Γράφει ο Ευγένιος
Η αποξένωση αποτελεί ένα από τα πιο πιεστικά προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας.
Άνδρες και γυναίκες, παρότι είναι διαρκώς συνδεδεμένοι μέσω των «κοινωνικών» δικτύων, νιώθουν όλο και πιο αποκομμένοι από τους άλλους, ανίκανοι να δημιουργήσουν ουσιαστικές σχέσεις.
Και έτσι, καταφεύγουν συχνά σε ό,τι εντείνει αυτή την απομόνωση: ατελείωτες ώρες μπροστά σε μια οθόνη, σε πλατφόρμες όπως το Netflix, ή στην «ασφάλεια» της μοναξιάς, αποφεύγοντας το ρίσκο μιας πραγματικής ανθρώπινης επαφής.
Κι όμως, όσο «σύγχρονη» κι αν μοιάζει αυτή η κρίση, δεν είναι καινούργια.
Σχεδόν πριν από δύο αιώνες, ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, μέσα από το διήγημά του «Λευκές Νύχτες», περιέγραψε με εντυπωσιακή διορατικότητα τους κινδύνους της αποξένωσης.
Και η πιο απρόσμενη διαπίστωσή του;
Ότι όλα ξεκινούν από τη φαντασία.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
Βρείτε μας και στο tiktok πατώντας ΕΔΩ
*****
Σήμερα, το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο επίκαιρο και για την ελληνική πραγματικότητα, όπου, πίσω από τη ζωντάνια της καθημερινότητας, δεν λείπει η εσωτερική μοναξιά, ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις όπως η Αθήνα.
Ο Ντοστογιέφσκι μοιάζει να μας προειδοποιεί: ο κίνδυνος δεν είναι μόνο να είμαστε μόνοι, αλλά να χαθούμε μέσα στον ίδιο μας τον νου.
Μια ιστορία μοναξιάς και προσδοκίας
Οι «Λευκές Νύχτες» εκτυλίσσονται στην Αγία Πετρούπολη, όπου ο μοναχικός αφηγητής συναντά τη νεαρή Νάστενκα και τη σώζει από έναν ενοχλητικό άνδρα.
Από αυτή την τυχαία συνάντηση ξεκινά μια εύθραυστη σχέση, μια σχέση που, από την αρχή, ορίζεται ως φιλική.
Καθώς οι δυο τους συναντιούνται για τέσσερα διαδοχικά βράδια, ανοίγουν τις καρδιές τους.
Ο αφηγητής αποκαλύπτει ότι είναι «ονειροπόλος», ένας άνθρωπος που ζει περισσότερο μέσα στις σκέψεις και τις φαντασιώσεις του παρά στην πραγματικότητα.
Η Νάστενκα, από την άλλη, περιμένει έναν άνδρα που της είχε υποσχεθεί γάμο, αλλά έχει εξαφανιστεί.
Η σχέση τους εξελίσσεται μέσα σε αυτή την εύθραυστη ισορροπία.
Εκείνη επιμένει ότι δεν υπάρχει χώρος για μεταξύ τους έρωτα.
Εκείνος, όμως, βυθίζεται όλο και περισσότερο στο συναίσθημα.
Μέχρι που, στο τέλος, όταν ομολογεί την αγάπη του, η πραγματικότητα εισβάλλει βίαια: ο άνδρας της Νάστενκα επιστρέφει, και εκείνη τον εγκαταλείπει χωρίς δεύτερη σκέψη.
Ο αφηγητής μένει μόνος, όπως ήταν πάντα.
Μόνο που τώρα το βάρος της μοναξιάς είναι ασήκωτο.
Ο κίνδυνος της φαντασίας
Σε μια πρώτη ανάγνωση, θα μπορούσε κανείς να κατηγορήσει τη Νάστενκα.
Ο Ντοστογιέφσκι, όμως, είναι σαφής: η αιτία του δράματος δεν είναι εκείνη, αλλά ο ίδιος ο αφηγητής.
Ή, καλύτερα, η φαντασία του.
Ο ήρωας δεν ζει τη ζωή.
Τη σκηνοθετεί μέσα στο μυαλό του.
Φαντάζεται τον εαυτό του ως «ήρωα», πρωταγωνιστή σε ιστορίες που ο ίδιος δημιουργεί.
Όπως ομολογεί, «ερωτεύομαι ένα ιδανικό, μια γυναίκα που ονειρεύομαι στον ύπνο μου…»
Οι φαντασιώσεις αυτές, αντί να τον εμπνέουν, τον παγιδεύουν.
Δημιουργούν ψευδείς προσδοκίες.
Τον εμποδίζουν να δει την πραγματικότητα όπως είναι.
Ακόμη κι όταν η Νάστενκα του λέει ξεκάθαρα ότι δεν μπορεί να υπάρξει μεταξύ τους έρωτας, εκείνος επιμένει, γιατί μέσα του έχει ήδη γράψει το δικό του τέλος της ιστορίας.
Και όταν η πραγματικότητα καταρρίπτει το σενάριο, η πτώση είναι συντριπτική.
Ένα διαχρονικό μήνυμα και για εμάς
Το έργο του Ντοστογιέφσκι καθόλου δεν είναι μια ρομαντική ιστορία.
Είναι μια προειδοποίηση.
Προειδοποίηση για τον κίνδυνο να ζούμε περισσότερο μέσα στο μυαλό μας παρά στον κόσμο.
Προειδοποίηση για τον πειρασμό να αντικαθιστούμε την πραγματικότητα με τις δικές μας, φαντασιακές εκδοχές της.
Σε μια Ελλάδα όπου η καθημερινότητα συχνά ταλαντεύεται ανάμεσα στην ένταση και την απογοήτευση, όπου όλο και περισσότεροι περιμένουν να κερδίσουν το Τζόκερ κι ονειρεύονται τι θα κάνουν τα χρήματα αυτά, η φυγή προς τη φαντασία (ή προς τις οθόνες) μοιάζει εύκολη λύση.
Όμως, όπως μας θυμίζει ο Ντοστογιέφσκι, αυτή η φυγή μπορεί να μας απομακρύνει ακόμη περισσότερο από αυτό που πραγματικά αναζητούμε: τη ζωντανή, αληθινή ανθρώπινη σχέση.
Οι «Λευκές Νύχτες» δεν μας καλούν να εγκαταλείψουμε τη φαντασία.
Μας καλούν να τη χρησιμοποιήσουμε σωστά.
Να μην γίνει καταφύγιο φυγής, αλλά γέφυρα προς το αληθινό, το ωραίο, το ανθρώπινο.
Γιατί, τελικά, το πιο επικίνδυνο δεν είναι να ονειρεύεσαι.
Το χειρότερο είναι μέσα από τα όνειρα, να ξεχνάς να ζεις.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Αρχίζει η μεγάλη μάχη Ορθολογισμού - λαϊκισμού με φόντο τις εκλογές του 2027 (video)
Ήρθε η ώρα να χτυπήσουμε την πολιτική ισχύ του λαϊκισμού
Ελλάδα, Τουρκία και η σιωπηλή γλώσσα της ισχύος
Όμηρος, η ερώτηση που ο Ελληνισμός δεν έχει απαντήσει ακόμα
Κικέρων, ο διανοητής που συνέδεσε την πολιτική με τη φιλοσοφία
Η πρόταση Μητσοτάκη για το Σύνταγμα: Λιγότερη αυθαιρεσία, περισσότερη λογοδοσία
Όποιος σπέρνει κοινωνική οργή, θερίζει γιγάντωση της Ακροδεξιά
Ο Αριστοτέλης και η τέχνη τού να ζούμε καλά
Θλιβερός εμποράκος ενός κίβδηλου ψευτοπατριωτισμού
Κατίνα Παξινού, η απόλυτη τραγωδός
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...