Γράφει ο Ευγένιος
Αν υπάρχει κάτι που διακρίνει έναν πραγματικά καλλιεργημένο άνθρωπο, δεν είναι οι γνώσεις του ούτε οι τίτλοι του, αλλά ο τρόπος με τον οποίο στέκεται μέσα στον κόσμο: απέναντι στους άλλους, απέναντι στον εαυτό του, απέναντι στην ίδια τη ζωή.
Ο Άντον Τσέχοφ, μέσα από ένα προσωπικό γράμμα γεμάτο αυστηρότητα αλλά και βαθιά στοργή, επιχείρησε να χαρτογραφήσει αυτόν τον εσωτερικό κόσμο: όχι ως θεωρία, αλλά ως τρόπο ύπαρξης.
Δεν πρόκειται για έναν κατάλογο ηθικών κανόνων, αλλά για μια σιωπηλή παιδεία της ψυχής.
Γιατί, όπως υπονοεί, η καλλιέργεια δεν είναι αποτέλεσμα σπουδών, αλλά αποτέλεσμα επίπονης, καθημερινής εργασίας πάνω στον εαυτό μας, μιας άσκησης που δεν τελειώνει ποτέ.
Ο καλλιεργημένος άνθρωπος, πρώτα απ’ όλα, δεν επιδεικνύει τον εαυτό του. Δεν φωνάζει για να ακουστεί, ούτε απαιτεί να τον καταλάβουν. Υπάρχει με μια εσωτερική σιγουριά, σχεδόν αθόρυβα, γνωρίζοντας πως η αξία δεν αποδεικνύεται, αλλά αποκαλύπτεται μέσα από τη στάση του.
Δεν παραπονιέται για την αδικία του κόσμου, αντίθετα, προσπαθεί να την κατανοήσει.
Και μέσα σε αυτή την κατανόηση, αναδύεται μια βαθύτερη μορφή ευγένειας: όχι εκείνη που υπαγορεύεται από τους κοινωνικούς κανόνες, αλλά εκείνη που γεννιέται από τη συνείδηση της κοινής ανθρώπινης μοίρας.
Είναι άνθρωπος που σέβεται.
Όχι επιφανειακά, αλλά ουσιαστικά.
Σέβεται τον άλλον ως ύπαρξη, ακόμη κι όταν διαφωνεί μαζί του.
Δεν ειρωνεύεται, δεν ταπεινώνει, δεν εκμεταλλεύεται.
Διατηρεί μια λεπτότητα στην επαφή του με τον κόσμο, σαν να γνωρίζει ότι κάθε ανθρώπινη ψυχή είναι εύθραυστη και ανεπανάληπτη.
Ταυτόχρονα, δεν προσποιείται.
Η ειλικρίνεια του δεν είναι σκληρότητα, αλλά καθαρότητα.
Δεν φορά μάσκες για να γίνει αποδεκτός, ούτε κατασκευάζει ρόλους για να εντυπωσιάσει.
Υπάρχει όπως είναι, με απλότητα και μέτρο, γιατί γνωρίζει πως η αυθεντικότητα δεν χρειάζεται επιβεβαίωση.
Και αυτή η απλότητα δεν είναι φτώχεια πνεύματος.
Είναι πλούτος εσωτερικός.
Η ψυχική του συγκρότηση φαίνεται ακόμη πιο καθαρά στις στιγμές της έντασης.
Δεν παρασύρεται από τα πάθη του, δεν γίνεται έρμαιο των παρορμήσεων.
Διατηρεί αυτοσυγκράτηση, όχι ως καταπίεση, αλλά ως μορφή ελευθερίας.
Γιατί ο καλλιεργημένος άνθρωπος δεν είναι αυτός που δεν νιώθει, είναι αυτός που ξέρει να διαχειρίζεται όσα νιώθει.
Και όμως, αυτή η εσωτερική πειθαρχία δεν τον κάνει ψυχρό.
Αντίθετα, τον καθιστά βαθιά συμπονετικό.
Νιώθει τον πόνο του άλλου, αναγνωρίζει την αδυναμία, συγκινείται από τη μικρότητα και τη μεγαλοσύνη της ανθρώπινης ύπαρξης.
Δεν υπάρχει μέσα του κακία, ούτε μνησικακία.
Υπάρχει μια διαρκής διάθεση συγχώρεσης, σαν να αντιλαμβάνεται ότι όλοι οι άνθρωποι παλεύουν με τις ίδιες αόρατες μάχες.
Ένα από τα πιο ουσιαστικά στοιχεία της καλλιέργειας, όπως το περιγράφει ο Τσέχοφ, είναι η σχέση με το ταλέντο.
Όποιος έχει κάποιο χάρισμα (μικρό ή μεγάλο) δεν το αντιμετωπίζει ως διακόσμηση, αλλά ως ευθύνη.
Το υπηρετεί με αφοσίωση, με πειθαρχία, ακόμη και με θυσίες.
Δεν το σπαταλά, δεν το εκθέτει επιδεικτικά, αλλά το καλλιεργεί σιωπηλά, όπως καλλιεργεί κανείς έναν κήπο που ξέρει ότι δεν του ανήκει ολοκληρωτικά.
Και μαζί με αυτό, καλλιεργεί την αίσθηση του ωραίου.
Όχι ως πολυτέλεια, αλλά ως ανάγκη.
Δεν αντέχει την ασχήμια, όχι μόνο τη φυσική, αλλά και την ηθική.
Αναζητά την αρμονία, την καθαρότητα, την κομψότητα, όχι για να εντυπωσιάσει, αλλά γιατί αυτές οι ποιότητες αντανακλούν μια εσωτερική τάξη.
Η αισθητική του δεν είναι επιφανειακή.
Είναι προέκταση της ηθικής του.
Τελικά, αυτό που αναδύεται μέσα από αυτή τη σκιαγράφηση δεν είναι ένα «ιδανικό πρότυπο», αλλά μια διαρκής πορεία.
Ο καλλιεργημένος άνθρωπος δεν είναι τέλειος, είναι σε διαρκή εξέλιξη.
Διαβάζει, μαθαίνει, αμφισβητεί, προσπαθεί.
Δεν επαναπαύεται.
Δεν θεωρεί ότι «έφτασε» κάπου.
Γιατί η καλλιέργεια, όπως υπονοεί ο Τσέχοφ, δεν είναι προορισμός αλλά δρόμος, ένας δρόμος που απαιτεί επιμονή, ταπεινότητα και, πάνω απ’ όλα, ειλικρινή διάθεση για αυτογνωσία.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη αρετή να είναι αυτή ακριβώς: η επίγνωση ότι δεν είμαστε ακόμη αυτό που μπορούμε να γίνουμε.
Και η ήσυχη, επίμονη απόφαση να συνεχίσουμε να γινόμαστε.-
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Ολόκληρο το κείμενο της επιστολής του Άντον Τσέχοφ
Έχεις συχνά παραπονεθεί σε μένα ότι οι άνθρωποι «δεν σε καταλαβαίνουν»!
Ο Γκαίτε και ο Νεύτων δεν παραπονέθηκαν γι’ αυτό….
Μόνο ο Χριστός παραπονέθηκε γι’ αυτό, αλλά Εκείνος μιλούσε για τη διδασκαλία Του και όχι για τον εαυτό Του….
Οι άνθρωποι σε καταλαβαίνουν πολύ καλά.
Και αν εσύ δεν καταλαβαίνεις τον εαυτό σου, δεν είναι δικό τους λάθος.
Σε διαβεβαιώνω, ως αδελφός και ως φίλος, ότι σε καταλαβαίνω και σε νιώθω με όλη μου την καρδιά.
Γνωρίζω τις καλές σου ιδιότητες όπως γνωρίζω τα πέντε μου δάχτυλα.
Τις εκτιμώ και τις σέβομαι βαθιά.
Αν θέλεις, για να αποδείξω ότι σε καταλαβαίνω, μπορώ να απαριθμήσω αυτές τις ιδιότητες.
Νομίζω ότι είσαι καλός μέχρι σημείου απαλότητας, μεγαλόψυχος, ανιδιοτελής, έτοιμος να μοιραστείς και το τελευταίο σου νόμισμα.
Δεν έχεις ούτε φθόνο ούτε μίσος.
Είσαι απλοϊκός στην καρδιά, λυπάσαι ανθρώπους και ζώα.
Είσαι εύπιστος, χωρίς κακία ή δόλο, και δεν θυμάσαι το κακό…
Έχεις ένα χάρισμα από πάνω, που οι άλλοι άνθρωποι δεν έχουν: έχεις ταλέντο.
Αυτό το ταλέντο σε τοποθετεί πάνω από εκατομμύρια ανθρώπων, γιατί στη γη μόνο ένας στους δύο εκατομμύρια είναι καλλιτέχνης.
Το ταλέντο σου σε ξεχωρίζει: ακόμη κι αν ήσουν ένας βάτραχος ή μια ταραντούλα, και πάλι οι άνθρωποι θα σε σέβονταν, γιατί στο ταλέντο όλα συγχωρούνται.
Έχεις μόνο ένα ελάττωμα, και η ψευδότητα της θέσης σου, και η δυστυχία σου, και ο καταρροϊκός σου ερεθισμός των εντέρων, όλα οφείλονται σε αυτό.
Αυτό είναι η πλήρης έλλειψη καλλιέργειας.
Συγχώρεσέ με, σε παρακαλώ, αλλά veritas magis amicitiae («η αλήθεια, υπερτέρα της φιλίας»)…
Βλέπεις, η ζωή έχει τους όρους της.
Για να νιώθει κανείς άνετα ανάμεσα σε μορφωμένους ανθρώπους, να αισθάνεται σαν στο σπίτι του και ευτυχισμένος μαζί τους, πρέπει να είναι καλλιεργημένος σε έναν ορισμένο βαθμό.
Το ταλέντο σε έφερε σε έναν τέτοιο κύκλο, ανήκεις σε αυτόν, αλλά… απομακρύνεσαι από αυτόν, και ταλαντεύεσαι ανάμεσα στους καλλιεργημένους ανθρώπους και στους ενοίκους απέναντι.
Οι καλλιεργημένοι άνθρωποι πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
1.
Σέβονται την ανθρώπινη προσωπικότητα, και γι’ αυτό είναι πάντοτε καλοί, ευγενικοί, ευπρεπείς και έτοιμοι να υποχωρήσουν στους άλλους.
Δεν κάνουν φασαρία για ένα σφυρί ή για ένα χαμένο κομμάτι καουτσούκ.
Αν ζουν με κάποιον δεν το θεωρούν χάρη και, φεύγοντας, δεν λένε «κανείς δεν μπορεί να ζήσει μαζί σου».
Συγχωρούν τον θόρυβο και το κρύο και το ξεραμένο φαγητό και τα αστεία και την παρουσία ξένων στο σπίτι τους.
2.
Έχουν συμπόνια όχι μόνο για ζητιάνους και γάτες.
Η καρδιά τους πονά για ό,τι δεν βλέπει το μάτι…
Ξενυχτούν για να βοηθήσουν τον Π., για να πληρώσουν τις σπουδές των αδελφών τους στο Πανεπιστήμιο και για να αγοράσουν ρούχα στη μητέρα τους.
3.
Σέβονται την περιουσία των άλλων και γι’ αυτό πληρώνουν τα χρέη τους.
4.
Είναι ειλικρινείς και φοβούνται το ψέμα σαν τη φωτιά.
Δεν λένε ψέματα ούτε στα μικρά πράγματα.
Ένα ψέμα είναι προσβολή για τον ακροατή και τον τοποθετεί σε κατώτερη θέση στα μάτια εκείνου που μιλά.
5.
Δεν προσποιούνται, συμπεριφέρονται στον δρόμο όπως στο σπίτι, δεν επιδεικνύονται μπροστά στους πιο ταπεινούς συντρόφους τους.
Δεν είναι φλύαροι ούτε επιβάλλουν τις αζήτητες εκμυστηρεύσεις τους στους άλλους.
Από σεβασμό στα αυτιά των άλλων, πιο συχνά σιωπούν παρά μιλούν.
Δεν υποτιμούν τον εαυτό τους για να προκαλέσουν συμπόνια.
Δεν παίζουν στις χορδές της καρδιάς των άλλων για να τους κάνουν να αναστενάζουν και να τους περιποιούνται.
Δεν λένε «δεν με καταλαβαίνουν» ή «έχω καταντήσει δεύτερης κατηγορίας», γιατί όλα αυτά επιδιώκουν φθηνό αποτέλεσμα, είναι χυδαία, ξεπερασμένα, ψεύτικα…
6.
Δεν έχουν επιφανειακή ματαιοδοξία.
Δεν ενδιαφέρονται για τέτοια ψεύτικα διαμάντια όπως το να γνωρίζουν διασημότητες, να σφίγγουν το χέρι του μεθυσμένου Π., να ακούν τις εξάρσεις ενός τυχαίου θεατή σε μια έκθεση, να είναι γνωστοί στις ταβέρνες…
Αν κάνουν κάτι μικρό, δεν καμαρώνουν σαν να έκαναν κάτι μεγάλο, και δεν καυχιούνται ότι έχουν πρόσβαση εκεί όπου άλλοι δεν επιτρέπεται….
Οι πραγματικά ταλαντούχοι κρατούνται πάντα στην αφάνεια, μέσα στο πλήθος, όσο το δυνατόν πιο μακριά από τη δημοσιότητα…
Ακόμη και ο Κρύλοφ έχει πει ότι ένα άδειο βαρέλι αντηχεί πιο δυνατά από ένα γεμάτο.
7.
Αν έχουν ταλέντο, το σέβονται.
Θυσιάζουν σε αυτό την ανάπαυση, τις γυναίκες, το κρασί, τη ματαιοδοξία…
Είναι περήφανοι για το ταλέντο τους…
Επιπλέον, είναι απαιτητικοί.
8.
Καλλιεργούν μέσα τους το αισθητικό συναίσθημα.
Δεν μπορούν να κοιμηθούν με τα ρούχα τους, να βλέπουν ρωγμές γεμάτες κοριούς στους τοίχους, να αναπνέουν κακό αέρα, να περπατούν σε πάτωμα που έχει φτυστεί, να μαγειρεύουν σε πετρογκάζ.
Προσπαθούν όσο μπορούν να συγκρατήσουν και να εξευγενίσουν το σεξουαλικό ένστικτο…
Αυτό που ζητούν από μια γυναίκα δεν είναι έναν σύντροφο στο κρεβάτι…
Δεν ζητούν την εξυπνάδα που εκδηλώνεται με συνεχή ψέματα.
Θέλουν κυρίως, αν είναι καλλιτέχνες, φρεσκάδα, κομψότητα, ανθρωπιά, την ικανότητα για μητρότητα…
Δεν πίνουν βότκα όλες τις ώρες της ημέρας και της νύχτας, δεν μυρίζουν τα ντουλάπια, γιατί δεν είναι γουρούνια και ξέρουν ότι δεν είναι.
Πίνουν μόνο όταν είναι ελεύθεροι, σε κάποια περίσταση…
Γιατί θέλουν mens sana in corpore sano (νου υγιή εν σώματι υγιή)
Και ούτω καθεξής.
Έτσι είναι οι καλλιεργημένοι άνθρωποι.
Για να είναι κανείς καλλιεργημένος και να μη στέκεται κάτω από το επίπεδο του περιβάλλοντός του, δεν αρκεί να έχει διαβάσει τα «Χαρτιά του Πίκγουικ» και να έχει μάθει έναν μονόλογο από τον «Φάουστ».
Αυτό που χρειάζεται είναι συνεχής εργασία, μέρα και νύχτα, συνεχής ανάγνωση, μελέτη, θέληση…
Κάθε ώρα είναι πολύτιμη για αυτό…
Έλα σε εμάς, σπάσε το μπουκάλι της βότκας, ξάπλωσε και διάβασε… Τουργκένιεφ, αν θέλεις, που δεν έχεις διαβάσει.
Πρέπει να εγκαταλείψεις τη ματαιοδοξία σου, δεν είσαι παιδί… σύντομα θα είσαι τριάντα.
Είναι καιρός!
Σε περιμένω… Σε περιμένουμε όλοι.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Η ιδέα της Ευρώπης, ο Μητσοτάκης, ο Μακρόν και ο Βίκτορ Ουγκό
Η Αριστερά επιμένει πεισματικά στα αδιέξοδά της
Ο Περσέας στη Φλωρεντία: Όταν η Ελλάδα δημιουργεί την Ευρώπη
Έχει και σήμερα στις τάξεις της έναν «Συμπιλίδη» η Νέα Δημοκρατία;
Όλα όσα κρύβονται πίσω από τις ανισότητες και τις οξύνουν
Επίκουρος, ο πρωτεργάτης της πνευματικής επανάστασης
Η επινόηση της ψυχής, ένα πολιτισμικό θαύμα
Ποιο είναι το μεγαλύτερο θύμα του αντισυστημισμού;
Μαρσέλ Προυστ: Η λογοτεχνία ως κλειδί της προσωπικής ελευθερίας
Στο «καραμανλικό- σαμαρικό» μπλοκ οι πιο πολλοί εμπλεκόμενοι βουλευτές στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...