Γράφει ο Ευγένιος
Η μεγάλη εκκρεμότητα του παγκόσμιου πολιτισμού δεν είναι η ιδιοκτησία των Γλυπτών. Είναι η αποκατάσταση της ενότητας ενός μοναδικού μνημείου της ανθρωπότητας.
Λέγεται ότι μετά την απομάκρυνση των Γλυπτών του Παρθενώνα από την Αθήνα, ο λόρδος Έλγιν γνώρισε μια αλυσίδα προσωπικών συμφορών.
Ο γάμος του διαλύθηκε, η οικονομική του κατάσταση κατέρρευσε, η υγεία του επιδεινώθηκε και το όνομά του συνδέθηκε για πάντα με μία από τις πιο κατακριτέες πράξεις στην ιστορία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Κάποιοι μίλησαν για την «κατάρα της Αθηνάς», θεωρώντας ότι η θεά της σοφίας εκδικήθηκε τον άνθρωπο που τόλμησε να διαμελίσει τον ναό της.
Πρόκειται ασφαλώς για έναν όμορφο θρύλο.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο ισχυρή από κάθε μύθο.
Γιατί η μεγαλύτερη «κατάρα» δεν βάρυνε ποτέ τον Έλγιν ως πρόσωπο.
Βαρύνει εδώ και περισσότερους από δύο αιώνες τον ίδιο τον παγκόσμιο πολιτισμό.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Ο Παρθενώνας δεν είναι μουσείο. Είναι ένα ενιαίο έργο τέχνης.
Η συζήτηση για τα Γλυπτά του Παρθενώνα συχνά παρουσιάζεται σαν μια διαμάχη ανάμεσα στην Ελλάδα και το Βρετανικό Μουσείο.
Αυτό είναι ένα θεμελιώδες λάθος.
Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι ποιος κατέχει τα γλυπτά.
Το πραγματικό ζήτημα είναι ότι κανείς δεν θα αποδεχόταν σήμερα να εκτεθεί η «Γκερνίκα» του Πικάσο κομμένη στα δύο ή η «Καπέλα Σιξτίνα» αποσπασμένη από το Βατικανό, με τμήμα της οροφής να βρίσκεται σε άλλη χώρα.
Ο Παρθενώνας δεν είναι μια συλλογή αυτόνομων γλυπτών.
Είναι ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό και καλλιτεχνικό σύνολο.
Κάθε μετόπη, κάθε τμήμα της ζωφόρου, κάθε αέτωμα σχεδιάστηκε για να βρίσκεται σε συγκεκριμένη θέση, σε άμεσο διάλογο με το μνημείο, το αττικό φως και τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης.
Η σημερινή του διαίρεση αποτελεί μια ιστορική ανωμαλία.
Ένα παγκόσμιο μνημείο δεν ανήκει μόνο σε ένα κράτος
Οι αντίπαλοι της επιστροφής συχνά υποστηρίζουν ότι τα Γλυπτά αποτελούν πλέον μέρος μιας παγκόσμιας συλλογής.
Η διατύπωση ακούγεται ελκυστική.
Αγνοεί όμως μια θεμελιώδη αρχή της σύγχρονης προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ο Παρθενώνας δεν είναι απλώς ένα ελληνικό μνημείο.
Είναι Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Και ακριβώς γι' αυτό η φυσική και νοηματική του ενότητα αφορά ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Η επιστροφή των Γλυπτών δεν θα αποτελούσε μια ελληνική νίκη απέναντι στη Βρετανία.
Θα αποτελούσε μια νίκη του ίδιου του πολιτισμού απέναντι στις λογικές του αποικιακού 19ου αιώνα.
Το επιχείρημα του Βρετανικού Μουσείου έχει ξεπεραστεί από την εποχή
Όταν ο λόρδος Έλγιν αφαίρεσε τα Γλυπτά στις αρχές του 19ου αιώνα, η έννοια της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς βρισκόταν ακόμη στα σπάργανα.
Σήμερα, όμως, ο κόσμος είναι διαφορετικός.
Χώρες, μουσεία και διεθνείς οργανισμοί αναγνωρίζουν ολοένα και περισσότερο ότι σημαντικά πολιτιστικά αγαθά, τα οποία απομακρύνθηκαν σε συνθήκες αποικιοκρατίας ή άνισων σχέσεων ισχύος, πρέπει να επανεξεταστούν υπό το πρίσμα της ιστορικής δικαιοσύνης.
Η επιστροφή αρχαιοτήτων δεν θεωρείται πλέον απειλή για τα μεγάλα μουσεία.
Αντιθέτως, αποτελεί ένδειξη ωριμότητας και πολιτιστικής αυτοπεποίθησης.
Η Ελλάδα δεν ζητά ιδιοκτησία. Ζητά αποκατάσταση.
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Η Ελλάδα δεν επιδιώκει να αδειάσει τις αίθουσες του Βρετανικού Μουσείου.
Δεν ζητά την επιστροφή κάθε ελληνικού αρχαιολογικού ευρήματος που βρίσκεται στο εξωτερικό.
Ζητά κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο και πολύ πιο λογικό.
Την αποκατάσταση της ενότητας ενός μοναδικού μνημείου που δημιουργήθηκε ως αδιαίρετο σύνολο.
Το Μουσείο της Ακρόπολης σχεδιάστηκε ακριβώς για αυτόν τον σκοπό.
Στην κορυφαία του αίθουσα, τα σωζόμενα τμήματα του Παρθενώνα βρίσκονται στη σωστή τους θέση, ενώ τα αντίγραφα των τμημάτων που βρίσκονται ακόμη στο Λονδίνο υπενθυμίζουν καθημερινά ένα κενό που δεν είναι μόνο αισθητικό.
Είναι ιστορικό.
Ο πολιτισμός δεν μετριέται με την κατοχή
Ορισμένοι φοβούνται ότι η επιστροφή των Γλυπτών θα δημιουργήσει προηγούμενο.
Ίσως πράγματι να δημιουργήσει.
Αλλά θα είναι ένα προηγούμενο που θα δείχνει ότι ο πολιτισμός του 21ου αιώνα είναι ικανός να διορθώνει, με διάλογο και συνεργασία, αδικίες που κληρονόμησε από το παρελθόν.
Γιατί η αξία ενός μεγάλου μουσείου δεν αποδεικνύεται από το πόσα αντικείμενα κατέχει.
Αποδεικνύεται από το πόσο συμβάλλει στην κατανόηση της ιστορίας και στον σεβασμό της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η πραγματική κληρονομιά του Παρθενώνα
Ο Παρθενώνας δεν χτίστηκε για να εξυμνήσει μια αυτοκρατορία.
Χτίστηκε για να εκφράσει μια ιδέα.
Ότι η ομορφιά, η αρμονία, η δημοκρατία και η ανθρώπινη δημιουργία μπορούν να συνυπάρξουν σε ένα έργο που υπερβαίνει την εποχή του.
Δύο χιλιάδες πεντακόσια χρόνια αργότερα, εξακολουθεί να αποτελεί το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο του κλασικού πολιτισμού.
Και ίσως γι' αυτό η επιστροφή των Γλυπτών δεν είναι μόνο ελληνική υπόθεση.
Είναι υπόθεση όλων όσοι πιστεύουν ότι ο πολιτισμός δεν είναι μια συλλογή αντικειμένων προς κατοχή, αλλά μια ζωντανή μνήμη που αποκτά το πλήρες νόημά της μόνο όταν διατηρείται ακέραιη.
Ίσως, τελικά, η «κατάρα της Αθηνάς» να μην ήταν ποτέ μια υπερφυσική εκδίκηση.
Ίσως να είναι κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο ανθρώπινο: η διαρκής υπενθύμιση ότι κανένα σπουδαίο έργο του ανθρώπινου πνεύματος δεν ολοκληρώνεται όσο παραμένει διαμελισμένο.
Η ημέρα που τα Γλυπτά θα επιστρέψουν στην Αθήνα δεν θα σηματοδοτήσει τη νίκη της Ελλάδας επί της Βρετανίας.
Θα σηματοδοτήσει τη νίκη του παγκόσμιου πολιτισμού απέναντι στις σκιές της Ιστορίας και την αποκατάσταση της ενότητας ενός από τα σπουδαιότερα μνημεία που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Η αξιοπρέπεια ως μέτρο της προόδου μιας σύγχρονης κοινωνίας
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη συναντά τη φιλοσοφία
Ο θρίαμβος και το παράδοξο του καπιταλισμού
«Κριτές, θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί»- Η αντίληψη του πένθους
Από τι γλιτώσαμε! Η Βρετανία αναζητεί ξανά την Ευρώπη
Η Ελλάδα βασίζεται στο 40% των πολιτών της
Όταν η εργατική τάξη εγκατέλειψε την Αριστερά
Η Ευρώπη χωρίς στρατηγική: Γιατί η ισχύς δεν αρκεί
Το φάντασμα του Χάιντεγκερ
Φρειδερίκος Νίτσε: Δεκαπέντε σκέψεις «μόνος με τον εαυτό σου»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...