ευρώπη τις προηγούμενες δεκαετίες.
Πρόκειται για αιφνίδιες, μαζικές και συχνά συντονισμένες κινήσεις, που υπερβαίνουν τις επιχειρησιακές δυνατότητες των κρατών και δημιουργούν συνθήκες κρίσης μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι μετατρέπονται σε μέσο άσκησης γεωπολιτικής πίεσης.
Και αυτό αλλάζει τη φύση του προβλήματος.
Η μετατόπιση της ευρωπαϊκής σκέψης
Αυτό ακριβώς αποτυπώνει και το πρόσφατο άρθρο του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στο Politico.
Η σημασία της παρέμβασής του δεν βρίσκεται μόνο στην πρόταση για αυστηρότερα μέτρα ή για αποτελεσματικότερη φύλαξη των συνόρων.
Βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση σε ένα νέο επίπεδο.
Η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης, υποστηρίζει, δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως αποκλειστική ευθύνη των κρατών πρώτης γραμμής.
Αποτελεί μορφή υβριδικής απειλής απέναντι στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση και, ως τέτοια, απαιτεί κοινή ευρωπαϊκή απάντηση.
Πρόκειται για μια ουσιαστική μετατόπιση της συζήτησης.
Το ερώτημα, πλέον, είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τους θεσμούς, τα νομικά εργαλεία και τους επιχειρησιακούς μηχανισμούς για να αντιμετωπίσει συντονισμένες μορφές πίεσης που ξεπερνούν τις δυνατότητες οποιουδήποτε μεμονωμένου κράτους.
Η απάντηση, μέχρι σήμερα, είναι μάλλον αρνητική.
Η δημοκρατία χρειάζεται ασφαλή σύνορα
Συχνά η δημόσια συζήτηση παρουσιάζει ένα ψευδές δίλημμα.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται, υποτίθεται, η ανθρωπιά.
Από την άλλη, η ασφάλεια.
Στην πραγματικότητα, οι δύο αυτές έννοιες δεν είναι αντίπαλες.
Μια δημοκρατία που αδυνατεί να ελέγξει τα εξωτερικά της σύνορα κινδυνεύει να χάσει την εμπιστοσύνη των ίδιων των πολιτών της.
Και όταν η εμπιστοσύνη αυτή διαβρώνεται, ενισχύονται οι ακραίες πολιτικές δυνάμεις που υπόσχονται εύκολες λύσεις σε σύνθετα προβλήματα.
Αυτό δείχνει σήμερα και η ισπανική εμπειρία.
Η ανασφάλεια των πολιτών δεν γεννά μόνο πολιτικές πιέσεις.
Γεννά και πολιτική πόλωση.
Επομένως, η αποτελεσματική προστασία των εξωτερικών συνόρων δεν είναι αντίθετη προς τη δημοκρατία.
Είναι προϋπόθεση της σταθερότητάς της.
Οι άνθρωποι δεν είναι όπλα
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη ηθική διάσταση που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στη γεωπολιτική ανάλυση.
Η αναγνώριση ότι η μετανάστευση μπορεί να εργαλειοποιείται δεν σημαίνει ότι οι ίδιοι οι μετανάστες αποτελούν, ως εκ της φύσεώς τους, απειλή.
Το αντίθετο.
Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για ανθρώπους που εγκαταλείπουν τον πόλεμο, τη φτώχεια ή την πολιτική καταπίεση, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ανθρώπινη δυστυχία μετατρέπεται σε εργαλείο κρατικών ή εγκληματικών σχεδιασμών.
Όταν οι άνθρωποι παύουν να αντιμετωπίζονται ως πρόσωπα και χρησιμοποιούνται ως μοχλοί πίεσης απέναντι σε δημοκρατικά κράτη.
Η Ευρώπη οφείλει να προστατεύσει ταυτόχρονα και τα σύνορά της και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Δεν υπάρχει πραγματική αντίφαση ανάμεσα στα δύο.
Αντίθετα, η αποτροπή της εργαλειοποίησης των μεταναστών αποτελεί και πράξη προστασίας των ίδιων.
Το ελληνικό μέτρο
Η αρχαία ελληνική πολιτική σκέψη προσφέρει εδώ μια ενδιαφέρουσα υπενθύμιση.
Οι Έλληνες θεωρούσαν ότι η πολιτική αρετή γεννιέται μέσα από το μέτρο.
Ούτε η άκριτη δυνατότητα έλευσης οποιουδήποτε το επιθυμεί, ούτε ο φοβικός αποκλεισμός αποτελούν σοφές επιλογές.
Η ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και στην ελευθερία, ανάμεσα στη φιλοξενία και στην προστασία της πόλης, υπήρξε διαχρονικά το ζητούμενο της καλής διακυβέρνησης.
Το ίδιο ισχύει και σήμερα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν καλείται να εγκαταλείψει τις ανθρωπιστικές της αξίες.
Καλείται να τις προστατεύσει από εκείνους που επιχειρούν να τις μετατρέψουν σε εργαλείο εκβιασμού.
Η Θέουτα ως ευρωπαϊκή καμπή
Η Θέουτα ίσως αποδειχθεί κάτι περισσότερο από ένα τοπικό επεισόδιο.
Ίσως αποτελέσει τη στιγμή κατά την οποία η Ευρώπη θα αναγνωρίσει οριστικά ότι η μετανάστευση δεν είναι μόνο κοινωνική ή ανθρωπιστική πρόκληση.
Είναι πλέον και ζήτημα στρατηγικής ασφάλειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να υψώσει τείχη απέναντι στον κόσμο.
Σημαίνει όμως ότι οφείλει να διαθέτει τα μέσα για να προστατεύει τα εξωτερικά της σύνορα, να αποτρέπει την εργαλειοποίηση της ανθρώπινης δυστυχίας και να αντιδρά συλλογικά όταν ένα κράτος- μέλος δέχεται οργανωμένη πίεση.
Η ελληνική εμπειρία του Έβρου, οι κρίσεις στα ανατολικά σύνορα της Ένωσης και τώρα η Θέουτα συγκλίνουν προς το ίδιο συμπέρασμα.
Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει κάθε μεταναστευτική κρίση σαν να είναι απλώς ένα διοικητικό πρόβλημα.
Οφείλει να αναγνωρίσει ότι η προστασία των εξωτερικών της συνόρων αποτελεί πλέον μέρος της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας.
Γιατί στον 21ο αιώνα τα σύνορα δεν απειλούνται μόνο από στρατούς.
Μπορούν να απειληθούν και από τη συστηματική εργαλειοποίηση της ανθρώπινης απόγνωσης.
Και μια ώριμη, δημοκρατική και ισχυρή Ευρώπη οφείλει να αποδείξει ότι μπορεί να υπερασπιστεί ταυτόχρονα δύο αρχές που συγκροτούν την ίδια την ταυτότητά της: την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την ασφάλεια των Δημοκρατιών της.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Παρθενών είναι ενιαίο έργο τέχνης
Ελλάδα, ισότητα και Δημοκρατία: Αναζητώντας τη χρυσή τομή
Το πρώτο διάγγελμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή στις 24 Ιουλίου (video)
Να τελειώνουμε με τους εκφασισμένους ψευτοσυντηρητικούς
Κορνήλιος Καστοριάδης: «Είμαστε ανεύθυνοι για την ιστορία μας;»
Τι σημαίνει η τεράστια επιτυχία της Οδύσσειας;
Λαϊκισμός, η Λερναία Ύδρα της σύγχρονης Δημοκρατίας
Πώς η ευρωπαϊκή ακροδεξιά αλλάζει πρόσωπο, χωρίς να αλλάζει στόχο
Η Αριστερά ήταν και παραμένει σταλινική
Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή γίνεται παγκόσμιος οικονομικός πόλεμος
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...