Γράφει η Cynthia C. Polsley (*)
«Και του είπα: «Ποιοι είναι αυτοί οι δυο φτωχοί αμαρτωλοί
που καπνίζουν σαν υγρά χέρια τον χειμώνα
και κείτονται τόσο κοντά σου, δεξιά σου;»
«Τους βρήκα εδώ», μου αποκρίθηκε, «όταν με έριξε η βροχή
σε αυτή τη βραχώδη πλαγιά. Δεν έχουν κουνηθεί από τότε
και δεν θα κουνηθούν, νομίζω, αιώνια.
Η μία είναι εκείνη η ψεύτρα γυναίκα που συκοφάντησε τον Ιωσήφ.
ο άλλος, ο ψεύτης Σίνων, Έλληνας από την Τροία»…»
Δάντης, Κόλαση, Άσμα XXX, 91–98
Με αυτά τα λόγια ο Δάντης χαρακτηρίζει τον Σίνωνα, δίνοντας ένα πορτρέτο που δεν απέχει από την εικόνα που παρουσιάζει και ο Βιργίλιος στην Αινειάδα: ο Έλληνας απατεών, ο άνθρωπος που με τα τεχνάσματά του παραπλάνησε τους αγαθούς Τρώες και τους έπεισε να δεχτούν το ξύλινο άλογο μέσα στην πόλη τους.
Στο δεύτερο βιβλίο της Αινειάδας, ο Αινείας παρουσιάζει τον Σίνωνα ως έναν υποκριτή, με ψεύτικα δάκρυα και υποδυόμενη θυματοποίηση.
Ο χρόνος, βέβαια, έχει λειάνει τη δική του ματιά.
Ο Αινείας διηγείται την ιστορία γνωρίζοντας πλέον την αλήθεια: Ότι η Τροία ξεγελάστηκε, ότι πίστεψαν έναν άνθρωπο που δεν άξιζε την εμπιστοσύνη τους.
Κι όμως, ο Σίνων του Βιργιλίου δεν είναι μονοδιάστατος.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Πίσω από τα ψέματά του υποφώσκει μια πολυπλοκότητα που γίνεται αισθητή μέσα από τις διαφορετικές «φωνές» που διηγούνται την ιστορία του.
Ποιος πραγματικά είναι;
Ποιανού σκοπιά καταγράφεται κάθε φορά;
Τι πιστεύει ο καθένας για αυτόν;
Αυτά τα ερωτήματα όχι μόνο επηρεάζουν την εικόνα του Σίνωνα, αλλά και καθορίζουν την ταυτότητά του μέσα στο κείμενο.
Στην αφήγηση του Αινεία, η μνήμη (και η πικρή γνώση της καταστροφής) χρωματίζουν την εικόνα του.
Σε 142 στίχους, η αφήγηση αποδίδει λόγια, πράξεις και προθέσεις που αναμειγνύουν πραγματικότητα και ερμηνεία.
Η ομιλία του ίδιου του Σίνωνα, η κρίση του Αινεία, η ευπιστία των Τρώων, όλα συνθέτουν ένα πλέγμα αντικρουόμενων οπτικών.
Ακόμη και αν είναι δύσκολο να ξετυλίξει κανείς το νήμα της αλήθειας, ένα είναι βέβαιο: κατά τον Αινεία, οι Έλληνες νίκησαν την Τροία με δόλο.
Πριν από τον Βιργίλιο…
Ο Αινείας βλέπει τον Σίνωνα με μάτια πληγωμένου Τρώα, και η κρίση του είναι ανάλογη.
Τι έλεγαν όμως οι Έλληνες;
Θα περίμενε κανείς πως ο δικός τους Σίνων θα παρουσιαζόταν πιο τιμημένος, όμως οι πηγές διαφέρουν.
Στην Οδύσσεια (ραψ. δ, 271–274), ο Μενέλαος ούτε καν αναφέρει τον Σίνωνα.
Στη Μικρή Ιλιάδα (διασωσμένη σε περίληψη από τον Πρόκλο) ο Σίνων επίσης δεν έχει κεντρικό ρόλο στο τέχνασμα του αλόγου.
Εκεί εμφανίζεται περισσότερο ως κατάσκοπος μέσα στην πόλη, που δίνει το σήμα στους Έλληνες για την επίθεση.
Στο έργο Η Άλωση της Τροίας, επίσης αποσπασματικό, ο Σίνων παρουσιάζεται να εισέρχεται με «προσποίηση» στη πόλη και να ανάβει τα σήματα που ξεκινούν την εισβολή.
Οι λεπτομέρειες είναι ελάχιστες, αλλά το περίγραμμα της βιργιλιανής παράδοσης αρχίζει ήδη να διαφαίνεται.
Η ελληνική τραγωδία φαίνεται πως είχε δώσει στον Σίνωνα ακόμη σημαντικότερη θέση: ο Σοφοκλής είχε γράψει ολόκληρο έργο με τίτλο Σίνων.
Δυστυχώς, από αυτό έχουν σωθεί μόλις… τέσσερις λέξεις.
Έτσι ο σοφόκλειος Σίνων μένει ένα μυστήριο.
Κάποιοι μελετητές έχουν επισημάνει ότι στοιχεία της παρουσίασης του Βιργιλίου παραπέμπουν σε σκηνική, τραγική τεχνική, τόσο στο στιλ της ομιλίας του Σίνωνα, όσο και στις αναφορές του σε πρόσωπα όπως ο Παλαμήδης (που σκοτώθηκε ύπουλα από τον Οδυσσέα) ή η Ιφιγένεια.
Μετά τον Βιργίλιο
Αιώνες αργότερα, ο Κόιντος ο Σμυρναίος (στο έργο του Η Πτώση της Τροίας, 3ος–4ος αι. μ.Χ.) παρουσιάζει έναν εντελώς διαφορετικό Σίνωνα: ηρωικό, αποφασισμένο, ανδρείο.
Όταν ο Οδυσσέας ζητά έναν γενναίο άνδρα για να ξεγελάσει τους Τρώες, ο Σίνων είναι ο μόνος που προσφέρεται.
Δηλώνει ότι είτε θα πετύχει είτε θα πεθάνει προσπαθώντας.
Οι Έλληνες τον επαινούν ως σταλμένο από τους θεούς.
Εδώ, ο Σίνων δεν είναι ο ψεύτης του Βιργιλίου.
Είναι ο άνθρωπος που αναλαμβάνει την πιο επικίνδυνη αποστολή για χάρη της Ελλάδας.
Ακόμη κι αν η ομιλία του μοιάζει σε περιεχόμενο με αυτήν της Αινειάδας, η στάση των Τρώων απέναντί του είναι πολύ πιο βίαιη: τον απειλούν, τον χτυπούν, τον βασανίζουν.
Κι εκείνος επιμένει.
Στο έργο της, η φιλόλογος Φωτεινή Χατζητοφή αναφέρει ότι η δύναμη του Σίνωνα είναι η αντοχή, μια κατεξοχήν ρωμαϊκή αρετή (firmitas, constantia).
Στο έργο αυτό, ο Σίνων γίνεται αληθινός ήρωας, ενώ οι Τρώες παρουσιάζονται βίαιοι και άξεστοι.
Η σύγκριση είναι αποκαλυπτική:
-ο Βιργίλιος θέλει Τρώες ευγενείς, ευσεβείς, προγόνους των Ρωμαίων.
-οΚόιντος δεν έχει τέτοια αγωνία: βλέπει τα πράγματα από την πλευρά των Ελλήνων.
Συμπέρασμα
Ο Σίνων είναι μια από τις πιο αμφιλεγόμενες μορφές της τρωικής μυθολογίας.
Μπορεί να είναι ψεύτης, απατεώνας, θύμα, κατάσκοπος, ηθοποιός, ακόμη και ήρωας, ανάλογα με το ποιος μιλάει.
Στον Βιργίλιο, ο Σίνων είναι το μέσο για να φανεί το μεγαλείο των Τρώων.
Στον Κόιντο, είναι ο άνθρωπος που με θάρρος τελειώνει τον πόλεμο.
Στον Δάντη, είναι καταδικασμένος για την αιώνια απάτη του.
Κάθε συγγραφέας τον χρησιμοποιεί για να υπηρετήσει έναν διαφορετικό σκοπό, μια διαφορετική ηθική, μια διαφορετική ιστορική ταυτότητα.
Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό ο Σίνων παραμένει τόσο γοητευτικός: γιατί αποτελεί καθρέφτη των ίδιων των αφηγητών του και της αλήθειας που η κάθε εποχή θέλει να πιστεύει.
(*) Ph.D., Συνεργάτις Συντάκτρια, Classical Wisdom
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Αρχίζει η μεγάλη μάχη Ορθολογισμού - λαϊκισμού με φόντο τις εκλογές του 2027 (video)
Ήρθε η ώρα να χτυπήσουμε την πολιτική ισχύ του λαϊκισμού
Ελλάδα, Τουρκία και η σιωπηλή γλώσσα της ισχύος
Όμηρος, η ερώτηση που ο Ελληνισμός δεν έχει απαντήσει ακόμα
Κικέρων, ο διανοητής που συνέδεσε την πολιτική με τη φιλοσοφία
Η πρόταση Μητσοτάκη για το Σύνταγμα: Λιγότερη αυθαιρεσία, περισσότερη λογοδοσία
Όποιος σπέρνει κοινωνική οργή, θερίζει γιγάντωση της Ακροδεξιά
Ο Αριστοτέλης και η τέχνη τού να ζούμε καλά
Θλιβερός εμποράκος ενός κίβδηλου ψευτοπατριωτισμού
Κατίνα Παξινού, η απόλυτη τραγωδός
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...