Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Υπάρχουν πόλεμοι που αρχίζουν σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή και υπάρχουν πόλεμοι που, χωρίς να επεκταθούν απαραίτητα στρατιωτικά, καταφέρνουν να επηρεάσουν ολόκληρο τον πλανήτη.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή κινδυνεύει να ενταχθεί στη δεύτερη κατηγορία.
Η προειδοποίηση της Παγκόσμιας Τράπεζας είναι ίσως η πιο καθαρή ένδειξη μέχρι σήμερα ότι η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν αποτελεί μόνο γεωπολιτική κρίση.
Αποτελεί δυνητικά ένα παγκόσμιο οικονομικό σοκ.
Αν οι εχθροπραξίες συνεχιστούν για έξι μήνες ή περισσότερο και οι ενεργειακές και χρηματοπιστωτικές πιέσεις ενταθούν, η παγκόσμια ανάπτυξη θα μπορούσε να περιοριστεί στο 1,3% το 2026, λιγότερο από το μισό της ανάπτυξης του 2025.
Και τότε η λέξη «πόλεμος» θα αποκτήσει ένα πολύ ευρύτερο περιεχόμενο.
Γιατί το πραγματικό όπλο δεν θα είναι μόνο οι πύραυλοι.
Θα είναι η ενέργεια.
Το Ορμούζ ως οικονομικός διακόπτης του πλανήτη
Η γεωγραφία εξηγεί μεγάλο μέρος του προβλήματος.
Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένας από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου.
Όταν η ναυσιπλοΐα απειλείται, η συνέπεια δεν περιορίζεται στις χώρες που βρίσκονται γύρω από τον Περσικό Κόλπο.
Αφορά στην Ασία, στην Ευρώπη, στην Αμερική, στις βιομηχανίες, στα νοικοκυριά και τελικά στις τιμές σχεδόν κάθε προϊόντος.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Ήδη η διατάραξη των θαλάσσιων διαδρομών έχει προκαλέσει άνοδο των τιμών του πετρελαίου και νέες πιέσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Το Brent έφτασε περίπου στα 94 δολάρια το βαρέλι, ενώ οι διαταραχές στη ναυτιλία δημιουργούν ανησυχίες για την ομαλή μεταφορά ενέργειας.
Και εδώ βρίσκεται η αλυσίδα που πρέπει να καταλάβουμε.
Ακριβότερο πετρέλαιο συνεπάγεται ακριβότερες μεταφορές, κι αυτό συνεπάγεται ακριβότερη παραγωγή, κι αυτό συνεπάγεται υψηλότερο πληθωρισμό, κι αυτό συνεπάγεται υψηλότερα επιτόκια, κι αυτό συνεπάγεται χαμηλότερες επενδύσεις, κι αυτό συνεπάγεται χαμηλότερη ανάπτυξη.
Ο πόλεμος επομένως μπορεί να περάσει από το πεδίο της μάχης στο πορτοφόλι ενός ανθρώπου που βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Το δεύτερο όπλο είναι ο πληθωρισμός
Η μεγάλη οικονομική ειρωνεία είναι ότι ο κόσμος μόλις είχε αρχίσει να αφήνει πίσω του την πληθωριστική κρίση των τελευταίων ετών.
Τώρα ο πόλεμος απειλεί να την αναζωπυρώσει.
Και αυτή τη φορά το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στο πετρέλαιο.
Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ότι οι διαταραχές στις μεταφορές και στις ενεργειακές αγορές επηρεάζουν επίσης λιπάσματα και κρίσιμες αγροτικές εισροές, γεγονός που μπορεί να μεταφραστεί σε υψηλότερες τιμές τροφίμων και μεγαλύτερη επισιτιστική ανασφάλεια.
Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η σύγχρονη παγκοσμιοποίηση.
Ένα πλοίο που δεν ταξιδεύει.
Ένα φορτίο πετρελαίου που καθυστερεί.
Ένα εργοστάσιο που πληρώνει περισσότερο για ενέργεια.
Ένα αγροτικό προϊόν που χρειάζεται ακριβότερο λίπασμα.
Και τελικά ένας καταναλωτής που πληρώνει περισσότερο στο σούπερ μάρκετ.
Η παγκόσμια οικονομία είναι ένα τεράστιο δίκτυο αλληλεξαρτήσεων.
Και ακριβώς αυτή η αλληλεξάρτηση, που επί δεκαετίες θεωρήθηκε πηγή ευημερίας, μπορεί σε περιόδους πολέμου να μετατραπεί σε μηχανισμό μετάδοσης της κρίσης.
Η Ευρώπη έχει έναν επιπλέον λόγο να ανησυχεί
Η ευρωπαϊκή διάσταση του προβλήματος, γίνεται κρίσιμη.
Η Ευρώπη δεν είναι πλέον τόσο εξαρτημένη από τη ρωσική ενέργεια όσο ήταν πριν από την εισβολή στην Ουκρανία.
Αυτό αποτελεί σημαντική στρατηγική επιτυχία.
Αλλά η ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία δεν σημαίνει ενεργειακή ανεξαρτησία.
Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από τις διεθνείς αγορές ενέργειας και από τις θαλάσσιες οδούς που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή επομένως υπενθυμίζει κάτι που η Ευρώπη είχε αρχίσει να ξεχνά: η ενεργειακή ασφάλεια είναι πλέον μέρος της εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Και αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιλαμβανόμαστε τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.
Δεν αρκεί να διαθέτει στρατό.
Πρέπει να διαθέτει ενέργεια.
Δεν αρκεί να προστατεύει τα σύνορά της.
Πρέπει να μπορεί να προστατεύει τις εμπορικές οδούς από τις οποίες εξαρτάται η οικονομία της.
Δεν αρκεί να επενδύει στην άμυνα.
Πρέπει να επενδύει και στις υποδομές, στα λιμάνια, στα δίκτυα, στις αποθήκες ενέργειας και στις εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού.
Και η Ελλάδα βρίσκεται ακριβώς πάνω στον χάρτη
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Η χώρα βρίσκεται στο σταυροδρόμι της Ανατολικής Μεσογείου, των Βαλκανίων και της ευρωπαϊκής αγοράς.
Τα ελληνικά λιμάνια, η ναυτιλία, οι ενεργειακές υποδομές και οι διασυνδέσεις με την ευρύτερη περιοχή αποκτούν μεγαλύτερη στρατηγική σημασία όσο η παγκόσμια οικονομία αναζητά ασφαλέστερες και διαφοροποιημένες διαδρομές.
Αυτό σημαίνει ότι η γεωγραφική θέση της Ελλάδας δεν είναι απλώς πλεονέκτημα τουριστικό ή εμπορικό.
Είναι γεωοικονομικό κεφάλαιο.
Σε μια εποχή κατά την οποία η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου συνδέεται όλο και περισσότερο με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος ενέργειας, μεταφορών και εμπορίου μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ανατολικής Μεσογείου.
Αλλά ακριβώς γι' αυτό η σταθερότητα της περιοχής αποκτά για την Αθήνα ακόμη μεγαλύτερη αξία.
Το φάσμα της νέας παγκόσμιας κρίσης
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της προειδοποίησης της Παγκόσμιας Τράπεζας δεν είναι μόνο το 1,3%.
Είναι ο μηχανισμός που μπορεί να οδηγήσει εκεί.
Ο πόλεμος αυξάνει το κόστος ενέργειας.
Ο πληθωρισμός αναγκάζει τις κεντρικές τράπεζες να παραμείνουν αυστηρές.
Τα επιτόκια επιβαρύνουν τα κράτη και τις επιχειρήσεις.
Οι επενδύσεις μειώνονται.
Οι υπερχρεωμένες φτωχότερες χώρες πιέζονται ακόμη περισσότερο.
Και ο κόσμος που δεν έχει ακόμη ξεπεράσει πλήρως τις συνέπειες της πανδημίας βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα νέο σοκ.
Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ακόμη και για τον κίνδυνο κρίσεων κρατικού χρέους στις πιο ευάλωτες οικονομίες.
Εδώ η οικονομία συναντά ξανά τη γεωπολιτική.
Οι πόλεμοι δεν καταστρέφουν μόνο πόλεις.
Καταστρέφουν προβλέψεις.
Καταστρέφουν επενδύσεις.
Διαταράσσουν αγορές.
Ανατρέπουν κρατικούς προϋπολογισμούς.
Και μπορούν να μεταφέρουν το κόστος τους σε ανθρώπους που δεν είχαν καμία σχέση με την απόφαση να αρχίσει ένας πόλεμος.
Το μεγάλο μάθημα
Η εποχή κατά την οποία μπορούσαμε να διαχωρίζουμε την οικονομία από την ασφάλεια έχει τελειώσει.
Η ενέργεια είναι γεωπολιτική.
Οι θαλάσσιες οδοί είναι γεωπολιτική.
Τα λιμάνια είναι γεωπολιτική.
Οι αγωγοί είναι γεωπολιτική.
Ακόμη και τα επιτόκια μπορεί να γίνουν γεωπολιτική.
Η παγκόσμια οικονομία του 21ου αιώνα είναι τόσο αλληλένδετη ώστε ένας πόλεμος σε μια περιοχή που βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά μπορεί να μειώσει την αγοραστική δύναμη ενός Ευρωπαίου πολίτη, να αυξήσει το κόστος παραγωγής μιας ελληνικής επιχείρησης και να απειλήσει την επισιτιστική ασφάλεια μιας φτωχής χώρας στην Αφρική.
Αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα πίσω από το 1,3%.
Δεν πρόκειται απλώς για έναν αριθμό.
Είναι μια προειδοποίηση για το πόσο γρήγορα η γεωπολιτική αστάθεια μπορεί να μετατραπεί σε οικονομική αστάθεια.
Και ίσως το μεγαλύτερο μάθημα για την Ευρώπη και την Ελλάδα είναι ότι η ειρήνη δεν αποτελεί μόνο ηθική ή πολιτική αξία.
Είναι και οικονομική υποδομή.
Χωρίς ασφαλείς θαλάσσιους δρόμους δεν υπάρχει παγκόσμιο εμπόριο.
Χωρίς σταθερή ενέργεια δεν υπάρχει ανάπτυξη.
Χωρίς ανάπτυξη δεν υπάρχει κοινωνική συνοχή.
Και χωρίς κοινωνική συνοχή, καμία δημοκρατία δεν αισθάνεται πραγματικά ασφαλής.
Η μεγάλη πρόκληση, επομένως, δεν είναι μόνο να τελειώσει ο πόλεμος.
Είναι να οικοδομηθεί ένας κόσμος λιγότερο ευάλωτος στην επόμενη κρίση.
Γιατί η ιστορία της τελευταίας δεκαπενταετίας μάς έχει ήδη διδάξει κάτι που κάποτε θεωρούσαμε αυτονόητο:
Η παγκόσμια οικονομία δεν βρίσκεται έξω από τη γεωπολιτική. Είναι ένα από τα σημαντικότερα πεδία στα οποία διεξάγεται.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Η αξιοπρέπεια ως μέτρο της προόδου μιας σύγχρονης κοινωνίας
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη συναντά τη φιλοσοφία
Ο θρίαμβος και το παράδοξο του καπιταλισμού
«Κριτές, θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί»- Η αντίληψη του πένθους
Από τι γλιτώσαμε! Η Βρετανία αναζητεί ξανά την Ευρώπη
Η Ελλάδα βασίζεται στο 40% των πολιτών της
Όταν η εργατική τάξη εγκατέλειψε την Αριστερά
Η Ευρώπη χωρίς στρατηγική: Γιατί η ισχύς δεν αρκεί
Το φάντασμα του Χάιντεγκερ
Φρειδερίκος Νίτσε: Δεκαπέντε σκέψεις «μόνος με τον εαυτό σου»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...