της Zanny Minton Beddoes (*)
Στην παγκόσμια πολιτική, το 2025 ήταν η χρονιά κατά την οποία ένα παλιό σύστημα κατέρρευσε.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αποδόμησε δεκαετίες καθιερωμένων κανόνων και θεσμών με την ίδια αποφασιστικότητα που επιχείρησε να αναδιαμορφώσει τον Λευκό Οίκο.
Οι δασμοί του έπληξαν καίρια το πολυμερές εμπορικό σύστημα.
Ολόκληρος ο μηχανισμός της διεθνούς διπλωματίας, από τον ΟΗΕ έως την εξωτερική αναπτυξιακή βοήθεια, αποδυναμώθηκε από περικοπές στην αμερικανική χρηματοδότηση.
Μακροχρόνιες συμμαχίες ασφάλειας μετατράπηκαν σε συναλλακτικές σχέσεις, όπου η αμερικανική στρατιωτική και οικονομική ισχύς αξιοποιήθηκε ως μοχλός πίεσης.
Στο εσωτερικό, ο κ. Τραμπ εφάρμοσε τη ισχυρότερη άσκηση εκτελεστικής εξουσίας εδώ και έναν αιώνα.
Στρατιώτες στάλθηκαν σε πόλεις που διοικούνται από Δημοκρατικούς.
Πανεπιστήμια τέθηκαν υπό πίεση μέσω απειλών περικοπής της χρηματοδότησής τους.
Η ανεξαρτησία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας αμφισβητήθηκε.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Και ο κρατικός μηχανισμός χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο εναντίον των πολιτικών του αντιπάλων.
Ο ρυθμός και το εύρος αυτών των εξελίξεων καθιστούσαν δύσκολο να διακρίνει κανείς το συνολικό τους αποτύπωμα.
Επρόκειτο άραγε για μια άναρχη αποδόμηση του συστήματος;
Για μια επίθεση στους βασικούς πυλώνες της αμερικανικής δημοκρατίας;
Ή μήπως για μια νέα μορφή συναλλακτικής πολιτικής, ένα είδος «μαφιόζικης» λογικής εξουσίας μεταμφιεσμένης σε στρατηγική;
Υπήρχε έντονη ανησυχία, και από τον Economist, για τις απειλές που συνιστούσαν ο προστατευτισμός, ο αυταρχισμός και η υπονόμευση των θεσμών.
Ωστόσο, καθώς το 2026 πλησιάζει, αρχίζουν να διαφαίνονται πιο καθαρά τα περιγράμματα της νέας παγκόσμιας τάξης που αναδύεται μέσα από αυτή την περίοδο αναταραχής.
Παρά τη σύγχυση και την ένταση, ο κόσμος δεν κινείται προς την απόλυτη αποσύνθεση, αλλά προς μια διαφορετική, και σαφώς πιο ασταθή, ισορροπία.
Οι κανόνες δεν εξαφανίζονται. Αλλάζουν!
Και μαζί τους αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο τα κράτη αντιλαμβάνονται την ισχύ, τη συνεργασία και την ασφάλεια.
Στο διεθνές επίπεδο, η αμερικανική ηγεμονία δεν καταρρέει, αλλά μετασχηματίζεται.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η ισχυρότερη δύναμη στον κόσμο, όμως η προθυμία τους να λειτουργούν ως εγγυητής της διεθνούς τάξης έχει περιοριστεί δραστικά.
Η στρατηγική τους γίνεται περισσότερο συναλλακτική, πιο επιλεκτική και λιγότερο δεσμευμένη σε πολυμερείς κανόνες.
Αυτό δημιουργεί κενά ισχύος, τα οποία άλλες δυνάμεις επιχειρούν να εκμεταλλευτούν.
Η Κίνα, από την πλευρά της, προσπαθεί να επωφεληθεί από αυτή τη μετατόπιση, παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως σταθεροποιητικό παράγοντα σε έναν κόσμο αβεβαιότητας.
Ωστόσο, η οικονομική της επιβράδυνση, οι δημογραφικές προκλήσεις και η αυξανόμενη δυσπιστία των γειτόνων της περιορίζουν την εμβέλεια της επιρροής της.
Παράλληλα, η Ρωσία παραμένει μια δύναμη αποσταθεροποίησης, ικανή να προκαλεί σοβαρούς κλυδωνισμούς, αλλά όχι να διαμορφώνει θετικά τη διεθνή τάξη.
Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει ταυτόχρονα εσωτερικές διαιρέσεις, οικονομικές πιέσεις και αυξανόμενες εξωτερικές απειλές.
Παρά τις φιλοδοξίες για στρατηγική αυτονομία, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πιο σύνθετη: η ενεργειακή εξάρτηση, οι δημοσιονομικοί περιορισμοί και οι διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες δυσχεραίνουν τη διαμόρφωση μιας ενιαίας εξωτερικής πολιτικής.
Ταυτόχρονα, η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο πιο χαμηλής αλλά και πιο ασταθούς ανάπτυξης.
Οι εφοδιαστικές αλυσίδες αναδιατάσσονται, ο προστατευτισμός επανέρχεται με νέα μορφή και η τεχνολογική πρόοδος, ιδίως στην τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργεί νέες ευκαιρίες αλλά και βαθιές κοινωνικές ανισότητες.
Οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην καινοτομία και την κοινωνική συνοχή, σε έναν κόσμο όπου οι παλιές συνταγές δεν επαρκούν πλέον.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το 2026 προβάλλει όχι ως χρονιά σταθεροποίησης, αλλά ως σημείο καμπής.
Οι επιλογές που θα γίνουν τώρα, σε επίπεδο ασφάλειας, οικονομίας, τεχνολογίας και θεσμών, θα καθορίσουν τη μορφή της παγκόσμιας τάξης για τα επόμενα χρόνια.
Η εποχή των εύκολων βεβαιοτήτων έχει περάσει.
Αυτό που αναδύεται είναι ένας κόσμος πιο κατακερματισμένος, πιο ανταγωνιστικός και λιγότερο προβλέψιμος.
Σε αυτό το περιβάλλον, η πρόκληση για τις δημοκρατίες δεν είναι μόνο να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους, αλλά και να αποδείξουν ότι μπορούν ακόμη να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.
Η μάχη δεν αφορά απλώς τη γεωπολιτική ισχύ, αλλά το ίδιο το μοντέλο διακυβέρνησης που θα επικρατήσει στον 21ο αιώνα.
Σε αυτό το μεταβατικό τοπίο, η πρόκληση για τις φιλελεύθερες δημοκρατίες δεν είναι μόνο γεωπολιτική ή οικονομική.
Είναι πρωτίστως θεσμική και ηθική.
Το ερώτημα δεν αφορά απλώς το ποιος θα κυριαρχήσει στο διεθνές σύστημα, αλλά ποιο μοντέλο διακυβέρνησης θα αποδειχθεί βιώσιμο σε έναν κόσμο αυξανόμενης αβεβαιότητας.
Η σύγκρουση δεν διεξάγεται πλέον μόνο μεταξύ κρατών, αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικές αντιλήψεις για τη δημοκρατία, τη διακυβέρνηση και τη σχέση εξουσίας και κοινωνίας.
Η άνοδος του αυταρχισμού, είτε σε ανοιχτή είτε σε συγκαλυμμένη μορφή, δεν αποτελεί πλέον περιφερειακό φαινόμενο.
Ακόμη και σε παραδοσιακά δημοκρατικές χώρες, η πίεση στους θεσμούς, στα μέσα ενημέρωσης και στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης αυξάνεται.
Η ρητορική της «αποτελεσματικότητας» συχνά χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για τον περιορισμό των ελέγχων και των ισορροπιών που συγκροτούν τον πυρήνα του δημοκρατικού συστήματος.
Σε αυτό το περιβάλλον, η υπεράσπιση των δημοκρατικών θεσμών παύει να είναι αφηρημένη αξία και μετατρέπεται σε καθημερινό πολιτικό διακύβευμα.
Ταυτόχρονα, η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιών ανακατατάξεων.
Η παγκοσμιοποίηση, όπως τη γνωρίσαμε τις τελευταίες δεκαετίες, δεν καταρρέει, αλλά μετασχηματίζεται.
Οι αλυσίδες παραγωγής ανασχεδιάζονται με γνώμονα την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα, οι κρατικές παρεμβάσεις επιστρέφουν δυναμικά και η τεχνολογία μεταβάλλει ριζικά την οργάνωση της εργασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι ανισότητες κινδυνεύουν να διευρυνθούν, τροφοδοτώντας κοινωνική δυσαρέσκεια και πολιτική αστάθεια.
Η Ευρώπη, εν μέσω αυτών των εξελίξεων, καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως οικονομική ένωση, αλλά και ως γεωπολιτικός δρων.
Η ικανότητά της να συνδυάσει την πράσινη μετάβαση με την ανταγωνιστικότητα, την κοινωνική συνοχή με τη στρατηγική αυτονομία, θα κρίνει αν μπορεί να διατηρήσει ουσιαστικό ρόλο στη νέα παγκόσμια τάξη.
Η αδράνεια ή οι εσωτερικές αντιφάσεις θα έχουν κόστος, τόσο πολιτικό όσο και γεωοικονομικό.
Σε τελική ανάλυση, το 2026 δεν προαναγγέλλει έναν κόσμο σταθερότερο ή πιο ασφαλή.
Προμηνύει, όμως, έναν κόσμο στον οποίο οι επιλογές θα έχουν μεγαλύτερο βάρος και οι συνέπειες θα γίνονται αισθητές ταχύτερα.
Η εποχή της στρατηγικής αδράνειας φαίνεται να τελειώνει.
Όσοι μπορέσουν να συνδυάσουν θεσμική αντοχή, πολιτική διορατικότητα και κοινωνική συνοχή θα είναι εκείνοι που θα διαμορφώσουν το νέο διεθνές τοπίο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επόμενη δεκαετία δεν θα κριθεί μόνο από την ισχύ των κρατών, αλλά από την ικανότητά τους να διαχειριστούν την αβεβαιότητα χωρίς να θυσιάσουν τις αξίες που ισχυρίζονται ότι υπερασπίζονται.
Και αυτό, ίσως, θα αποτελέσει τη βαθύτερη δοκιμασία της εποχής μας.-
(*) Αρχισυντάκτρια του The Economist
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φιλελευθερισμός ή κράτος δικαίου;
Γιατί ο Μοντιλιάνι δεν ζωγράφιζε τα μάτια στις προσωπογραφίες του
Τι κάνει τον ηγέτη να ξεχωρίζει;
Πότε θα μας πνίξει η θάλασσα;
Η Ελλάδα στο επίκεντρο της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας
Τσέχωφ: Αυτά είναι τα 8 χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου του πνεύματος
Γιατί φτωχαίνει η Ευρώπη;
Μετά την Pax Americana, ένας κόσμος χωρίς ηγεμονία
Κλυταιμνήστρα: Μάνα ή φόνισσα;
Παναγής Παπαληγούρας: ένας «τσάρος» που έμενε σε υπόγειο!
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...