Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Υπάρχει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στις Δημοκρατίες που μπαίνουν σε φάση κόπωσης.
Η δυσπιστία διογκώνεται.
Η δημόσια συζήτηση γίνεται επιθετική και τοξική.
Οι θεσμοί αντιμετωπίζονται με καχυποψία.
Και τότε εμφανίζονται πολιτικές δυνάμεις που υπόσχονται «κάθαρση», «τιμωρία», «ανατροπή του σάπιου συστήματος».
Στην αρχή, οι υπόλοιποι τις αντιμετωπίζουν ως προσωρινό φαινόμενο.
Μια εκτόνωση.
Ένα ξέσπασμα που θα απορροφηθεί.
Έτσι, χάνουν πολύτιμο χρόνο κι επιτρέπουν στους λαϊκιστές να αποκτήσουν ερείσματα στην κοινωνία, καθώς αυτό το «προσωρινό φαινόμενο», η «εκτόνωση», δεν απορροφάται.
Αυτό που συχνά υποτιμάται δεν είναι η ρητορική του λαϊκισμού, αλλά η οργανωμένη στρατηγική του.
Δεν ανεβαίνει απλώς πάνω στο κύμα της οργής.
Το καλλιεργεί.
Το διοχετεύει.
Το μετατρέπει σε πειθαρχημένη πολιτική δύναμη.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα: η απάντηση που δόθηκε τα τελευταία χρόνια ήταν αμυντική.
Διαχείριση.
Κατευναστική.
Μια διαρκής προσπάθεια να «μην εξοργιστεί περισσότερο ο κόσμος», αφήνοντας περίπου ανενόχλητο τον λαϊκισμό να διαχειρίζεται το μονοπώλιο της «λαϊκής οργής».
Η εμπειρία δείχνει το αδιέξοδο αυτής της πολιτικής αντιμετώπισης.
Όσο αποφεύγεται η σύγκρουση μαζί του, τόσο η επιρροή του λαϊκισμού παγιώνεται και διευρύνεται.
Πώς οικοδομείται η ισχύς του λαϊκισμού
Ας παρατηρήσουμε τη μηχανική:
Πρώτα διαβρώνεται η εμπιστοσύνη.
Η δικαιοσύνη παρουσιάζεται ως πολιτικά κατευθυνόμενη.
Οι ανεξάρτητες αρχές ως «μαγαζιά».
Η δημοσιογραφία ως εξαγορασμένη.
Οι διεθνείς δεσμεύσεις ως εθνική προδοσία.
Δεν χρειάζεται να αποδειχθούν όλα αυτά.
Αρκεί να δημιουργηθεί ένα μόνιμο σύννεφο αμφιβολίας.
Έπειτα, κάθε πολιτική αποτυχία του συστήματος εντάσσεται σε ένα ενιαίο αφήγημα: «Όλοι ίδιοι είναι».
Από εκεί και πέρα, όποιος υπόσχεται ρήξη εμφανίζεται ως αυθεντικός, ακόμη κι αν δεν διαθέτει εφαρμόσιμη πρόταση.
Το κρίσιμο σημείο είναι το εξής: αυτή η διαδικασία δεν είναι αυθόρμητη.
Στηρίζεται σε δίκτυα χρηματοδότησης, σε ψηφιακή στόχευση, σε ελεγχόμενα οικοσυστήματα πληροφόρησης, σε πολιτική πειθαρχία.
Είναι οργανωμένη επιχείρηση επιρροής και φθοράς των θεμελίων της Δημοκρατίας.
Κι όμως, οι δημοκρατικές δυνάμεις επιμένουν να απαντούν με ηθικές εκκλήσεις και γενικές αναφορές περί «υπευθυνότητας».
Το λάθος του κατευνασμού
Στην ελληνική εμπειρία της τελευταίας δεκαπενταετίας, το μοτίβο αυτό επαναλαμβάνεται τακτικά και με διάφορες μορφές.
Η οργή της κρίσης μεταφράστηκε σε καθολική, γενικευμένη απόρριψη των θεσμών.
Όσοι προειδοποιούσαν για τις συνέπειες χαρακτηρίστηκαν «φοβικοί».
Κι όταν ήρθε η στιγμή της σύγκρουσης με την πραγματικότητα, το κόστος ήταν συλλογικό, «επί δικαίων και αδίκων».
Κι όμως, το πολιτικό σύστημα δεν διδάχθηκε αρκετά.
Κάθε νέα υπερβολή αντιμετωπίζεται με επιείκεια.
Κάθε θεσμική επίθεση με χαμηλούς τόνους «για να μη ρίξουμε λάδι στη φωτιά».
Το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: η διαρκής μετατόπιση του ορίου του ανεκτού.
Ό,τι χθες θεωρούνταν ακραίο, σήμερα συζητείται ως πιθανή εναλλακτική.
Η Δημοκρατία δεν χάνει μόνο όταν καταλύεται.
Χάνει κι όταν συνηθίζει τη μορφή του θηρίου, όταν συμβιβάζεται με αυτήν.
Τι σημαίνει «χτύπημα της πολιτικής ισχύος»
Δεν πρόκειται για φίμωση, ούτε για ποινικοποίηση απόψεων.
Πρόκειται για θεσμική και πολιτική στρατηγική που αφαιρεί τα εργαλεία επιβολής.
Απόλυτη διαφάνεια χρηματοδότησης και ψηφιακής επιρροής.
Κάθε πολιτική δύναμη οφείλει να λειτουργεί σε πλήρες φως.
Υποχρεωτική δημοσιοποίηση δαπανών πολιτικής διαφήμισης σε πραγματικό χρόνο.
Έλεγχος εξωχώριων διαδρομών χρηματοδότησης.
Διασταύρωση με διεθνή δίκτυα επιρροής.
Θεσμικά «τείχη προστασίας».
Ανεξάρτητες αρχές και ανώτατα δικαστήρια δεν μπορούν να εξαρτώνται από απλές κυβερνητικές πλειοψηφίες.
Απαιτούνται αυξημένες συναινέσεις, μακρύτερες θητείες, διακομματικές εγγυήσεις.
Συστηματική αποκάλυψη αντιφάσεων.
Όχι γενικές καταγγελίες περί «λαϊκισμού».
Τεκμηριωμένες αναλύσεις: πού οι υποσχέσεις διαψεύδονται από τα ίδια τα δεδομένα.
Πού οι διακηρύξεις περί «λαού» συγκρούονται με πελατειακές πρακτικές.
Η πολιτική απογύμνωση πρέπει να είναι ψύχραιμη και αδιάκοπη.
Επένδυση στην εμπιστοσύνη.
Η μεγαλύτερη άμυνα είναι η αποτελεσματική διακυβέρνηση.
Όταν οι πολίτες βλέπουν απτά αποτελέσματα στη δικαιοσύνη, στην υγεία, στην ασφάλεια, η έλξη των εύκολων λύσεων μειώνεται.
Η κοινωνία δεν φοβάται τη σύγκρουση, φοβάται την αστάθεια
Συχνά προβάλλεται το επιχείρημα ότι η έντονη αντιπαράθεση «διχάζει».
Η εμπειρία όμως δείχνει ότι ο πραγματικός διχασμός γεννιέται όταν οι κανόνες τίθενται υπό αμφισβήτηση.
Μια καθαρή πολιτική γραμμή, που υπερασπίζεται θεσμούς και θέτει όρια, προσφέρει σταθερότητα.
Η ασάφεια, αντίθετα, δημιουργεί κενό.
Η δημοκρατία δεν είναι ουδέτερη απέναντι σε όσους επιδιώκουν να την αποδυναμώσουν.
Οφείλει να αυτοπροστατεύεται.
Από την άμυνα στην πρωτοβουλία
Η δημόσια συζήτηση χρειάζεται μετατόπιση.
Όχι διαρκής απάντηση στις προκλήσεις, αλλά καθορισμός ατζέντας.
Μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη λογοδοσία.
Πολιτικές που μειώνουν τις κοινωνικές ανισότητες χωρίς ρητορικές εκρήξεις.
Εκπαίδευση που καλλιεργεί κριτική σκέψη και όχι απλώς πληροφοριακή κατανάλωση.
Η μάχη δεν κερδίζεται στο πεδίο του θυμού.
Κερδίζεται στο πεδίο της αξιοπιστίας.
Ένα κρίσιμο ερώτημα
Κάθε κοινωνία καλείται τελικά να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα: Θέλει πολιτική που λειτουργεί μέσα σε κανόνες ή πολιτική που μεταβάλλει τους κανόνες όταν δυσκολεύεται;
Η πρώτη επιλογή απαιτεί υπομονή, διαφάνεια, συμβιβασμούς.
Η δεύτερη προσφέρει στιγμιαία ικανοποίηση και μακροπρόθεσμη φθορά.
Αν η Δημοκρατία συνεχίσει να αντιμετωπίζει τον λαϊκισμό ως επικοινωνιακή πρόκληση, θα αιφνιδιάζεται διαρκώς.
Αν τον αντιμετωπίσει ως οργανωμένη πολιτική ισχύ, θα σχεδιάσει αντίστοιχα την εξουδετέρωσή του.
Η ιστορία δείχνει ότι τα πολιτικά ρεύματα που επενδύουν στη διάβρωση των θεσμών δεν υποχωρούν από μόνα τους.
Υποχωρούν όταν χάνουν τα εργαλεία επιβολής και την αξιοπιστία τους.
Και αυτό δεν συμβαίνει με κατευνασμό.
Προκύπτει με στρατηγική, επιμονή και καθαρή πολιτική βούληση.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Ποιοι είναι οι πραγματικοί εχθροί του Κυριάκου Μητσοτάκη;
Η μοναξιά του φιλελευθερισμού στην εποχή των άκρων
Η Ελλάδα από το Grexit στο Eurogroup
Το Ισραήλ πολλοί εμίσησαν, τα όπλα του, όμως, όχι...
Ερνέστος Τσίλλερ, ο μεγάλος αρχιτέκτων που πέθανε πάμπτωχος
Μήπως φθάνουμε στο τέλος του ελεύθερου κόσμου;
Στο μυαλό ενός «αντισυστημικού»
Μπορεί η Ουκρανία να γλιτώσει από μιαν άδικη «ειρήνη»;
Η τραγωδία των Τεμπών και η πολιτική της εκμετάλλευση
Ο φθόνος στην πολιτική είναι το πραγματικά μεγάλο όπλο του λαϊκισμού
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...