Γραφουν οι Paul Johnson, James Banks, Tim Besley, Richard Blundell, Angus Deaton, Robert Joyce, Debra Satz
Σε πολλές προηγμένες οικονομίες, μεταξύ αυτών και το Ηνωμένο Βασίλειο, η πρόοδος προς μια δικαιότερη κοινωνία φαίνεται να έχει ανακοπεί.
Βαθιές δομικές δυνάμεις, όπως η ασθενική αύξηση των μισθών, η διεύρυνση των περιουσιακών ανισοτήτων, οι περιφερειακές ανισορροπίες και η υποχώρηση της κοινωνικής κινητικότητας, αναδιαμορφώνουν τις πιθανότητες ζωής των πολιτών και τροφοδοτούν την πολιτική δυσαρέσκεια.
Ένα νέο βιβλίο με τίτλο Challenging Inequalities («Αμφισβητώντας τις ανισότητες»), υποστηρίζει ότι η ανισότητα πρέπει να γίνεται κατανοητή ως μια δυναμική και πολυδιάστατη διαδικασία που εκτείνεται στο εισόδημα, την εργασία, τον πλούτο, τον τόπο κατοικίας και την υγεία.
Η αντιμετώπισή της απαιτεί κάτι πολύ ευρύτερο από την προτεινόμενη από τους Σοσιαλιστές, αναδιανομή: απαιτεί ανάπτυξη, ισχυρότερες αγορές εργασίας και πολιτικές που διαμορφώνουν ίσες ευκαιρίες προτού οι ανισότητες ριζώσουν.
Σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες, αυξάνεται η αίσθηση ότι η κοινωνική πρόοδος έχει παγώσει.
Η δημόσια ανησυχία για την ανισότητα έχει ενταθεί, μαζί με ευρύτερους φόβους που σχετίζονται με την άνοδο του λαϊκισμού, τη φθίνουσα εμπιστοσύνη στους θεσμούς, την αδράνεια απέναντι στην κλιματική κρίση και τις δημογραφικές πιέσεις.
Πολλές από αυτές τις ανησυχίες συνδέονται άμεσα με οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές ή γεωγραφικές ανισότητες.
Σε συγκριτική ανάλυση 92 χωρών για την περίοδο 1995-2020, οι Rau και Stokes (2024) παρουσιάζουν ισχυρά στατιστικά στοιχεία ότι η οικονομική ανισότητα συνδέεται στενά με τη διάβρωση των δημοκρατικών κανόνων και θεσμών.
Στο νέο βιβλίο των Johnson και συνεργατών (2026), που βασίζεται στο έργο της IFS Deaton Review: Inequalities in the 21st Century, τονίζεται ότι η υλική ανισότητα δεν μπορεί να κατανοηθεί ούτε να αντιμετωπιστεί απομονωμένα.
Οι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται μόνο για το ύψος του εισοδήματος, αλλά και για την πηγή του, για τη δυνατότητα πρόσβασης σε ουσιαστική εργασία, για τις προοπτικές εξέλιξης στην αγορά εργασίας, τόσο για τους ίδιους όσο και για τα παιδιά τους, καθώς και για τη συνοχή των κοινοτήτων τους.
Παρότι η αναδιανομή μέσω φόρων και επιδομάτων έχει σημασία, δεν μπορεί να υποκαταστήσει μια οικονομία που δημιουργεί καλές θέσεις εργασίας: σταθερές, αξιοπρεπείς, καλά αμειβόμενες, με δυνατότητες εξέλιξης.
Αν και οι βασικοί δείκτες ανισότητας στο διαθέσιμο εισόδημα έχουν παραμείνει σχετικά σταθεροί, βαθύτερες δομικές πιέσεις, όπως οι στάσιμοι πραγματικοί μισθοί, η περιορισμένη ανέλιξη των λιγότερο μορφωμένων εργαζομένων, η υποχώρηση της κατάρτισης και η περιφερειακή απόκλιση, εξακολουθούν να δημιουργούν σοβαρές προκλήσεις.
Ο συνδυασμός υψηλής ανισότητας και παρατεταμένης οικονομικής στασιμότητας μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007- 09 υπήρξε ιδιαίτερα διαβρωτικός.
Έκανε τη ζωή δυσκολότερη για όσους βρίσκονται χαμηλά στην εισοδηματική και μορφωτική κλίμακα, όπου τα εισοδήματα σταμάτησαν να αυξάνονται, ενώ ταυτόχρονα ευνόησε ακόμη περισσότερο όσους διαθέτουν περιουσία, καθώς οι κληρονομιές και οι μεταβιβάσεις πλούτου από γενιά σε γενιά, γίνονται ολοένα πιο καθοριστικοί παράγοντες ευκαιριών ζωής.
Αυτό διεύρυνε κοινωνικά, πολιτισμικά και πολιτικά χάσματα ,ιδίως ανάμεσα στους υψηλά μορφωμένους και στους υπόλοιπους, ενισχύοντας το αφήγημα μιας αποκομμένης ελίτ και αποδυναμώνοντας τη δημοκρατική νομιμοποίηση.
Η κοινωνική κινητικότητα έχει επιβραδυνθεί: οι συνθήκες μέσα στις οποίες γεννιέται κανείς καθορίζουν όλο και περισσότερο τις ευκαιρίες του.
Οι διαρθρωτικές αλλαγές της οικονομίας, η αποβιομηχάνιση, η στροφή στις υπηρεσίες και η συγκέντρωση υψηλής εξειδίκευσης σε συγκεκριμένες περιοχές, δημιούργησαν έντονες γεωγραφικές ανισότητες ανάμεσα σε περιοχές που ευημερούν (κυρίως το Λονδίνο) και σε περιοχές που έχουν μείνει πίσω.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Η ανισότητα ως πολυδιάστατη και δυναμική διαδικασία
Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι, απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις, η ανισότητα πρέπει να αναλύεται όχι ως μονοδιάστατο αποτέλεσμα αλλά ως πολυδιάστατη δυναμική διαδικασία.
Μια πλήρης κατανόηση πρέπει να περιλαμβάνει την εξέλιξή της σε όλη τη διάρκεια της ζωής, την αλληλεπίδραση οικογενειακού υπόβαθρου, εκπαίδευσης και επαγγελματικής πορείας, τον ρόλο των επιχειρήσεων και της παραγωγικότητας,
τις περιφερειακές αποκλίσεις, τη διαγενεακή μεταβίβαση προνομίων, καθώς και το πώς οι ανισότητες στην υγεία και την αναπηρία αντανακλούν και εντείνουν τις οικονομικές ανισότητες.
Με βάση αυτό το πλαίσιο, παρουσιάζονται πέντε βασικές αρχές:
1. Οι ανισότητες ευκαιριών και αποτελεσμάτων είναι αλληλένδετες
Πολύ άνισα αποτελέσματα αναπόφευκτα δημιουργούν άνισες ευκαιρίες για την επόμενη γενιά.
Η εκπαίδευση από μόνη της δεν αρκεί για να σπάσει αυτόν τον κύκλο, καθώς η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από το οικογενειακό περιβάλλον, την αγορά εργασίας και τη γεωγραφία.
2. Η αναδιανομή εισοδήματος είναι αναγκαία αλλά όχι αρκετή
Οι χρηματικές παροχές δεν αποκαθιστούν την απώλεια αυτονομίας ή την εξαφάνιση ουσιαστικής εργασίας.
Ούτε επανορθώνουν πλήρως κοινότητες που τραυματίστηκαν από οικονομικές μεταβολές.
Απαιτούνται ισχυρές αγορές εργασίας, ανάπτυξη δεξιοτήτων, αποτελεσματική βιομηχανική πολιτική και καλές δημόσιες υπηρεσίες.
3. Οι μεγάλες οικονομικές πολιτικές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη διανομή
Η απελευθέρωση του εμπορίου, η μετανάστευση, η κλιματική πολιτική και η μακροοικονομική σταθεροποίηση συχνά είχαν παρενέργειες που αγνοήθηκαν.
Το αποτέλεσμα ήταν κοινωνικές και πολιτικές ζημιές που αργότερα τροφοδότησαν λαϊκισμό και προστατευτισμό.
4. Ακόμη και δίκαιες αγορές μπορούν να οδηγήσουν σε ακραίες ανισότητες
Η τεχνολογική αλλαγή, η παγκοσμιοποίηση και η συγκέντρωση δραστηριοτήτων δημιουργούν αποτελέσματα τύπου «ο νικητής τα παίρνει σχεδόν όλα».
Αυτό υπονομεύει τον ανταγωνισμό, παγιώνει μονοπωλιακή ισχύ και στρεβλώνει την πολιτική επιρροή.
5. Η ανάπτυξη είναι απολύτως αναγκαία
Η πρωτοφανής στασιμότητα του Ηνωμένου Βασιλείου μετά το 2008 ενίσχυσε τις διαγενεακές ανισότητες, έκανε τον πλούτο σημαντικότερο από το εισόδημα, περιόρισε την κοινωνική κινητικότητα και αποδυνάμωσε τη δημοσιονομική δυνατότητα στήριξης του κοινωνικού κράτους.
Αναδιανομή και «προδιανομή»
Παρότι η αναδιανομή μέσω φόρων και επιδομάτων μπορεί θεωρητικά να συγκρατήσει τις ανισότητες στο διαθέσιμο εισόδημα, έχει γίνει σαφές ότι από μόνη της δεν λύνει τα βαθύτερα δομικά προβλήματα.
Γι’ αυτό οι συγγραφείς δίνουν έμφαση στην έννοια της προδιανομής (predistribution): δηλαδή στον σχεδιασμό αγορών εργασίας, εκπαιδευτικών συστημάτων, δημόσιων υπηρεσιών και οικονομικών θεσμών έτσι ώστε οι βλαπτικές ανισότητες να μειώνονται πριν χρειαστεί κρατική παρέμβαση μέσω φόρων και μεταβιβάσεων.
Τρία μεγάλα πεδία πρόκλησης στο Ηνωμένο Βασίλειο
Α) Πλούτος και στέγαση
Η άνοδος του πλούτου και το εκρηκτικό κόστος κατοικίας έχουν παγιώσει ανισότητες ανάμεσα στις γενιές και ανάμεσα σε ιδιοκτήτες και ενοικιαστές.
Η ιδιοκατοίκηση των νέων έχει υποχωρήσει δραματικά, αυξάνοντας τη σημασία της κληρονομιάς και της γονικής βοήθειας.
Β) Γεωγραφία
Οι χωρικές ανισότητες περιορίζουν την εθνική παραγωγικότητα και μειώνουν τις ευκαιρίες για όσους ζουν εκτός των ευημερουσών περιοχών.
Γ) Υγεία
Οι ανισότητες στην υγεία αντανακλούν τη σωρευτική επίδραση κοινωνικών και οικονομικών μειονεκτημάτων.
Τα μεγάλα και αυξανόμενα χάσματα στο προσδόκιμο ζωής δείχνουν το βαθύ ανθρώπινο κόστος της ανισότητας.
Προς μια νέα κοινωνική συμφωνία
Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι η αντιμετώπιση της ανισότητας απαιτεί κάτι πολύ περισσότερο από μικροδιορθώσεις πολιτικής. Απαιτεί μια νέα κοινωνική συναίνεση γύρω από συμπεριληπτική ανάπτυξη, ίσες ευκαιρίες, δικαιοσύνη, κοινή ευθύνη.
Για να ανταποκριθούν οι δημοκρατίες στις προκλήσεις αυτές, η πολιτική πρέπει να συνδεθεί ξανά με τις ανησυχίες των πολιτών και να ενισχύσει τη φωνή τους.
Πιθανές λύσεις, όπως μεγαλύτερη αποκέντρωση εξουσιών ή αναλογικότερα εκλογικά συστήματα, δεν αποτελούν μαγικές απαντήσεις, αλλά πρέπει να ενταχθούν στη δημόσια συζήτηση.
Μόνο αν οι κοινωνικές ανισότητες ενσωματωθούν στον πυρήνα της πολιτικής και οικονομικής λήψης αποφάσεων, και μόνο αν ανασυγκροτηθούν ευρείες δημοκρατικές συμμαχίες, θα μπορέσουν οι κυβερνήσεις να αντιμετωπίσουν τις ανισότητες που απειλούν τη συνοχή της κοινωνίας και τη μακροπρόθεσμη ευημερία.-
*****
ΓΡΑΨΤΕ ΤΗΝ ΓΝΩΜΗ ΣΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Οι διεθνείς ανακατατάξεις ισχύος και η ελληνική ευκαιρία στην Ανατολική Μεσόγειο
Η μεγάλη παγίδα των δημοψηφισμάτων: Ελλάδα, Βρετανία, Ιταλία
«Κοινωνική πλειοψηφία», η νέα ευφάνταστη επινόηση της Αριστεράς
Η απάτη του υλισμού: Γιατί η επιστήμη δεν έχει λύσει το μυστήριο της συνείδησης
«Λευκές Νύχτες»: Ο Ντοστογιέφσκι απέναντι στη μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου
Βοκκάκιος, ο πρώτος Δυτικοευρωπαίος
Ποιος ξεγέλασε τους Τρώες; (Όχι, δεν ήταν ο Οδυσσέας)
Η επιδραστική σκέψη του Γιούργκεν Χάμπερμας στη σημερινή δυτική Δημοκρατία
Όταν ο πόλεμος γίνεται θέαμα: Η νέα, ψηφιακή εποχή της προπαγάνδας
Γιατί η στρατηγική της έντασης δεν γίνεται πολιτικό ρεύμα;
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...