του Πολ Κρούγκμαν
Υπήρξε μια εποχή, όχι πολύ μακρινή, όπου η Αμερική ήταν ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του ελεύθερου κόσμου. Η πρώτη μεταξύ ίσων, σε μια συμμαχία κρατών ενωμένων από κοινές αξίες και πάνω απ’ όλα, από τη δέσμευσή τους στη δημοκρατία και τα πολιτικά δικαιώματα.
Από το Λονδίνο ως το Βερολίνο και το Τόκιο, μέσα στα ερείπια της γενοκτονίας και της απόλυτης καταστροφής του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Αμερική ήταν, όπως το διατύπωσε ο Ρόναλντ Ρέιγκαν, η «λαμπερή πόλη στην κορυφή του λόφου».
Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι Αμερικανοί δικαστές, νομικοί και στρατιωτικοί έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στις Δίκες της Νυρεμβέργης, υπερασπιζόμενοι το κράτος δικαίου με αμεροληψία και διαφάνεια απέναντι σε ανθρώπους που είχαν διαπράξει ανείπωτες θηριωδίες. «Ich bin ein Berliner» («Είμαι ένας Βερολινέζος»), δήλωνε ο Τζον Φ. Κένεντι στο διχοτομημένο Βερολίνο, την ώρα που η Ανατολική Γερμανία προσπαθούσε να παγιδεύσει τους πολίτες της πίσω από το Τείχος.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Το κίνημα MAGA, όμως, δεν θέλει να ανήκει σε αυτόν τον κόσμο. Στην πραγματικότητα, δεν θέλει καν να υπάρχει ένας κόσμος δημοκρατίας, ελευθεριών και κράτους δικαίου. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει στραφεί ιδιαιτέρως εχθρικά απέναντι στην Ευρώπη, ακριβώς επειδή οι Ευρωπαίοι προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανές τις αξίες που το MAGA επιχειρεί να καταλύσει στο εσωτερικό της Αμερικής.
Την περασμένη εβδομάδα, η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε τη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας. Ένα κείμενο συχνά ασαφές και αντιφατικό. Όταν όμως στρέφεται προς την Ευρώπη, αποκτά ξάφνου καθαρότητα και στόχευση. Πολύ απλά, ο Τραμπ και οι άνθρωποι γύρω του μισούν την Ευρώπη. Και τη μισούν επειδή εξακολουθεί να τιμά τα ιδανικά που εκείνοι εγκαταλείπουν στην Αμερική.
Η γλώσσα του κειμένου είναι σοκαριστική. Η Ευρώπη, προειδοποιεί το έγγραφο, αντιμετωπίζει «τη ζοφερή προοπτική της εξαφάνισης του πολιτισμού της». Γιατί; «Διότι είναι περισσότερο από πιθανό πως μέσα σε λίγες δεκαετίες ορισμένα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ θα έχουν πλειοψηφία μη-Ευρωπαίων». Δεν είναι σαφές γιατί κατέφυγαν σε ευφημισμό: «μη-Ευρωπαίοι» σημαίνει προφανώς «μη λευκοί».
Αλλά υπάρχει ελπίδα, διακηρύσσει το κείμενο, χάρη στη «μεγαλύτερη επιρροή των πατριωτικών ευρωπαϊκών κομμάτων», δηλαδή κομμάτων όπως η γερμανική, νεοναζιστικών καταβολών, AfD.
Ο πολιτικός επιστήμονας Χένρι Φάρελ συνοψίζει εύστοχα: «Πρόκειται, απολύτως ξεκάθαρα, για ένα πρόγραμμα αλλαγής καθεστώτος στην Ευρώπη, με στόχο τη μετατροπή της σε μια ανελεύθερη πολιτεία. Η επίτευξη ενός τέτοιου μετασχηματισμού θα απαιτούσε την υπονόμευση των υφιστάμενων φιλελεύθερων κυβερνήσεων, σε συνεργασία με την ευρωπαϊκή άκρα δεξιά, και τη μετατροπή της Ανατολικής Ευρώπης σε ιδεολογική σφήνα απέναντι στη Δύση.»
Από πού προέρχεται αυτή η επίθεση εναντίον της Ευρώπης; Κάποιοι ίσως θυμούνται το παλιό σύνθημα των ημερών του πολέμου κατά της Τρομοκρατίας: «Μας μισούν για την ελευθερία μας.» Το MAGA, ξεκάθαρα, μισεί την Ευρώπη ακριβώς επειδή είναι ελεύθερη. Οι άνθρωποι που επιδιώκουν να μετατρέψουν την Αμερική σε ένα αυταρχικό κράτος με υπεροχή των λευκών, που θέλουν να εγκαταλείψουμε τα δημοκρατικά ιδεώδη υπέρ του «λαού» τον οποίο ορίζουν ως φυλετική κοινότητα λευκών, κι επιθυμούν να δουν και την Ευρώπη να ακολουθεί την ίδια πορεία.
Υπάρχει, όμως, και ένας ακόμη παράγοντας: οι «tech bros»! Δισεκατομμυριούχοι που αυτοχαρακτηρίζονται ακόμη «φιλελεύθεροι» ή «φιλελευθεριστές- Libertarian», αλλά στην πράξη έχουν γίνει σκληροί αυταρχικοί με τεράστια επιρροή στην κυβέρνηση Τραμπ.
Αφού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέβαλε ένα μέτριο πρόστιμο στην πλατφόρμα X λόγω παραβίασης των κανόνων διαφάνειας, ο Ίλον Μασκ δήλωσε ότι η ΕΕ πρέπει «να καταργηθεί» και απείλησε προσωπική εκδίκηση κατά των «woke κομισάριων της Στάζι» που έλαβαν την απόφαση. Και η κυβέρνηση Τραμπ λειτουργεί ως εκτελεστικό όργανο των τεχνοκρατών αυτών απέναντι στην Ευρώπη, απειλώντας να διατηρήσει τους δασμούς στο χάλυβα εκτός εάν η ΕΕ υποχωρήσει στη ρύθμιση της τεχνολογίας.
Αυτό εντάσσεται σε μια γενικότερη τάση: οι «broligarchs» της τεχνολογίας μισούν την Ευρώπη επειδή οι Ευρωπαίοι επιχειρούν να επιβάλουν λογικούς περιορισμούς ώστε να προστατεύσουν τις κοινωνίες τους από τις τεκμηριωμένες ψυχολογικές και οικονομικές βλάβες που προκαλεί μια ανεξέλεγκτη ατζέντα της Silicon Valley.
Η ΕΕ προσπαθεί να περιορίσει τη διάδοση του ψηφιακού μίσους, καθώς και τις επιβλαβείς επιδράσεις των κοινωνικών δικτύων στα παιδιά. Kαι πολύ περισσότερο από τις ΗΠΑ, επιχειρεί να συγκρατήσει τη μονοπωλιακή δύναμη των τεχνολογικών κολοσσών όπως η Google και το Facebook. Ας μην ξεχνάμε πως οι μετριοπαθείς αντιμονοπωλιακές πολιτικές και οι ρυθμίσεις για την τεχνητή νοημοσύνη της κυβέρνησης Μπάιντεν ώθησαν τη «αδελφολιγαρχία» της τεχνολογίας να στοιχηθεί μαζικά πίσω από τον Τραμπ στις εκλογές του 2024.
Οι συνέπειες αυτής της επίθεσης κατά της Ευρώπης είναι δύο, και είναι εντυπωσιακές: αποδυναμώνουν τις ΗΠΑ απέναντι στον μοναδικό σοβαρό γεωπολιτικό αντίπαλό τους, την Κίνα, ενώ παράλληλα αποδυναμώνουν και την Ευρώπη απέναντι στη Ρωσία, τον «δολοφόνο στην πόρτα της».
Όπως σημειώνουν οι New York Times, η στρατηγική αυτή έρχεται σε ρήξη με την προηγούμενη ρητορική του Τραμπ, η οποία εστίαζε στους κινδύνους από Κίνα και Ρωσία.
Πρώτον, η απομάκρυνση από τους παραδοσιακούς συμμάχους εγγυάται ότι η Κίνα θα υπερισχύσει στον αγώνα για επιρροή και οικονομική ηγεμονία. Η Κίνα είναι ήδη η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο. Μαζί, όμως, οι χώρες που κάποτε αποτελούσαν τον «ελεύθερο κόσμο» συνιστούν μια οικονομική δύναμη πολύ μεγαλύτερη από την Κίνα.
Με το να αντιμετωπίζει την Ευρώπη και τον Καναδά ως εχθρούς, ο Τραμπ εξαφανίζει κάθε πιθανότητα να αντισταθεί ουσιαστικά στην κινεζική ισχύ. Στην ουσία, επιλέγει τη λευκή υπεροχή έναντι της πραγματικής εθνικής ισχύος.
Δεύτερον, τα ίδια ισχύουν και για τη Ρωσία. Παρότι η Ρωσία είναι πολύ ασθενέστερη από την Κίνα, τις ΗΠΑ ή την ΕΕ, ο πόλεμος στην Ουκρανία απέδειξε ότι μια αποθρασυμένη Ρωσία μπορεί να προκαλέσει μακροχρόνια καταστροφή. Με τις επιθέσεις του στην ΕΕ, με επιχειρηματολογία πανομοιότυπη με εκείνη που χρησιμοποίησε ο Πούτιν στην επίθεση κατά της Ουκρανίας και με την προσβλητική στάση του απέναντι στον Ζελένσκι και την «ειρηνευτική πρόταση» που έμοιαζε περισσότερο με ρωσικό κατάλογο απαιτήσεων, ο Τραμπ καθιστά σαφές ότι οι σύμμαχοι της Αμερικής δεν μπορούν πλέον να βασίζονται σε αυτήν για την αντιμετώπιση της ρωσικής επιθετικότητας. Δεν πρέπει να εκπλήσσει ότι ορισμένοι σύμμαχοι αρνούνται πλέον τη διαμοίραση πληροφοριών.
Αξίζει, βέβαια, να αναγνωρίσουμε ότι η Αμερική δεν έζησε πάντα αντάξια των ιδανικών της. Για δεκαετίες προωθούσε την ελευθερία στο εξωτερικό ενώ διατηρούσε τον φυλετικό διαχωρισμό στο εσωτερικό. Υπήρξε δύναμη υπέρ της δημοκρατίας στην Ευρώπη, αλλά συχνά στήριξε δικτάτορες, και κάποιες φορές ανακήρυξε την ανατροπή δημοκρατικών κυβερνήσεων, στη Λατινική Αμερική, την Ασία και τη Μέση Ανατολή, κυρίως για λογαριασμό οικονομικών συμφερόντων.
Με ανάλογο τρόπο, σήμερα η «τεχνολιγαρχία» προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τη δύναμη του αμερικανικού κράτους για να υποτάξει την ΕΕ, όπως κάποτε η United Fruit Company χρησιμοποίησε την Ουάσιγκτον για να υποτάξει την Κεντρική Αμερική.
Η αλήθεια είναι πως σήμερα η Ευρώπη βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο όραμα του Ρέιγκαν για τη «λαμπερή πόλη στον λόφο», από ό,τι η Αμερική του Τραμπ. Παρ’ όλα αυτά, η Ευρώπη αντιμετωπίζει κι εκείνη σοβαρές προκλήσεις, οικονομικές, κοινωνικές, μεταναστευτικές, και δυσκολεύεται να υπερασπιστεί τις φιλελεύθερες αξίες της. Τα δήθεν «πατριωτικά», δηλαδή νεοφασιστικά κόμματα, πράγματι ενισχύονται.
Παρ’ όλα αυτά, συνολικά η Ευρώπη αντιμετωπίζει τις πιέσεις της χωρίς να εγκαταλείπει τις θεμελιώδεις αρχές της. Οι πρόσφατες ολλανδικές εκλογές, για παράδειγμα, μπορεί να μην έδωσαν ξεκάθαρη νίκη στο Κέντρο, αλλά τουλάχιστον απέτρεψαν την είσοδο της άκρας δεξιάς στην κυβέρνηση.
Και η Αμερική, βέβαια, δεν έχει χαθεί. Πολλοί, και πιστεύω οι περισσότεροι, Αμερικανοί εξακολουθούν να πιστεύουν στις θεμελιώδεις αξίες της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Προς το παρόν, η εξουσία βρίσκεται στα χέρια εκείνων που απεχθάνονται αυτές τις αξίες και μισούν την Ευρώπη ακριβώς επειδή εξακολουθεί να τις υπερασπίζεται. Όμως μπορούμε ακόμη να ανατρέψουμε την κατάσταση και να επιστρέψουμε στο ποιοι οφείλουμε να είμαστε.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φιλελευθερισμός ή κράτος δικαίου;
Γιατί ο Μοντιλιάνι δεν ζωγράφιζε τα μάτια στις προσωπογραφίες του
Τι κάνει τον ηγέτη να ξεχωρίζει;
Πότε θα μας πνίξει η θάλασσα;
Η Ελλάδα στο επίκεντρο της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας
Τσέχωφ: Αυτά είναι τα 8 χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου του πνεύματος
Γιατί φτωχαίνει η Ευρώπη;
Μετά την Pax Americana, ένας κόσμος χωρίς ηγεμονία
Κλυταιμνήστρα: Μάνα ή φόνισσα;
Παναγής Παπαληγούρας: ένας «τσάρος» που έμενε σε υπόγειο!
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...