Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Η πιο επικίνδυνη ιδέα της εποχής μας δεν είναι ότι ο κόσμος καταρρέει. Είναι ότι κάποιοι πιστεύουν πως πρέπει να τον βοηθήσουμε να καταρρεύσει.
Υπάρχουν ιδέες που επιδιώκουν να αλλάξουν τον κόσμο.
Και υπάρχουν ιδέες που πιστεύουν ότι ο κόσμος πρέπει πρώτα να καταστραφεί για να μπορέσει να αλλάξει.
Αυτή είναι η βασική λογική του λεγόμενου «επιταχυντισμού» (accelerationism), μιας φιλοσοφικής έννοιας που τα τελευταία χρόνια εγκατέλειψε τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα και βρέθηκε, με διαφορετικές μορφές, στα μανιφέστα εξτρεμιστών, στις συζητήσεις της Σίλικον Βάλεϊ και στον δημόσιο διάλογο γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των εκδοχών είναι απλό.
Η κρίση δεν θεωρείται πρόβλημα.
Θεωρείται εργαλείο.
Η γοητεία της κατάρρευσης
Στη δημοκρατική παράδοση, οι κρίσεις είναι κάτι που πρέπει να αντιμετωπίζεται.
Για τους «επιταχυντιστές» συμβαίνει το αντίθετο.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Όσο μεγαλύτερη είναι η αναταραχή, τόσο πιθανότερο θεωρούν ότι θα γεννηθεί ένας νέος κόσμος.
«Μεγάλη αναστάτωση, υπέροχη κατάσταση» είχε πει ο Μάο, και έκανε την λεγόμενη «Πολιτιστική Επανάσταση» με τα εκατομμύρια νεκρών από εκτελέσεις, λιντσαρίσματα, βασανιστήρια, αυτοκτονίες υπό διωγμό και θανάτους σε στρατόπεδα κράτησης.
«Υπέροχη» κατάσταση…
Άλλοι φαντάζονται μια φυλετική επανάσταση.
Άλλοι μια τεχνολογική ουτοπία.
Άλλοι μια κοινωνία όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει σταδιακά τον άνθρωπο.
Οι στόχοι διαφέρουν.
Η λογική όμως είναι κοινή.
Πρέπει να επιταχύνουμε την κρίση.
Από τη θεωρία στην τρομοκρατία
Εδώ βρίσκεται και ο μεγάλος κίνδυνος.
Όταν κάποιος πιστέψει ότι η κοινωνική αποσταθεροποίηση αποτελεί προϋπόθεση της προόδου, τότε κάθε πράξη βίας μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί ως «ιστορική αναγκαιότητα».
Δεν είναι τυχαίο ότι τρομοκρατικές οργανώσεις και βίαιες εξτρεμιστικές ομάδες έχουν χρησιμοποιήσει τη λέξη «επιτάχυνση» για να περιγράψουν τη στρατηγική τους: περισσότερος φόβος, περισσότερη πόλωση, περισσότερη αποσταθεροποίηση, με την προσδοκία ότι η κοινωνία θα οδηγηθεί σε ρήξη.
Κάθε έκρηξη, κάθε εμπρησμός, κάθε δολοφονική επίθεση δεν αντιμετωπίζεται ως αποτυχία.
Αντιμετωπίζεται ως επιτυχία.
Επειδή βαθαίνει το χάσμα.
Η άλλη όψη της ίδιας λογικής
Το παράδοξο είναι ότι μια εντελώς διαφορετική ομάδα ανθρώπων χρησιμοποιεί σήμερα την ίδια λέξη.
Ορισμένοι τεχνολογικοί κύκλοι υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει να επιβραδύνουμε την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης ή των νέων τεχνολογιών, αλλά να την επιταχύνουμε όσο γίνεται περισσότερο.
Η αισιοδοξία τους δεν μοιάζει καθόλου με τον βίαιο εξτρεμισμό.
Και όμως, υπάρχει μια κοινή φιλοσοφική αφετηρία.
Η πεποίθηση ότι η ταχύτητα λύνει τα προβλήματα.
Ότι η επιτάχυνση είναι πάντοτε προτιμότερη από την περίσκεψη.
Ούτε αυτή ήταν η αρχική σκέψη του Nick Land, ο οποίος έβλεπε την επιτάχυνση ως μια διαδικασία που θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και στην υπέρβαση του ανθρώπου από την τεχνολογία.
Η ελληνική εμπειρία λέει το αντίθετο
Η ελληνική πολιτική και φιλοσοφική παράδοση δεν θεμελιώθηκε ποτέ πάνω στην ιδέα της καταστροφής.
Θεμελιώθηκε πάνω στην ιδέα του μέτρου.
Ο Αριστοτέλης δεν θεωρούσε αρετή την υπερβολή.
Οι τραγικοί ποιητές δεν εξυμνούσαν την ύβρη.
Η δημοκρατία της Αθήνας οικοδομήθηκε πάνω στην πεποίθηση ότι οι συγκρούσεις πρέπει να λύνονται με τον λόγο και τους θεσμούς, όχι με τη βία.
Η Ιστορία της Ελλάδας διδάσκει κάτι που οι σύγχρονοι επιταχυντιστές μοιάζουν να ξεχνούν.
Οι κοινωνίες δεν αναγεννώνται μέσα από το χάος.
Συχνότερα καταρρέουν.
Η πιο επικίνδυνη ψευδαίσθηση
Κάθε εποχή γεννά τις δικές της μεγάλες αυταπάτες.
Στον 20ό αιώνα πολλοί πίστεψαν ότι η βία μπορούσε να γεννήσει έναν καλύτερο κόσμο.
Οδήγησαν την ανθρωπότητα σε ολοκληρωτισμούς, πολέμους και εκατομμύρια νεκρούς.
Στον 21ο αιώνα εμφανίζεται μια νέα εκδοχή της ίδιας αυταπάτης.
Η ιδέα ότι η αποσταθεροποίηση, η τεχνολογική επιτάχυνση χωρίς όρια ή ακόμη και η κοινωνική κατάρρευση μπορούν από μόνες τους να οδηγήσουν σε ένα καλύτερο αύριο.
Η Ιστορία, όμως, διδάσκει κάτι διαφορετικό.
Η πρόοδος δεν γεννιέται από το χάος.
Γεννιέται από την ικανότητα των κοινωνιών να μεταρρυθμίζονται χωρίς να αυτοκαταστρέφονται.
Το πραγματικό στοίχημα του 21ου αιώνα
Ίσως αυτό να είναι και το βαθύτερο δίδαγμα της εποχής μας.
Δεν χρειαζόμαστε περισσότερη επιτάχυνση πάση θυσία.
Χρειαζόμαστε περισσότερη κρίση, με την αρχαιοελληνική σημασία της λέξης: τη δύναμη να διακρίνουμε πότε η αλλαγή είναι αναγκαία και πότε μετατρέπεται σε αυτοσκοπό.
Γιατί κάθε ιδεολογία που αρχίζει να αντιμετωπίζει την ανθρώπινη ζωή ως αναλώσιμο μέσο για την επίτευξη ενός «ανώτερου μέλλοντος» έχει ήδη χάσει το ηθικό της θεμέλιο.
Είτε φορά το προσωπείο της πολιτικής επανάστασης είτε εκείνο της τεχνολογικής ουτοπίας, καταλήγει στο ίδιο σημείο: υποτάσσει τον άνθρωπο σε μια αφηρημένη ιδέα.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η διαχρονική αξία της ελληνικής πολιτικής σκέψης.
Από τον Σόλωνα έως τον Αριστοτέλη, η πρόοδος δεν ταυτίστηκε ποτέ με την κατάρρευση των θεσμών ούτε με την αποθέωση της σύγκρουσης.
Ταυτίστηκε με το μέτρο, τη λογική και την ευθύνη.
Και αυτό παραμένει, ίσως περισσότερο από ποτέ, το πιο ισχυρό αντίδοτο απέναντι σε κάθε ιδεολογία που πιστεύει ότι ο δρόμος προς το μέλλον περνά πρώτα από τα ερείπια του παρόντος.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Η αξιοπρέπεια ως μέτρο της προόδου μιας σύγχρονης κοινωνίας
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη συναντά τη φιλοσοφία
Ο θρίαμβος και το παράδοξο του καπιταλισμού
«Κριτές, θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί»- Η αντίληψη του πένθους
Από τι γλιτώσαμε! Η Βρετανία αναζητεί ξανά την Ευρώπη
Η Ελλάδα βασίζεται στο 40% των πολιτών της
Όταν η εργατική τάξη εγκατέλειψε την Αριστερά
Η Ευρώπη χωρίς στρατηγική: Γιατί η ισχύς δεν αρκεί
Το φάντασμα του Χάιντεγκερ
Φρειδερίκος Νίτσε: Δεκαπέντε σκέψεις «μόνος με τον εαυτό σου»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...