Γράφει ο Ευγένιος
Υπάρχουν λέξεις που τις χρησιμοποιούμε καθημερινά χωρίς να συνειδητοποιούμε το βάθος τους.
Μία από αυτές είναι η λέξη «οικονομία».
Σήμερα τη συνδέουμε με τράπεζες, χρηματιστήρια, φόρους και δημόσια ελλείμματα.
Όμως η λέξη γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα και σήμαινε κάτι πολύ διαφορετικό: τη σωστή διαχείριση του «οἴκου», του σπιτιού.
Η οικονομία ήταν πρωτίστως τέχνη της συμβίωσης, της φροντίδας και της οργάνωσης της καθημερινής ζωής.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα: οι αρχαίοι φιλόσοφοι δεν θεωρούσαν το σπίτι έναν δευτερεύοντα χώρο, έναν ιδιωτικό κόσμο αποκομμένο από την πολιτική και την κοινωνία.
Αντίθετα, πίστευαν ότι ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται μια οικογένεια επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και μια πολιτεία.
Στη σημερινή εποχή, αυτό μοιάζει σχεδόν επαναστατικό.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Ζούμε σε κοινωνίες όπου η εργασία μετακινείται συνεχώς, οι οικογενειακοί δεσμοί γίνονται πιο χαλαροί και το σπίτι αντιμετωπίζεται συχνά ως επένδυση ή ως χώρος προσωρινής διαμονής.
Η έννοια της κατοικίας έχει αλλάξει.
Όχι όμως παντού.
Στην Ελλάδα, παρά τις οικονομικές δυσκολίες, η επιθυμία για ιδιόκτητη κατοικία εξακολουθεί να είναι ισχυρή.
Οι περισσότεροι Έλληνες δεν βλέπουν το σπίτι απλώς και μόνο ως περιουσιακό στοιχείο.
Το βλέπουν ως ασφάλεια, συνέχεια της οικογένειας, κληρονομιά, ακόμη και ως μέρος της προσωπικής τους ταυτότητας.
Ίσως χωρίς να το γνωρίζουμε, κουβαλάμε ακόμη κάτι από την αρχαιοελληνική αντίληψη του οἴκου.
Διότι για τους αρχαίους Έλληνες ο οίκος δεν ήταν απλώς ένα κτίριο.
Ήταν ένας ζωντανός οργανισμός.
Ήταν οι άνθρωποι, οι συγγενείς, οι φίλοι, οι παραδόσεις, η γη, η μνήμη και οι υποχρεώσεις που συνδέουν τη μία γενιά με την επόμενη.
Ούτε ο Πλάτων ούτε ο Αριστοτέλης θεωρούσαν ότι η πολιτική ζωή μπορεί να κατανοηθεί ανεξάρτητα από το σπίτι.
Ο Αριστοτέλης, ειδικότερα, έβλεπε τον οίκο ως το πρώτο κύτταρο της κοινωνίας.
Η πόλη δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια κοινότητα που προκύπτει από πολλές μικρότερες κοινότητες, με πρώτη και σημαντικότερη την οικογένεια.
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η προσέγγιση του Ξενοφώντα στο έργο του «Οικονομικός», από το οποίο προέρχεται ουσιαστικά και η ίδια η λέξη «οικονομία».
Εκεί η διαχείριση του σπιτιού παρουσιάζεται ως τέχνη εξίσου σημαντική με τη διακυβέρνηση μιας πόλης.
Ο Σωκράτης συζητά για την εργασία, τη συνεργασία των συζύγων, τη διαχείριση της περιουσίας και την ευθύνη απέναντι στην οικογένεια.
Βεβαίως, δεν πρέπει να εξιδανικεύουμε την αρχαιότητα.
Οι γυναίκες στην κλασική Αθήνα είχαν πολύ περιορισμένα δικαιώματα και η θέση τους ήταν κατά κανόνα συνδεδεμένη με τον ιδιωτικό χώρο του σπιτιού.
Η πολιτική συμμετοχή ήταν προνόμιο των ανδρών πολιτών.
Κι όμως, η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η φιλοσοφία της εποχής ήταν περισσότερο σύνθετη από ό,τι συχνά πιστεύουμε.
Ο Ξενοφών, για παράδειγμα, παρουσιάζει μια σύζυγο που συμμετέχει ενεργά στη διοίκηση του οίκου και θεωρείται ουσιαστικός παράγοντας της κοινής ευημερίας.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία σήμερα δεν είναι βέβαια να αντιγράψουμε τα κοινωνικά πρότυπα της αρχαιότητας.
Αλλά να ξανασκεφτούμε τη σημασία του σπιτιού.
Διότι στις σύγχρονες κοινωνίες, και ιδιαίτερα στην Ευρώπη, η κατοικία μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε οικονομικό αγαθό.
Οι τιμές αυξάνονται.
Τα ενοίκια γίνονται δυσβάσταχτα.
Οι νέοι καθυστερούν να δημιουργήσουν οικογένεια.
Η ιδέα του σπιτιού ως σταθερού σημείου αναφοράς αποδυναμώνεται.
Και όμως, ίσως ακριβώς αυτή τη στιγμή να αξίζει να επιστρέψουμε σε μια αρχαία αλήθεια.
Ότι το σπίτι δεν είναι μόνο ιδιοκτησία.
Είναι σχέση.
Είναι τόπος όπου μαθαίνει κανείς την αλληλεγγύη, την υπευθυνότητα, την εγκράτεια και τη φροντίδα για τους άλλους.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν την εγκράτεια, δηλαδή την ικανότητα του ανθρώπου να κυβερνά τον εαυτό του, ως θεμέλιο όλων των άλλων αρετών.
Και αυτή η αρετή ασκείται πρώτα μέσα στον οίκο, στις καθημερινές σχέσεις, στις μικρές υποχρεώσεις και στις ευθύνες απέναντι στους άλλους.
Η ελληνική κοινωνία, παρά τις αλλαγές, εξακολουθεί να διατηρεί μια ιδιαίτερη σχέση με αυτή την αντίληψη.
Η οικογένεια εξακολουθεί να λειτουργεί ως δίχτυ προστασίας.
Οι γονείς βοηθούν τα παιδιά τους να αποκτήσουν σπίτι.
Οι παππούδες στηρίζουν οικονομικά τις νεότερες γενιές.
Η ιδιοκτησία κατοικίας παραμένει στόχος ζωής για πολλούς ανθρώπους.
Ίσως γιατί, βαθιά μέσα μας, εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι το σπίτι δεν είναι απλώς τέσσερις τοίχοι.
Είναι ο τόπος όπου ο άνθρωπος μαθαίνει ποιος είναι.
Και εδώ βρίσκεται η πιο σύγχρονη διάσταση της αρχαίας φιλοσοφίας.
Σε μια εποχή ταχύτητας, μετακινήσεων και αβεβαιότητας, η μεγαλύτερη πολυτέλεια δεν είναι απαραίτητα η οικονομική επιτυχία.
Είναι να έχεις έναν τόπο όπου ανήκεις.
Να έχεις ένα σπίτι που δεν είναι μόνο ακίνητο.
Αλλά κοινότητα.
Μνήμη.
Και υπόσχεση συνέχειας.
Οι αρχαίοι Έλληνες το γνώριζαν πολύ καλά.
Ίσως εμείς να χρειάζεται απλώς να το θυμηθούμε ξανά.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:
Ο Κυριάκος και οι επτά νάνοι της αντιπολίτευσης
Καπιταλισμός, το σύστημα που όλοι καταγγέλλουν αλλά κανείς δεν μπορεί να αντικαταστήσει
Η μεγάλη ψευδαίσθηση της ισότητας στις σύγχρονες κοινωνίες
Περί της αποφυλάκισης του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου
Γιατί οι Ευρωπαίοι εγκαταλείπουν τον σοσιαλισμό
Η μεγάλη έρημος της Βρετανίας μετά το brexit- από τι γλίτωσε η Ελλάδα
Η Δύση μπροστά στη μεγάλη πολιτισμική ρωγμή
Ρεπουμπλικανισμός: Η Δημοκρατία των ελεύθερων πολιτών
Η αντιπολίτευση ψάχνει τον δεύτερο, κι όλοι δουλεύουν για τον Μητσοτάκη
Κωνσταντίνου Καβάφη, «το πρώτο σκαλί»
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...