Γράφει ο Ευγένιος
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ένας Αμερικανός ερευνητής, ο John B. Calhoun, δημιούργησε έναν μικρό, κλειστό παράδεισο για ποντίκια.
Άφθονη τροφή.
Καθαρό νερό.
Σταθερή θερμοκρασία.
Καμία εξωτερική απειλή.
Ένα περιβάλλον όπου η επιβίωση ήταν εξασφαλισμένη.
Μια κοινωνία χωρίς προβλήματα, άρα και χωρίς σκοπό.
Το ονόμασε «Σύμπαν 25».
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Η αρχή ήταν εντυπωσιακή.
Ο πληθυσμός αυξανόταν με γεωμετρική πρόοδο.
Οι συνθήκες ευνοούσαν την ανάπτυξη.
Κανένα αρπακτικό, καμία έλλειψη.
Θα περίμενε κανείς μια μακροχρόνια σταθερή ευημερία.
Κι όμως, η κατάληξη ήταν διαφορετική.
Καθώς ο πληθυσμός αυξανόταν, οι κοινωνικές δομές άρχισαν να αποσυντίθενται.
Εμφανίστηκαν επιθετικότητα, αδιαφορία για τη φροντίδα των νεογνών, απομόνωση.
Κάποια ζώα αποσύρθηκαν εντελώς από την κοινωνική ζωή.
Ο Calhoun τα αποκάλεσε «the beautiful ones», τα όμορφα, καθαρά, περιποιημένα ποντίκια που περνούσαν τον χρόνο τους μόνο τρώγοντας και αυτοκαθαριζόμενα, χωρίς να αναπαράγονται ή να συμμετέχουν σε κοινωνικούς ρόλους.
Τελικά, η αναπαραγωγή κατέρρευσε.
Παρά την αφθονία πόρων, το σύστημα οδηγήθηκε σε πληθυσμιακό μαρασμό.
Ο Calhoun μίλησε για «συμπεριφορική κατάρρευση».
Φυσικά, τα ποντίκια δεν είναι άνθρωποι.
Η μεταφορά έχει όρια.
Οι κοινωνίες μας είναι ασύγκριτα πιο σύνθετες.
Ωστόσο, το πείραμα επιβίωσε στον δημόσιο διάλογο όχι επειδή προφητεύει ένα αναπόφευκτο τέλος, αλλά επειδή αγγίζει ένα βαθύτερο ερώτημα:
Τι συμβαίνει όταν η ζωή απαλλάσσεται από δυσκολίες, δηλαδή χάνει το νόημά της;
Στο «Σύμπαν 25» δεν έλειπε η τροφή.
Έλειπε η δομή.
Οι ρόλοι.
Η αίσθηση χρησιμότητας.
Η ανάγκη για προσπάθεια.
Όταν όλα είναι δεδομένα, η ύπαρξη κινδυνεύει να αποσυνδεθεί από τον σκοπό.
Η ανθρώπινη ιστορία δείχνει κάτι που το πείραμα απλώς υπαινίσσεται: οι κοινωνίες δεν οικοδομήθηκαν στην άνεση, αλλά στην υπέρβαση.
Ο πολιτισμός γεννήθηκε από την ανάγκη να ξεπεραστούν δυσκολίες, η πείνα, το κρύο, ο πόλεμος, η αβεβαιότητα.
Η τεχνολογία, οι θεσμοί, η τέχνη, η φιλοσοφία, όλα αναδύθηκαν ως απαντήσεις σε προκλήσεις.
Η δυσκολία δεν είναι απλώς εμπόδιο.
Είναι δομικό στοιχείο της εξέλιξης.
Όταν ο άνθρωπος παύει να αγωνίζεται για κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του, για μια ιδέα, μια κοινότητα, ένα έργο, μια αποστολή, η ψυχική ενέργεια ατροφεί.
Η αφθονία από μόνη της δεν δημιουργεί ευτυχία.
Δημιουργεί δυνατότητα.
Το τι θα γίνει αυτή η δυνατότητα εξαρτάται από το αν υπάρχει σκοπός.
Οι ψυχολόγοι μιλούν για την ανάγκη «νοήματος» ως θεμελιώδη ανθρώπινη ανάγκη.
Ο Βίκτορ Φρανκλ, επιζών των στρατοπέδων συγκέντρωσης, έγραφε ότι ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει σχεδόν οποιοδήποτε «πώς», αν έχει ένα «γιατί».
Το «Σύμπαν 25» μοιάζει να δείχνει το αντίστροφο: όταν το «γιατί» εξαφανίζεται, το «πώς» γίνεται άνευ σημασίας.
Οι δυσκολίες, λοιπόν, δεν είναι απλώς δοκιμασίες.
Είναι εκείνες που διαμορφώνουν χαρακτήρα, ενισχύουν δεσμούς, γεννούν αλληλεγγύη.
Μια κοινωνία χωρίς προκλήσεις κινδυνεύει να χάσει την εσωτερική της συνοχή, όχι επειδή της λείπουν οι πόροι, αλλά επειδή της λείπει η κατεύθυνση.
Το «Σύμπαν 25» δεν είναι προφητεία.
Είναι προειδοποίηση: η επιβίωση δεν αρκεί για να υπάρξει ζωή.
Η ανθρώπινη ευημερία δεν μετριέται μόνο με δείκτες άνεσης, αλλά με την ύπαρξη στόχων που απαιτούν προσπάθεια.
Η χαρά της κατάκτησης, η υπερηφάνεια της συμβολής, η αίσθηση ότι κάποιος είναι απαραίτητος σε κάτι μεγαλύτερο, αυτά είναι τα θεμέλια μιας υγιούς κοινωνίας.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας δεν είναι να εξαλείψουμε κάθε δυσκολία, αλλά να διατηρήσουμε ζωντανή την ανάγκη για σκοπό.
Να θυμόμαστε ότι ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος μόνο για κατανάλωση και άνεση, αλλά για δημιουργία και υπέρβαση.
Γιατί χωρίς σκοπό, ακόμη και ο παράδεισος μπορεί να αποδειχθεί κενός.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Ποιοι είναι οι πραγματικοί εχθροί του Κυριάκου Μητσοτάκη;
Η μοναξιά του φιλελευθερισμού στην εποχή των άκρων
Η Ελλάδα από το Grexit στο Eurogroup
Το Ισραήλ πολλοί εμίσησαν, τα όπλα του, όμως, όχι...
Ερνέστος Τσίλλερ, ο μεγάλος αρχιτέκτων που πέθανε πάμπτωχος
Μήπως φθάνουμε στο τέλος του ελεύθερου κόσμου;
Στο μυαλό ενός «αντισυστημικού»
Μπορεί η Ουκρανία να γλιτώσει από μιαν άδικη «ειρήνη»;
Η τραγωδία των Τεμπών και η πολιτική της εκμετάλλευση
Ο φθόνος στην πολιτική είναι το πραγματικά μεγάλο όπλο του λαϊκισμού
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...