Γράφει ο Διαμαντής Σεϊτανίδης
Η «χειρουργική» σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις Ηνωμένες Πολιτείες επαναφέρει με οξύ τρόπο ένα διαχρονικό ερώτημα της διεθνούς πολιτικής: Μπορεί η ισχύς να υποκαθιστά το δίκαιο χωρίς να διαλύει την ίδια τη διεθνή τάξη που υποτίθεται ότι υπηρετεί;
Και, κυρίως: ποια είναι τα όρια ανάμεσα στη στρατηγική αναγκαιότητα και στην επικίνδυνη κανονικοποίηση της αυθαιρεσίας;
Τα επιχειρήματα υπέρ της επέμβασης είναι γνωστά και, σε πρώτη ανάγνωση, δεν στερούνται λογικής συνοχής. Ο Μαδούρο ήταν ένας ηγέτης χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση, επικεφαλής ενός καθεστώτος που έχει οδηγήσει τη χώρα του σε οικονομική, κοινωνική και ανθρωπιστική κατάρρευση.
Υπό αυτή τη σκοπιά, η επέμβαση εμφανίζεται όχι ως πράξη επιθετικότητας εναντίον ενός κράτους, αλλά ως στοχευμένη ενέργεια κατά ενός προσώπου που προσωποποιεί την αποτυχία και την καταπίεση.
Η απουσία μαζικής στρατιωτικής βίας, η ταχύτητα της επιχείρησης και η έλλειψη άμεσων απωλειών προβάλλονται ως απόδειξη «αναλογικότητας».
Ωστόσο, αν απομακρυνθεί κανείς από τη συγκυριακή πολιτική σκοπιμότητα και εξετάσει την υπόθεση μέσα από τις αρχές που διαμορφώνουν τη διεθνή τάξη, το έδαφος γίνεται σαφώς πιο ολισθηρό.
Ο Θουκυδίδης, στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, δεν αρκείται στην περιγραφή συγκρούσεων.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Αποκαλύπτει τον μηχανισμό με τον οποίο η ισχύς, όταν αποσυνδέεται από κανόνες, καταστρέφει τελικά και τους ισχυρούς.
Στον περίφημο διάλογο Αθηναίων και Μηλίων, η ωμή διατύπωση ότι «οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υποχωρούν όσο τους επιβάλλει η αδυναμία τους» δεν παρουσιάζεται ως ηθική αλήθεια, αλλά ως προοίμιο καταστροφής.
Η Αθήνα κερδίζει τη Μήλο, αλλά χάνει τον πόλεμο, και μαζί την ηθική και πολιτική της νομιμοποίηση.
Αυτό είναι το πρώτο κρίσιμο δίδαγμα: όταν μια δύναμη αποφασίζει ότι μπορεί να ενεργεί έξω από κοινά αποδεκτούς κανόνες επειδή έχει τη δυνατότητα να το κάνει, δεν υπονομεύει μόνο τους αντιπάλους της, αλλά το ίδιο το πλαίσιο σταθερότητας που επιτρέπει τη μακροπρόθεσμη ισχύ της.
Ο Σουν Τζου, από μια εντελώς διαφορετική πολιτισμική παράδοση, φτάνει σε παρόμοια συμπεράσματα με άλλη γλώσσα.
Στην «Τέχνη του Πολέμου» του, η ανώτερη στρατηγική δεν είναι η συντριβή του αντιπάλου με τη βία, αλλά η νίκη χωρίς μάχη.
Η χρήση της ισχύος πρέπει να είναι τέτοια ώστε να μη δημιουργεί συμμαχίες εναντίον σου, να μη νομιμοποιεί τις φοβίες των άλλων και να μη γεννά περισσότερους εχθρούς από όσους εξουδετερώνει.
Μια ενέργεια που προκαλεί αίσθηση αυθαιρεσίας, ακόμη κι αν είναι επιτυχής τακτικά, είναι στρατηγικά ελλειμματική.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα της υπόθεσης Μαδούρο όπως την είδαμε να εκτυλίσσεται την Κυριακή, 3 Ιανουαρίου 2026.
Ανεξαρτήτως της φύσης του καθεστώτος, που όλοι οι δημοκράτες καταδικάζουμε απερίφραστα, η μονομερής σύλληψη ενός εν ενεργεία αρχηγού κράτους δημιουργεί ένα προηγούμενο όπου η κρίση περί νομιμότητας δεν απονέμεται συλλογικά, αλλά αποφασίζεται από τον ισχυρότερο.
Αυτό δεν συνιστά ενίσχυση της διεθνούς τάξης, αλλά μετατόπισή της προς έναν κόσμο όπου οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά.
Η σύγκριση με άλλες πολεμικές επιχειρήσεις, είτε πρόκειται για την Ουκρανία είτε για τη Γάζα, ενέχει κινδύνους γενίκευσης και ομαδοποίησης διαφορετικών περιπτώσεων.
Αν η αρχή είναι ότι η παραβίαση της κυριαρχίας δικαιολογείται από την «ανηθικότητα» ή την «παρανομία» του άλλου, τότε η ίδια αρχή μπορεί να επικληθεί από οποιονδήποτε, με όρους που εκείνος ορίζει.
Αυτό ακριβώς φοβόταν ο Θουκυδίδης: Όχι την ισχύ καθαυτή, αλλά την αποσύνδεσή της από ένα ελάχιστο κοινό πλαίσιο κανόνων.
Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση, εξίσου κρίσιμη: Το διεθνές δίκαιο δεν σχεδιάστηκε για να προστατεύει «καλούς» ηγέτες και να τιμωρεί «κακούς».
Σχεδιάστηκε για να περιορίζει τη λογική του πολέμου και της αυθαιρεσίας σε έναν κόσμο όπου οι ηθικές κρίσεις είναι πάντα αντικείμενο σύγκρουσης.
Όταν το δίκαιο εργαλειοποιείται, χάνει τη λειτουργία του ως φραγμός και μετατρέπεται σε εργαλείο ισχύος.
Συμπερασματικά, τα επιχειρήματα υπέρ της επέμβασης μπορεί να είναι ελκυστικά στο επίπεδο της άμεσης αποτελεσματικότητας.
Όμως, σε επίπεδο αρχών και στρατηγικής διάρκειας, τα επιχειρήματα εναντίον της είναι βαρύτερα και ισχυρότερα.
Ο Θουκυδίδης μας προειδοποιεί ότι η ύβρις της ισχύος πληρώνεται ακριβά, ενώ ο Σουν Τζου μας θυμίζει ότι η πραγματική νίκη είναι εκείνη που δεν διαλύει το σύστημα μέσα στο οποίο ασκείται.
Σε έναν κόσμο ήδη φορτισμένο από συγκρούσεις και αμφισβητήσεις, η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι ένας ακόμη αυταρχικός ηγέτης, αλλά η σταδιακή αποδόμηση των κανόνων που συγκρατούν τη βία από το να γίνει ο μοναδικός νόμος.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Ποιοι είναι οι πραγματικοί εχθροί του Κυριάκου Μητσοτάκη;
Η μοναξιά του φιλελευθερισμού στην εποχή των άκρων
Η Ελλάδα από το Grexit στο Eurogroup
Το Ισραήλ πολλοί εμίσησαν, τα όπλα του, όμως, όχι...
Ερνέστος Τσίλλερ, ο μεγάλος αρχιτέκτων που πέθανε πάμπτωχος
Μήπως φθάνουμε στο τέλος του ελεύθερου κόσμου;
Στο μυαλό ενός «αντισυστημικού»
Μπορεί η Ουκρανία να γλιτώσει από μιαν άδικη «ειρήνη»;
Η τραγωδία των Τεμπών και η πολιτική της εκμετάλλευση
Ο φθόνος στην πολιτική είναι το πραγματικά μεγάλο όπλο του λαϊκισμού
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...