Γράφει ο Μάκης Γεωργιάδης
Παρά τις αλλεπάλληλες γεωπολιτικές κρίσεις, τους πολέμους στη Μέση Ανατολή, την επιθετική στάση του Ιράν, τις επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα και την αβεβαιότητα που προκαλεί η αντιπαράθεση Δύσης- Ρωσίας, η παγκόσμια οικονομία έχει κατορθώσει έως τώρα να αποφύγει ένα πραγματικό πετρελαϊκό σοκ.
Έχουν ιδιαίτερη σημασία οι λόγοι για τους οποίους ο πλανήτης δεν οδηγήθηκε (τουλάχιστον μέχρι στιγμής) σε μια νέα εκδοχή των ενεργειακών κρίσεων της δεκαετίας του 1970.
Η εικόνα προκαλεί εντύπωση.
Θεωρητικά, όλες οι προϋποθέσεις για μια διεθνή ενεργειακή καταστροφή υπήρχαν: δύο μεγάλοι πόλεμοι στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, τεράστια αστάθεια στις θαλάσσιες μεταφορές, απειλές για το Στενό του Ορμούζ, συνεχείς γεωπολιτικοί εκβιασμοί και μια διεθνής οικονομία ήδη πιεσμένη από πληθωρισμό και υψηλά επιτόκια.
Κι όμως, οι τιμές του πετρελαίου δεν εκτοξεύθηκαν ανεξέλεγκτα.
Αντίθετα, παρέμειναν σχετικά διαχειρίσιμες για τις μεγάλες οικονομίες.
Το ερώτημα, επομένως, είναι εύλογο: γιατί το διεθνές ενεργειακό σύστημα αποδείχθηκε πιο ανθεκτικό απ’ όσο φοβούνταν οι περισσότεροι αναλυτές;
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Η μεγάλη αλλαγή: ο κόσμος δεν εξαρτάται όπως παλιά
Η πρώτη και σημαντικότερη εξήγηση αφορά στη δομική αλλαγή της ίδιας της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.
Στη δεκαετία του 1970, οι οικονομίες της Δύσης εξαρτιούνταν σχεδόν απόλυτα από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής.
Σήμερα η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, χάρη στην επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχουν μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς ενέργειας στον κόσμο.
Η αμερικανική παραγωγή λειτουργεί ως «μαξιλάρι» για τις διεθνείς αγορές, περιορίζοντας τις ακραίες διακυμάνσεις.
Παράλληλα, η ενεργειακή αποδοτικότητα των σύγχρονων οικονομιών έχει βελτιωθεί σημαντικά.
Οι ευρωπαϊκές και ασιατικές οικονομίες χρειάζονται σήμερα πολύ λιγότερο πετρέλαιο για να παράγουν το ίδιο ΑΕΠ σε σχέση με πριν από μερικές δεκαετίες.
Με απλά λόγια: η παγκόσμια οικονομία παραμένει εξαρτημένη από το πετρέλαιο, αλλά όχι στον βαθμό που ήταν στο παρελθόν.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και σοβαρές κρίσεις δεν μεταφράζονται αυτόματα σε οικονομικό πανικό.
Ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας και του OPEC+
Καθοριστικός υπήρξε επίσης ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας και συνολικά του OPEC+.
Παρά τις εντάσεις, οι μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες δεν επιθυμούν μια ανεξέλεγκτη έκρηξη τιμών που θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμια ύφεση και σε μείωση της ζήτησης.
Το Ριάντ επιδιώκει υψηλές αλλά όχι καταστροφικές τιμές.
Θέλει σταθερά έσοδα, όχι ένα σοκ που θα προκαλέσει κατάρρευση της παγκόσμιας οικονομίας και θα επιταχύνει ακόμη περισσότερο τη μετάβαση της Δύσης προς εναλλακτικές μορφές ενέργειας.
Ακόμη και η Ρωσία, παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις κυρώσεις, συνέχισε να διοχετεύει μεγάλες ποσότητες πετρελαίου στην αγορά μέσω τρίτων χωρών και παράλληλων δικτύων εμπορίου.
Αυτό περιόρισε τις ελλείψεις που πολλοί φοβούνταν το 2022 και το 2023.
Η Κίνα ως παράγοντας σταθεροποίησης
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι η επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας.
Αν η Κίνα βρισκόταν σήμερα σε φάση εκρηκτικής ανάπτυξης, η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου θα ήταν πολύ μεγαλύτερη και οι πιέσεις στις τιμές πιθανότατα ανεξέλεγκτες.
Αντίθετα, η επιβράδυνση της κινεζικής αγοράς ακινήτων, η χαμηλότερη κατανάλωση και η γενικότερη οικονομική κόπωση της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου λειτουργούν ως μηχανισμός αποσυμπίεσης για τις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Με άλλα λόγια, η αδυναμία της κινεζικής οικονομίας έχει μετατραπεί (παραδόξως) σε παράγοντα παγκόσμιας ενεργειακής σταθερότητας.
Η σκιά της Μέσης Ανατολής παραμένει
Ωστόσο, είναι ξεκάθαρο ότι ο κίνδυνος δεν έχει εξαφανιστεί.
Αντίθετα, το διεθνές σύστημα μοιάζει να ισορροπεί πάνω σε ένα λεπτό σχοινί.
Το μεγαλύτερο άγχος των αγορών αφορά πάντα στα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου.
Μια σοβαρή στρατιωτική κλιμάκωση ανάμεσα στο Ιράν και το Ισραήλ ή μια ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη θα μπορούσε να διακόψει τη ροή πετρελαίου και να πυροδοτήσει αλυσιδωτές συνέπειες.
Οι επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα έδειξαν πόσο ευάλωτες παραμένουν οι παγκόσμιες θαλάσσιες οδοί.
Αν και μέχρι στιγμής οι αγορές αντέδρασαν σχετικά ψύχραιμα, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι αυτό θα συνεχιστεί επ’ αόριστο.
Η αγορά ενέργειας λειτουργεί τις πιο πολλές φορές με ψυχολογία.
Και οι ψυχολογικές ισορροπίες μπορούν να ανατραπούν μέσα σε λίγες ώρες.
Η πράσινη μετάβαση δεν έχει ακόμη αντικαταστήσει το πετρέλαιο
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της ανάλυσης είναι η επισήμανση ότι, παρά την πράσινη μετάβαση και τη ραγδαία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο κόσμος παραμένει βαθιά εξαρτημένος από τα ορυκτά καύσιμα.
Η ηλεκτροκίνηση αναπτύσσεται, οι επενδύσεις στις ΑΠΕ αυξάνονται και η Ευρώπη προσπαθεί να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση.
Ωστόσο, το πετρέλαιο εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα των μεταφορών, της βιομηχανίας και του διεθνούς εμπορίου.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε μεγάλη γεωπολιτική κρίση εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει σοβαρούς οικονομικούς κραδασμούς.
Η διαφορά σε σχέση με το παρελθόν είναι ότι πλέον το διεθνές σύστημα διαθέτει περισσότερες εναλλακτικές, μεγαλύτερη διαφοροποίηση και ισχυρότερους μηχανισμούς απορρόφησης κραδασμών.
Η Ευρώπη και το νέο ενεργειακό μάθημα
Για την Ευρώπη ειδικά, η ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών λειτούργησε ως ιστορικό μάθημα.
Η ΕΕ αντιλήφθηκε με βίαιο τρόπο ότι η εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή, στην προκειμένη περίπτωση τη Ρωσία, συνιστά στρατηγικό κίνδυνο.
Από τότε επιταχύνθηκαν οι προσπάθειες διαφοροποίησης πηγών ενέργειας, δημιουργίας νέων διαδρόμων μεταφοράς και ενίσχυσης των ενεργειακών υποδομών.
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον αναβαθμίστηκε και ο ρόλος της Ελλάδας.
Οι ενεργειακές διασυνδέσεις με την Ανατολική Μεσόγειο, τα LNG terminals, ο κάθετος ενεργειακός διάδρομος προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, αλλά και οι στρατηγικές συνεργασίες με Κύπρο, Ισραήλ και Αίγυπτο μετατρέπουν σταδιακά τη χώρα σε σημαντικό ενεργειακό κόμβο της νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Η γεωπολιτική αξία της Ελλάδας δεν προκύπτει πλέον μόνο από τη γεωγραφία της, αλλά και από τη δυνατότητά της να λειτουργήσει ως πύλη ενεργειακής ασφάλειας για ολόκληρη την Ευρώπη.
Ένας κόσμος πιο ανθεκτικός, αλλά όχι ασφαλής
Το βασικό συμπέρασμα είναι το εξής: ο κόσμος απέφυγε μέχρι στιγμής μια νέα πετρελαϊκή καταστροφή όχι επειδή έγινε ασφαλέστερος, αλλά επειδή έγινε πιο πολύπλοκος και πιο ανθεκτικός.
Οι αγορές διαθέτουν πλέον περισσότερες εναλλακτικές.
Οι οικονομίες είναι λιγότερο ενεργοβόρες.
Η παραγωγή ενέργειας είναι πιο πολυκεντρική.
Και η γεωπολιτική ισχύς κατανέμεται διαφορετικά.
Όμως οι κίνδυνοι παραμένουν τεράστιοι.
Ένα μεγάλο στρατιωτικό επεισόδιο στη Μέση Ανατολή, μια κατάρρευση της ναυσιπλοΐας σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς ή μια ανεξέλεγκτη σύγκρουση μεγάλων δυνάμεων θα μπορούσαν να ανατρέψουν τις σημερινές ισορροπίες με ταχύτητα που ίσως λίγοι φαντάζονται.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Η ιδέα της Ευρώπης, ο Μητσοτάκης, ο Μακρόν και ο Βίκτορ Ουγκό
Η Αριστερά επιμένει πεισματικά στα αδιέξοδά της
Ο Περσέας στη Φλωρεντία: Όταν η Ελλάδα δημιουργεί την Ευρώπη
Έχει και σήμερα στις τάξεις της έναν «Συμπιλίδη» η Νέα Δημοκρατία;
Όλα όσα κρύβονται πίσω από τις ανισότητες και τις οξύνουν
Επίκουρος, ο πρωτεργάτης της πνευματικής επανάστασης
Η επινόηση της ψυχής, ένα πολιτισμικό θαύμα
Ποιο είναι το μεγαλύτερο θύμα του αντισυστημισμού;
Μαρσέλ Προυστ: Η λογοτεχνία ως κλειδί της προσωπικής ελευθερίας
Στο «καραμανλικό- σαμαρικό» μπλοκ οι πιο πολλοί εμπλεκόμενοι βουλευτές στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...