Γράφει ο Ευγένιος
Υπάρχει μια παρεξήγηση βαθιά ριζωμένη στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία: ότι ο Όμηρος είναι «κληρονομιά».
Κάτι που το επικαλούμαστε τελετουργικά.
Σε επετείους, σε λόγους υπουργών, σε τουριστικά φυλλάδια.
Σαν να πρόκειται για ένα πολύτιμο αλλά ακίνητο αντικείμενο, κλειδωμένο σε μια προθήκη.
Στην πραγματικότητα, ο Όμηρος δεν είναι κληρονομιά.
Είναι δοκιμασία.
Και μάλιστα σκληρή.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Δοκιμασία για το αν η Ελλάδα του 21ου αιώνα κατανοεί ακόμη τις έννοιες που την γέννησαν: την ευθύνη, το μέτρο, την οργή, τη μνήμη, την πατρίδα, τον οίκο.
Δοκιμασία για το αν μπορούμε να σταθούμε ως κοινωνία που δεν απλώς επικαλείται το παρελθόν της, αλλά το αντέχει.
Ο Όμηρος και η ελληνική εμπειρία της οργής
Η Ιλιάδα δεν είναι έπος πολέμου, όπως ίσως πολλοί νομίζουν.
Είναι έπος οργής.
Η πρώτη λέξη της δυτικής λογοτεχνίας είναι η «μήνις».
Όχι η δόξα.
Όχι η πατρίδα.
Όχι το ηρωικό ιδεώδες.
Η οργή!
Και αυτή η οργή δεν είναι «δικαιολογημένη».
Είναι καταστροφική.
Ο Αχιλλέας έχει δίκιο να νιώθει προσβεβλημένος, αλλά η επιλογή του να αποσυρθεί διαλύει το κοινό καλό.
Η πόλη πληρώνει τον ατομικό του θυμό.
Αν αυτό δεν μας αφορά σήμερα, τότε δεν έχουμε καταλάβει τίποτα.
Η σύγχρονη Ελλάδα είναι μια κοινωνία γεμάτη οργή: απέναντι στο κράτος, στους θεσμούς, στους «άλλους», στους ξένους, στις ελίτ, στους πολιτικούς, στην Ευρώπη.
Αλλά ο Όμηρος δεν δικαιώνει την οργή.
Την εκθέτει.
Δείχνει το τίμημά της.
Και το τίμημα είναι πάντα συλλογικό.
Ο Όμηρος μάς ρωτά κάτι εξαιρετικά επίκαιρο: Πότε ο θυμός μου παύει να είναι προσωπικός και γίνεται κοινωνική βλάβη;
Ο οίκος, η πατρίδα και η ελληνική επιστροφή που δεν έγινε ποτέ
Η Οδύσσεια είναι το πιο παρεξηγημένο κείμενο της ελληνικής παιδείας.
Δεν είναι ιστορία που απλώς περιγράφει περιπέτειες.
Είναι ιστορία επιστροφής, και μάλιστα δύσκολης.
Ο Οδυσσέας δεν θέλει απλώς να φτάσει στην Ιθάκη.
Θέλει να αποκαταστήσει τον οἶκο: την τάξη, τη μνήμη, τη συνέχεια.
Η πατρίδα δεν είναι το χώμα.
Είναι η ευθύνη.
Αν κάτι χαρακτηρίζει τη σύγχρονη Ελλάδα, είναι ότι ζει σε μια μόνιμη εκκρεμότητα επιστροφής.
Επιστροφή στη «χαμένη κανονικότητα».
Επιστροφή στην «παλιά ευημερία».
Επιστροφή σε μια φαντασιακή Ιθάκη που ποτέ δεν ορίζεται με ακρίβεια.
Ο Όμηρος, όμως, είναι σαφής: η επιστροφή δεν είναι νοσταλγία.
Είναι σύγκρουση.
Ο Οδυσσέας δεν βρίσκει την Ιθάκη όπως την άφησε.
Πρέπει να τη διεκδικήσει ξανά.
Και αυτό έχει κόστος, αίμα, ρήξεις.
Η σύγχρονη Ελλάδα θέλει πατρίδα χωρίς ρήξη.
Κράτος χωρίς ευθύνη.
Ιστορία χωρίς τραύμα.
Αυτό δεν είναι ομηρικό.
Είναι αυταπάτη.
Από τον Όμηρο στην τραγωδία: όταν η ύβρις γίνεται σύστημα
Η ελληνική παράδοση δεν σταματά στον Όμηρο.
Συνεχίζεται με τις τραγωδίες της αρχαίας Αθήνας, εκεί όπου η ύβρις δεν είναι ατομικό ελάττωμα, αλλά συστημική τύφλωση.
Ο Αγαμέμνονας, ο Κρέοντας, ο Πενθέας δεν καταστρέφονται επειδή είναι «κακοί».
Καταστρέφονται επειδή δεν ακούν.
Δεν βλέπουν τα όρια.
Δεν αναγνωρίζουν ότι υπάρχει κάτι ανώτερο από τη δύναμή τους.
Αν κάτι λείπει σήμερα από τη δημόσια ζωή στην Ελλάδα, είναι ακριβώς αυτό: η τραγική συνείδηση των ορίων.
Πολιτική χωρίς μέτρο.
Δημόσιος λόγος χωρίς ευθύνη.
Ιστορική επίκληση χωρίς αυτογνωσία.
Η τραγωδία δεν είναι πολιτιστικό προϊόν.
Είναι πολιτική παιδεία.
Όμηρος, πίστη και διωγμοί: η μνήμη της αντοχής
Ο Όμηρος δεν μιλά για «δικαιώματα».
Μιλά για αντοχή.
Και αυτή η αντοχή διαπερνά όλη την ελληνική ιστορία: από τους διωγμούς των πρώτων χριστιανών μέχρι την Άλωση, από την Τουρκοκρατία μέχρι την Κατοχή.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Δάντης με την Κόλαση, το Καθαρτήριο και τον Παράδεισο, στέκεται τόσο κοντά στο ελληνικό πνεύμα.
Η ιδέα ότι ο άνθρωπος περνά από δοκιμασία για να αποκτήσει νόημα είναι βαθιά ελληνική πριν γίνει χριστιανική.
Η Ελλάδα στις μέρες μας δεν έχει πρόβλημα ταυτότητας.
Έχει πρόβλημα συνέχειας της συνείδησής της.
Ο Όμηρος σήμερα: όχι ως δόξα, αλλά ως καθρέφτης
Ο Όμηρος δεν μας λέει ότι είμαστε σπουδαίοι.
Μας λέει ότι είμαστε εύθραυστοι.
Ότι η οργή μας μπορεί να μας καταστρέψει.
Ότι η επιστροφή απαιτεί θυσία.
Ότι η πατρίδα δεν χαρίζεται.
Αν η σύγχρονη Ελλάδα θέλει να επικαλείται τον Όμηρο, οφείλει πρώτα να τον αντέξει.
Όχι ως τουριστικό σύμβολο.
Όχι ως εθνικό άλλοθι.
Αλλά ως καθρέφτη που δεν κολακεύει.
Γιατί ο Όμηρος δεν είναι παρελθόν.
Είναι η ερώτηση που δεν έχουμε απαντήσει ακόμη.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Ποιοι είναι οι πραγματικοί εχθροί του Κυριάκου Μητσοτάκη;
Η μοναξιά του φιλελευθερισμού στην εποχή των άκρων
Η Ελλάδα από το Grexit στο Eurogroup
Το Ισραήλ πολλοί εμίσησαν, τα όπλα του, όμως, όχι...
Ερνέστος Τσίλλερ, ο μεγάλος αρχιτέκτων που πέθανε πάμπτωχος
Μήπως φθάνουμε στο τέλος του ελεύθερου κόσμου;
Στο μυαλό ενός «αντισυστημικού»
Μπορεί η Ουκρανία να γλιτώσει από μιαν άδικη «ειρήνη»;
Η τραγωδία των Τεμπών και η πολιτική της εκμετάλλευση
Ο φθόνος στην πολιτική είναι το πραγματικά μεγάλο όπλο του λαϊκισμού
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...