Η παθολογία της σύγχρονης ενημέρωσης

Γράφει ο Μάκης Γεωργιάδης

Μέχρι να ολοκληρώσετε αυτή την παράγραφο, η ελληνική δημόσια σφαίρα θα έχει ήδη αλλάξει θέμα τρεις φορές. 

Ένα hashtag θα έχει «ανάψει», μια δήλωση θα έχει απομονωθεί από τα συμφραζόμενά της, ένα βίντεο θα έχει κοπεί στα 20 δευτερόλεπτα για να γίνει «εύπεπτο», και μέσα σε λίγες ώρες όλα θα έχουν αντικατασταθεί από το επόμενο κύμα. 

Η ταχύτητα έχει μετατραπεί σε υποκατάστατο της ουσίας. Και η σύγχρονη ενημέρωση πάσχει ακριβώς από αυτή την παθολογία.

Από την αυθεντία στην επιτάχυνση

Για δεκαετίες, το οργανωτικό κριτήριο της ενημέρωσης ήταν (έστω θεωρητικά) η αξιοπιστία. 

Οι εφημερίδες επένδυαν σε ρεπορτάζ, οι δημοσιογράφοι έχτιζαν φήμη, τα λάθη κόστιζαν. 

Η αυθεντία δεν ήταν αλάνθαστη, αλλά είχε βάρος. 

Σήμερα, το κριτήριο είναι άλλο: πόσο γρήγορα θα κινηθεί μια πληροφορία μέσα στο δίκτυο.

Οι πλατφόρμες, από το Facebook μέχρι το X (πρώην Twitter) και το YouTube, δεν επιβραβεύουν την ακρίβεια.

Επιβραβεύουν την κίνηση. 

*****

Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ

Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ

*****

Κλικ, κοινοποιήσεις, σχόλια, αντιπαραθέσεις. 

Ό,τι προκαλεί άμεση αντίδραση ανεβαίνει. 

Ό,τι απαιτεί χρόνο, υπομονή και σκέψη, βυθίζεται.

Δεν πρόκειται απλώς για ηθική έκπτωση. 

Πρόκειται για δομικό ζήτημα. 

Τα κίνητρα είναι ενσωματωμένα στον ίδιο τον μηχανισμό διάδοσης. 

Όποιος μιλήσει πρώτος, κερδίζει. 

Όποιος ελέγξει δεύτερη φορά, χάνει.

Η ελληνική εκδοχή της επιδημίας

Στην Ελλάδα, όπου η πολιτική αντιπαράθεση είναι παραδοσιακά οξεία, το φαινόμενο παίρνει εκρηκτικές διαστάσεις. 

Η είδηση δεν προλαβαίνει να διασταυρωθεί.

Προλαβαίνει όμως να κομματικοποιηθεί. 

Τα τηλεοπτικά πάνελ λειτουργούν σαν επιταχυντές σύγκρουσης. 

Οι τίτλοι γίνονται πιο απόλυτοι από το περιεχόμενο. 

Η αποστροφή μιας φράσης βαφτίζεται «δήλωση- βόμβα».

Και στα κοινωνικά δίκτυα; 

Το μοτίβο είναι επαναλαμβανόμενο: ένα απόσπασμα 15 δευτερολέπτων, ένα οργισμένο σχόλιο, μια χιονοστιβάδα αντιδράσεων. 

Μέσα σε ώρες, το αφήγημα έχει παγιωθεί. 

Διορθώσεις που έρχονται αργότερα (αν έρθουν) κινούνται σε πολύ χαμηλότερη ταχύτητα. 

Η αρχική εντύπωση έχει ήδη εγκατασταθεί.

Σε περιόδους κρίσεων οικονομικών, υγειονομικών, εθνικών, η παθολογία αυτή γίνεται επικίνδυνη. 

Η Ελλάδα έχει ζήσει τι σημαίνει πληροφοριακός πανικός: από τις ημέρες των capital controls μέχρι τις φήμες για ελληνοτουρκικά επεισόδια που διαδίδονται πρώτα στο timeline και μετά ελέγχονται από τα επιτελεία. 

Η εθνική ψυχολογία επηρεάζεται από τον ρυθμό της ειδοποίησης.

Η «ήπια αιχμαλωσία» της ενημέρωσης

Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι δημοσιογράφοι έγιναν ξαφνικά λιγότερο έντιμοι. 

Είναι ότι το σύστημα επιβραβεύει τη συμμόρφωση με τον ρυθμό. 

Όταν το ρεπορτάζ πρέπει να «ανέβει τώρα», ο χρόνος για έλεγχο μειώνεται. 

Όταν ο ανταγωνισμός μετριέται σε λεπτά, η αυτοσυγκράτηση κοστίζει.

Έτσι δημιουργείται μια μορφή «ήπιας αιχμαλωσίας»: δεν χρειάζεται να σου υπαγορεύσει κανείς τι να γράψεις. 

Τα ίδια τα κίνητρα το υπαγορεύουν. 

Το μέσο που θα υιοθετήσει πιο ήπιο τόνο θα χάσει σε επισκεψιμότητα. 

Ο αναλυτής που θα πει «ας περιμένουμε να δούμε» θα ακουστεί λιγότερο από εκείνον που θα προβλέψει καταστροφή.

Το αποτέλεσμα είναι μια κουλτούρα πρώτης αντίδρασης, όχι καλύτερης κρίσης.

Τι χάθηκε και τι δεν ήταν ποτέ τέλειο

Δεν υπήρξε ποτέ «χρυσή εποχή» αντικειμενικότητας. 

Τα παραδοσιακά μέσα είχαν τις δικές τους εξαρτήσεις, τις δικές τους σιωπές, τις δικές τους στρεβλώσεις. 

Στην Ελλάδα, η διαπλοκή πολιτικής και μιντιακής ισχύος είναι γνωστή και ιστορικά τεκμηριωμένη.

Αυτό που χάθηκε, όμως, δεν είναι μια αγνή αλήθεια του παρελθόντος. 

Είναι ο ρυθμός. 

Η δυνατότητα μιας ιδέας να μείνει αρκετά ώστε να διαψευστεί, να διορθωθεί ή να ωριμάσει πριν αντικατασταθεί από την επόμενη.

Δημοκρατία σε καθεστώς επιτάχυνσης

Η δημοκρατία προϋποθέτει ενημερωμένους πολίτες. 

Όχι απλώς διεγερμένους. 

Όταν ο δημόσιος διάλογος συγχρονίζεται με τον ρυθμό της ειδοποίησης, η σκέψη υποχωρεί μπροστά στην αντίδραση. 

Και όταν η αντίδραση γίνεται διαρκής κατάσταση, η κοινωνία ζει σε μόνιμη ένταση.

Η ελληνική πραγματικότητα με τις γεωπολιτικές προκλήσεις, τα ανοιχτά εθνικά ζητήματα, τις κοινωνικές ανισότητες, δεν αντέχει έναν δημόσιο λόγο που λειτουργεί με όρους trend. 

Η χώρα χρειάζεται ενημέρωση με αντοχή στον χρόνο, όχι απλώς ικανότητα στο scroll.

Η παθολογία της σύγχρονης ενημέρωσης δεν είναι τεχνικό σφάλμα. 

Είναι πολιτισμική μετατόπιση. 

Και αν η ταχύτητα έγινε το νέο νόμισμα, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: ποιος θα επενδύσει ξανά στην αξία της βραδύτητας, πριν η ίδια η κρίση της πληροφόρησης μετατραπεί σε κρίση της δημοκρατίας;

*****

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ποιοι είναι οι πραγματικοί εχθροί του Κυριάκου Μητσοτάκη; 

Η μοναξιά του φιλελευθερισμού στην εποχή των άκρων

Η Ελλάδα από το Grexit στο Eurogroup

Το Ισραήλ πολλοί εμίσησαν, τα όπλα του, όμως, όχι...

Ερνέστος Τσίλλερ, ο μεγάλος αρχιτέκτων που πέθανε πάμπτωχος

Μήπως φθάνουμε στο τέλος του ελεύθερου κόσμου;

Στο μυαλό ενός «αντισυστημικού»

Μπορεί η Ουκρανία να γλιτώσει από μιαν άδικη «ειρήνη»;

Η τραγωδία των Τεμπών και η πολιτική της εκμετάλλευση

Ο φθόνος στην πολιτική είναι το πραγματικά μεγάλο όπλο του λαϊκισμού