Γράφει ο Ευγένιος
Από την αρχαία ελληνική ιδέα του μέτρου έως τη σύγχρονη οικολογική κρίση, ίσως το μεγαλύτερο λάθος του ανθρώπου ήταν ότι πίστεψε πως βρίσκεται έξω από τη φύση.
Για πολλούς αιώνες ο δυτικός άνθρωπος συνήθισε να περιγράφει τη σχέση του με τη φύση σαν να επρόκειτο για έναν ατελείωτο πόλεμο.
«Να κατακτήσουμε τη φύση.»
«Να την δαμάσουμε.»
«Να αξιοποιήσουμε τους φυσικούς πόρους.»
Η ίδια η γλώσσα προδίδει μια βαθιά νοοτροπία.
Η φύση παρουσιάζεται ως κάτι εξωτερικό, ως ένας αντίπαλος που πρέπει να υποταχθεί ή ως μια αποθήκη πρώτων υλών που υπάρχει αποκλειστικά για να εξυπηρετεί τις ανθρώπινες ανάγκες.
Κι όμως, όσο περισσότερο προχωρά η επιστήμη, τόσο περισσότερο αποκαλύπτεται μια παράδοξη αλήθεια.
Δεν βρισκόμαστε απέναντι στη φύση.
Βρισκόμαστε μέσα της.
Η μεγάλη ψευδαίσθηση της κυριαρχίας
Ένα από τα μεγαλύτερα φιλοσοφικά λάθη της νεότερης εποχής ήταν η δημιουργία ενός τεχνητού διαχωρισμού ανάμεσα στον άνθρωπο και το φυσικό περιβάλλον.
Σαν να υπήρχαν δύο διαφορετικοί κόσμοι.
Από τη μία ο άνθρωπος.
Από την άλλη η φύση.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Στην πραγματικότητα, κάθε ανάσα που παίρνουμε, κάθε σταγόνα νερού που πίνουμε, κάθε κόκκος χώματος που παράγει την τροφή μας υπενθυμίζει ότι αυτή η διάκριση είναι περισσότερο πολιτισμική παρά πραγματική.
Ο άνθρωπος δεν παρατηρεί απλώς τη φύση.
Είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους η ίδια η φύση εκφράζεται.
Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν κάτι που ξεχάσαμε
Δεν είναι τυχαίο ότι η ελληνική λέξη «κόσμος» σήμαινε αρχικά κάτι πολύ περισσότερο από το σύμπαν.
Σήμαινε τάξη, αρμονία.
Μια ισορροπία στην οποία κάθε στοιχείο έχει τη θέση και τον ρόλο του.
Ο άνθρωπος δεν νοούνταν ως κυρίαρχος αυτού του κόσμου, αλλά ως μέρος του.
Η τραγωδία, άλλωστε, είναι γεμάτη από προειδοποιήσεις απέναντι στην ύβρη: την αλαζονική πεποίθηση ότι ο άνθρωπος μπορεί να υπερβεί τα όρια που θέτει η φύση και η ηθική τάξη.
Η ύβρις δεν ήταν απλώς ατομικό σφάλμα.
Ήταν διατάραξη της κοσμικής ισορροπίας.
Και η Νέμεσις δεν ερχόταν ως εκδίκηση, αλλά ως αποκατάσταση αυτής της ισορροπίας.
Δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς εδώ μια εντυπωσιακή ομοιότητα με τη σημερινή οικολογική κρίση.
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι «εκδίκηση» της φύσης
Συχνά ακούμε να λέγεται ότι η φύση εκδικείται.
Η διατύπωση είναι ποιητική, δεν είναι ακριβής.
Η φύση δεν διαθέτει προθέσεις.
Δεν τιμωρεί.
Απλώς λειτουργεί σύμφωνα με τους δικούς της νόμους.
Όταν διαταράσσουμε την ισορροπία των οικοσυστημάτων, όταν αποψιλώνουμε δάση, όταν θερμαίνουμε την ατμόσφαιρα, όταν εξαντλούμε τους φυσικούς πόρους, δεν παραβιάζουμε κάποιον ηθικό κανόνα της φύσης.
Μεταβάλλουμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζούμε εμείς οι ίδιοι.
Το τίμημα δεν το πληρώνει η φύση.
Το πληρώνει ο άνθρωπος.
Η ψευδαίσθηση της τεχνολογικής παντοδυναμίας
Η τεχνολογία μάς έκανε να πιστέψουμε ότι μπορούμε να διορθώσουμε κάθε πρόβλημα.
Και πράγματι, έχει προσφέρει λύσεις που οι προηγούμενες γενιές δεν μπορούσαν καν να φανταστούν.
Όμως υπάρχει μια λεπτή διαφορά ανάμεσα στη δημιουργικότητα και στην αλαζονεία.
Η πρώτη αναγνωρίζει τα όρια.
Η δεύτερη πιστεύει ότι δεν υπάρχουν.
Η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτεχνολογία και οι νέες μορφές ενέργειας ανοίγουν πρωτόγνωρες δυνατότητες.
Δεν μπορούν όμως να αλλάξουν μια θεμελιώδη πραγματικότητα.
Η ανθρώπινη ζωή εξακολουθεί να εξαρτάται από τη σταθερότητα των φυσικών οικοσυστημάτων.
Η ελληνική εμπειρία της συνύπαρξης
Υπάρχει ένας λόγος που η ελληνική ύπαιθρος εξακολουθεί να συγκινεί.
Οι πεζούλες στα νησιά.
Οι ελαιώνες.
Τα ξερολιθικά τοπία.
Τα ορεινά μονοπάτια.
Οι μικρές καλλιέργειες που ακολουθούν τη μορφολογία του εδάφους.
Για αιώνες, οι άνθρωποι δεν προσπαθούσαν να εξαφανίσουν τη φύση.
Προσπαθούσαν να συνεργαστούν μαζί της.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η παραδοσιακή κοινωνία ήταν οικολογικά ιδανική.
Σημαίνει όμως ότι είχε αναπτύξει μια βαθιά γνώση των ορίων.
Γνώριζε ότι η επιβίωση εξαρτάται από τη διατήρηση της ισορροπίας.
Ίσως γι' αυτό η λέξη «μέτρο» παραμένει μία από τις πιο σημαντικές παρακαταθήκες του ελληνικού πολιτισμού.
Δεν αφορά μόνο τη συμπεριφορά.
Αφορά και τη σχέση μας με τον κόσμο.
Από την κυριαρχία στη συμβίωση
Στον 20ό αιώνα η πρόοδος μετριόταν συχνά με την ικανότητα του ανθρώπου να μεταμορφώνει το περιβάλλον.
Στον 21ο αιώνα ίσως χρειαστεί να τη μετρήσουμε διαφορετικά.
Η πραγματική πρόοδος δεν θα είναι πόσο περισσότερο μπορούμε να ελέγξουμε τη φύση.
Θα είναι πόσο καλύτερα μπορούμε να συνυπάρξουμε μαζί της.
Αυτό δεν σημαίνει επιστροφή σε έναν προνεωτερικό τρόπο ζωής ούτε άρνηση της επιστήμης και της τεχνολογίας.
Σημαίνει να χρησιμοποιήσουμε τη γνώση μας με τρόπο που να ενισχύει, αντί να διαρρηγνύει, τις ισορροπίες από τις οποίες εξαρτάται η ζωή.
Το μεγαλύτερο μάθημα της εποχής μας
Ίσως το σημαντικότερο μάθημα που μας προσφέρει η οικολογική κρίση να είναι τελικά ένα μάθημα ταπεινότητας.
Ο άνθρωπος διαθέτει πρωτοφανείς επιστημονικές και τεχνολογικές δυνατότητες, όμως δεν μπορεί να υπάρξει έξω από το δίκτυο της ζωής που τον περιβάλλει.
Η ευημερία του δεν είναι ανεξάρτητη από την υγεία των δασών, των θαλασσών, του εδάφους και της ατμόσφαιρας.
Οι αρχαίοι Έλληνες θα το ονόμαζαν μέτρο.
Οι σύγχρονοι οικολόγοι μιλούν για βιωσιμότητα.
Οι επιστήμονες για οικολογική ισορροπία.
Οι λέξεις αλλάζουν, αλλά η ουσία παραμένει η ίδια.
Η φύση δεν είναι ένας εξωτερικός κόσμος που οφείλουμε να κατακτήσουμε.
Είναι το κοινό μας σπίτι.
Και όπως συμβαίνει με κάθε σπίτι, δεν μπορούμε να το καταστρέφουμε και να περιμένουμε ότι εμείς οι ίδιοι θα μείνουμε ανεπηρέαστοι.
Ίσως, λοιπόν, η μεγαλύτερη πρόκληση του 21ου αιώνα να μην είναι να γίνουμε ισχυρότεροι απέναντι στη φύση, αλλά σοφότεροι μέσα σε αυτήν.
Αυτό, άλλωστε, ήταν πάντα το βαθύτερο νόημα της ελληνικής έννοιας του μέτρου.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Η αξιοπρέπεια ως μέτρο της προόδου μιας σύγχρονης κοινωνίας
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη συναντά τη φιλοσοφία
Ο θρίαμβος και το παράδοξο του καπιταλισμού
«Κριτές, θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί»- Η αντίληψη του πένθους
Από τι γλιτώσαμε! Η Βρετανία αναζητεί ξανά την Ευρώπη
Η Ελλάδα βασίζεται στο 40% των πολιτών της
Όταν η εργατική τάξη εγκατέλειψε την Αριστερά
Η Ευρώπη χωρίς στρατηγική: Γιατί η ισχύς δεν αρκεί
Το φάντασμα του Χάιντεγκερ
Φρειδερίκος Νίτσε: Δεκαπέντε σκέψεις «μόνος με τον εαυτό σου»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...