Γράφει ο Ευγένιος
Είχα από παλιά, χαμένη σε μια σκοτεινή γωνιά της βιβλιοθήκης μου, μια φθηνή έκδοση του αριστουργήματος του Ουίλιαμ Φόκνερ, με τους πολλούς τίτλους.
Τότε είχε επιλεγεί ο τίτλος «Η βουή και η αντάρα».
Καμία σχέση η παλιά, φθηνή έκδοση με το αριστούργημα που εξέδωσε πρόσφατα ο «Gutenberg» υπό τον τίτλο «Ο αχός και το πάθος».
Κι όμως είναι το ίδιο πόνημα, του ίδιου συγγραφέα!
Υπάρχουν συγγραφείς που διαβάζονται ως ιστορίες και άλλοι που διαβάζονται ως τόποι.
Ο Ουίλιαμ Φόκνερ ανήκει αποφασιστικά στη δεύτερη κατηγορία.
Το έργο του δεν είναι απλώς μια σειρά μυθιστορημάτων για τον αμερικανικό Νότο, όπως ίσως κάποιοι πιστεύουν.
Είναι η αργή αποκάλυψη ενός κόσμου όπου ο χρόνος δεν περνά, αλλά συσσωρεύεται.
Όπου το παρελθόν δεν έχει παρέλθει, αλλά επιμένει!
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Σαν ενοχή, σα μνήμη, σα σιωπηλή υποχρέωση.
Η επινόηση της Γιοκναπατόφα, πέρα από ιδιαίτερη αφηγηματική ευρηματικότητα, αποτελεί μια πράξη βαθιά ιστορική: η δημιουργία ενός μικρόκοσμου μέσα στον οποίο η Ιστορία γίνεται προσωπικό πεπρωμένο.
Οι οικογένειες φθείρονται, οι κοινωνικές ιεραρχίες καταρρέουν, οι παλιές βεβαιότητες σαπίζουν κάτω από το βάρος όσων δεν ειπώθηκαν ποτέ.
Στον Φόκνερ, η τραγωδία δεν προκύπτει τόσο από το απροσδόκητο, όσο γεννιέται από αυτό που όλοι γνωρίζουν, αλλά κανείς δεν μπορεί να αλλάξει.
Κι όμως, στο κέντρο αυτού του σκοτεινού σύμπαντος υπάρχει κάτι παράδοξα ανθεκτικό: η κοινότητα.
Όχι ως ειδυλλιακή ενότητα, αλλά ως πεδίο μνήμης και κρίσης.
Εκεί όπου οι άνθρωποι συνδέονται όχι μόνο από αγάπη, αλλά και από προκατάληψη, συνενοχή, ντροπή.
Η κοινότητα στον Φόκνερ μπορεί να προστατεύει, αλλά μπορεί και να συγκαλύπτει.
Μπορεί να γεννά αξιοπρέπεια, αλλά και βία.
Είναι, με άλλα λόγια, βαθιά ανθρώπινη.
Σε αυτό το σημείο ο Φόκνερ συναντά απροσδόκητα, αλλά ουσιαστικά, την ελληνική εμπειρία.
Και η ελληνική λογοτεχνία υπήρξε για μεγάλο διάστημα λογοτεχνία τόπων:
του χωριού, της επαρχίας, της μικρής κοινωνίας όπου όλα θυμούνται και τίποτα δεν ξεχνιέται.
Από τον Παπαδιαμάντη έως τον Βιζυηνό και από τον Θεοτόκη έως τον Βαλτινό, η κοινότητα λειτουργεί ταυτόχρονα ως καταφύγιο και ως δικαστήριο.
Η αμαρτία δεν είναι ποτέ αμιγώς ατομική.
Διαχέεται στον συλλογικό βίο.
Και η λύτρωση, όταν έρχεται, έχει πάντοτε το βάρος της ιστορίας.
Υπάρχει ακόμη μια συγγένεια, πιο υπόγεια.
Ο Φόκνερ έγραψε για έναν κόσμο που ένιωθε ότι έχανε την εσωτερική του συνοχή.
Κάτι παρόμοιο διατρέχει τη νεότερη ελληνική γραφή: η αίσθηση μιας διαρκούς μετάβασης, όπου το παλιό δεν έχει πεθάνει και το νέο δεν έχει ακόμη γεννηθεί.
Σ’ αυτή τη μεταιχμιακή περιοχή γεννιούνται οι πιο έντονες αφηγήσεις, γιατί εκεί ο άνθρωπος αναγκάζεται να ρωτήσει ποιος είναι χωρίς τις βεβαιότητες που τον στήριζαν.
Ο στοχαστικός πυρήνας του Φόκνερ βρίσκεται ίσως αλλού: στην πεποίθηση ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν αναιρείται ούτε από την ενοχή ούτε από την ήττα.
Ακόμη και οι πιο σκοτεινοί χαρακτήρες του φέρουν μέσα τους ένα ίχνος αντοχής.
Όχι ηρωισμού με τη ρητορική έννοια, αλλά επιμονής να υπάρξουν μέσα στον χρόνο.
Αυτή η επιμονή, δηλαδή η άρνηση να χαθεί το ανθρώπινο μέτρο, είναι που καθιστά τον Φόκνερ οικείο και πέρα από τον τόπο του.
Και ίσως γι’ αυτό η φωνή του ακούγεται παράξενα κοντινή σε κοινωνίες όπως η ελληνική, όπου η μνήμη είναι συχνά βάρος αλλά και μοναδική πηγή ταυτότητας.
Στο τέλος, ο Φόκνερ δεν μας αφήνει με απαντήσεις.
Μας προκαλεί με απαιτήσεις: να κοιτάξουμε το παρελθόν χωρίς εξιδανίκευση, να αναγνωρίσουμε την ευθύνη της κοινότητας χωρίς να συντρίψουμε το άτομο,
και να επιμείνουμε στην ανθρώπινη φωνή ακόμη κι όταν ο κόσμος μοιάζει να χάνει το νόημά του.
Ίσως γι’ αυτό εξακολουθεί να διαβάζεται.
Όχι επειδή ανήκει στο παρελθόν της λογοτεχνίας, αλλά επειδή μιλά σε ένα παρόν που δεν έχει ακόμη συμφιλιωθεί με τη μνήμη του.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Ποιοι είναι οι πραγματικοί εχθροί του Κυριάκου Μητσοτάκη;
Η μοναξιά του φιλελευθερισμού στην εποχή των άκρων
Η Ελλάδα από το Grexit στο Eurogroup
Το Ισραήλ πολλοί εμίσησαν, τα όπλα του, όμως, όχι...
Ερνέστος Τσίλλερ, ο μεγάλος αρχιτέκτων που πέθανε πάμπτωχος
Μήπως φθάνουμε στο τέλος του ελεύθερου κόσμου;
Στο μυαλό ενός «αντισυστημικού»
Μπορεί η Ουκρανία να γλιτώσει από μιαν άδικη «ειρήνη»;
Η τραγωδία των Τεμπών και η πολιτική της εκμετάλλευση
Ο φθόνος στην πολιτική είναι το πραγματικά μεγάλο όπλο του λαϊκισμού
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...