του Νέιθαν Γκάρντελς (*)
Η ιστορία διδάσκει ξανά και ξανά πως οι κοινωνίες που χτίζουν συμπεριληπτικούς θεσμούς, πολιτικούς και οικονομικούς, ανθίζουν και αντέχουν.
Αντίθετα, εκείνες όπου ο πλούτος και η ισχύς συγκεντρώνονται στα υψηλότερα κλιμάκια γίνονται εύθραυστες, ασταθείς και τελικά καταρρέουν.
Έχουμε μιλήσει πολλές φορές για το πώς τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να διαχυθούν ευρύτερα, μέσω της ιδέας του «καθολικού βασικού κεφαλαίου», μιας σύγχρονης μορφής ιδιοκτησίας στην οποία όλοι, όχι μόνο η οικονομική ελίτ, έχουν μερίδιο στον νέο πλούτο της αυτοματοποίησης.
Η λογική δεν είναι απλώς να περιοριστεί η συσσώρευση προς τα πάνω, αλλά να οικοδομηθεί νέος πλούτος από κάτω.
Στην πολιτική σφαίρα, το ανάλογο αίτημα είναι η εξισορρόπηση της δύναμης των οργανωμένων συμφερόντων, που διαθέτουν χρόνο, πόρους και δίκτυα για να κυριαρχούν στην εκλογική διαδικασία, με θεσμούς που δίνουν φωνή στον «μέσο» πολίτη.
Μια δημοκρατία δεν ενισχύεται μόνο με την ψήφο, ενισχύεται κι όταν η κοινωνία των πολιτών προσκαλείται να συμμετάσχει ενεργά στη διακυβέρνηση, μέσα από νέες μορφές διαμεσολάβησης που λειτουργούν συμπληρωματικά προς την αντιπροσωπευτική δημοκρατία.
Την ώρα που η πολιτική σε εθνικό επίπεδο παραλύει από κομματικές αντιπαραθέσεις μηδενικού αθροίσματος, ή ακόμη χειρότερα, διολισθαίνει προς αυταρχικές εκτροπές, πολίτες σε πόλεις, περιφέρειες και πολιτείες ανά τον κόσμο συγκροτούν νέες κοινότητες λύσεων.
Εργάζονται συλλογικά για όσα τους αφορούν περισσότερο, στον τόπο όπου ζουν, με τρόπους που υπερβαίνουν τα στερεότυπα των παραδοσιακών κομματικών διλημμάτων.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Το νέο βιβλίο του Τζιμ Φίσκιν, «Μπορεί η Διαβούλευση να Θεραπεύσει τις Ασθένειες της Δημοκρατίας;», καταγράφει το πλήθος αυτών των πρωτοβουλιών.
Από συνελεύσεις πολιτών και επιτροπές πολιτικής κρίσης μέχρι ανεξάρτητες ομάδες αξιολόγησης δημοψηφισμάτων, δηλαδή πρακτικές που εφαρμόζονται από τη Βραζιλία ως την Ευρώπη και από τις Ηνωμένες Πολιτείες μέχρι την Ασία.
Οι «νήσοι καλής θέλησης» της διαβούλευσης
Στόχος αυτών των διαδικασιών είναι η συγκρότηση ομάδων πολιτών που αντανακλούν την κοινωνία στο σύνολό της και που καλούνται να στοχαστούν πάνω σε σημαντικά ζητήματα μακριά από την ένταση της εκλογικής σύγκρουσης.
Σε αυτά τα μη κομματικά περιβάλλοντα, ειδικοί παρέχουν ακριβείς και ελεγμένες πληροφορίες, ενώ διαφορετικές απόψεις παρουσιάζονται ισότιμα, όπως στο ακροατήριο μιας δίκης.
Με βάση αυτή τη γνώση, οι πολίτες συζητούν, αναμετρώνται επιχειρηματολογικά και αναζητούν κοινό τόπο.
Ο Φίσκιν, με εμπειρία τριών δεκαετιών, έχει δει ξανά και ξανά πώς η πόλωση που υποδαυλίζεται από τον κομματικό ανταγωνισμό υποχωρεί, όταν οι πολίτες καλούνται να συνομιλήσουν με δομημένο και ενημερωμένο τρόπο.
Ωστόσο, οι περισσότερες από αυτές τις διαδικασίες υπήρξαν ως τώρα συμβουλευτικές, χωρίς θεσμική ισχύ.
Το τελευταίο διάστημα όμως κάτι αλλάζει: ολοένα και περισσότερα συστήματα διακυβέρνησης ενσωματώνουν αυτές τις μορφές συμμετοχής, δημιουργώντας έναν νέο τύπο πολιτικής πρακτικής, μια διακυβέρνηση «με τους πολίτες» και όχι μόνο «για τους πολίτες».
Παραδείγματα ενός νέου δημοκρατικού ρεαλισμού
Στη Μογγολία, για παράδειγμα, ο νόμος ορίζει ότι καμία συνταγματική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς προηγούμενη διαβουλευτική δημοσκόπηση πολιτών.
Στην Ευρώπη, που συχνά επικρίνεται για τη βραδύτητά της στην τεχνολογική καινοτομία, οι καινοτομίες στη δημοκρατική πρακτική ανθίζουν.
Στην περιοχή του Όστμπελγκιεν, το γερμανόφωνο τμήμα του Βελγίου, λειτουργεί μια μόνιμη συνέλευση πολιτών με εκ περιτροπής συμμετοχή.
Κάθε χρόνο 1.500 πολίτες καλούνται τυχαία, και από αυτούς επιλέγονται 30 που συνεδριάζουν επί μήνες τα Σαββατοκύριακα.
Οι εισηγήσεις τους υποβάλλονται στο τοπικό κοινοβούλιο, το οποίο υποχρεούται να εξετάσει τον τρόπο υλοποίησής τους.
Η διαδικασία έχει ήδη οδηγήσει σε δεσμευτικές πολιτικές: από την απαγόρευση κινητών τηλεφώνων στα γυμνάσια μέχρι την ενίσχυση των προγραμμάτων προσέλκυσης νέων στο νοσηλευτικό επάγγελμα.
Η δημοκρατία αποκτά ψηφιακή υποδομή
Ψηφιακά εργαλεία επιτρέπουν πλέον διαδικασίες συμμετοχής σε κλίμακα που κάποτε φάνταζε αδύνατη.
Το Decidim Barcelona, που λειτουργεί από το 2015, αποτελεί την ψηφιακή «μαλακή υποδομή» μιας σύγχρονης «έξυπνης πόλης».
Οι κάτοικοι μπορούν να προτείνουν, να συζητούν και να ψηφίζουν για ζητήματα όπως η κυκλοφορία, ο τουρισμός, η στέγαση και τα έργα υποδομής.
Όταν μια πρόταση συγκεντρώνει επαρκή υποστήριξη, εισέρχεται σε διαδικασία διαβούλευσης.
Η δημοτική αρχή οφείλει να απαντήσει, αιτιολογώντας την αποδοχή, την τροποποίηση ή την απόρριψη.
Η πλατφόρμα παρακολουθεί μάλιστα και την πρόοδο υλοποίησης των σχετικών πολιτικών.
Έως το 2027, μέσω του Decidim θα καθοριστεί η διάθεση 30 εκατομμυρίων ευρώ του δημοτικού προϋπολογισμού.
Στην Ταϊβάν, η πλατφόρμα vTaiwan, επίσης από το 2015, επιτρέπει τη συμμετοχή χιλιάδων πολιτών σε παράλληλες συζητήσεις.
Ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης απεικονίζει πώς οι αντικρουόμενες απόψεις κινούνται σταδιακά προς τη σύγκλιση, όταν οι συμμετέχοντες ενημερώνονται πλήρως και αλληλεπιδρούν.
Τα θέματα που έχουν εξεταστεί εκτείνονται από τη λειτουργία της Uber ως τη νομιμοποίηση του γάμου ομοφύλων.
Περισσότερο από 80% των διαβουλεύσεων έχουν οδηγήσει σε κυβερνητικές παρεμβάσεις.
Η πιο πρόσφατη εξέλιξη είναι το Engaged California (EC), μια πλατφόρμα που λειτουργεί εντός του Γραφείου Δεδομένων και Καινοτομίας της Πολιτείας της Καλιφόρνια.
Πρόκειται για ένα τρισδιάστατο εργαλείο: επιτρέπει στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να ακούν τους πολίτες, στους πολίτες να διατυπώνουν συνεχώς προτάσεις και στους ίδιους τους συμμετέχοντες να βρίσκουν κοινό έδαφος μέσα από διαδικτυακές συζητήσεις.
Η πρώτη του εφαρμογή, σε περιοχές που επλήγησαν από μεγάλες πυρκαγιές, οδήγησε σε μια σειρά συγκεκριμένων προτάσεων: από την υπογειοποίηση των καλωδίων έως την αναμόρφωση των υδροδοτικών υποδομών σε ζώνες υψηλού κινδύνου.
Οι αρμόδιες αρχές ανακοίνωσαν αμέσως τα μέτρα που θα ληφθούν.
Το Engaged California βρίσκεται πλέον σε διαδικασία θεσμοθέτησης ως σταθερό στοιχείο του πολιτειακού συστήματος, δίπλα στις εκλογές και στους θεσμούς άμεσης δημοκρατίας, όπως τα δημοψηφίσματα ή οι ανακλήσεις αξιωματούχων.
Προς ένα νέο δημοκρατικό οικοσύστημα
Καθώς τέτοιες πρακτικές πολλαπλασιάζονται, διαμορφώνεται ένα νέο οικοσύστημα διακυβέρνησης.
Οι νέοι αυτοί θεσμοί αποτελούν αντίβαρο σε αυτό που ο πολιτικός επιστήμονας Ρόμπερτ Νταλ ονόμασε «πολυαρχία», δηλαδή ένα σύστημα όπου η πολιτική εξουσία συγκεντρώνεται στους κύκλους των ανταγωνιστικών ελίτ.
Σε αυτό το νέο πλαίσιο, η δημοκρατία παύει να είναι μια στιγμιαία πράξη στην κάλπη.
Γίνεται μια συνεχής διαδικασία συμμετοχής, μια διακυβέρνηση που δεν στηρίζεται μόνο στην ψήφο, αλλά στη φωνή, στη σύνεση και στη συλλογική κρίση των πολιτών.-
(*) Πηγή: Noema
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φιλελευθερισμός ή κράτος δικαίου;
Γιατί ο Μοντιλιάνι δεν ζωγράφιζε τα μάτια στις προσωπογραφίες του
Τι κάνει τον ηγέτη να ξεχωρίζει;
Πότε θα μας πνίξει η θάλασσα;
Η Ελλάδα στο επίκεντρο της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας
Τσέχωφ: Αυτά είναι τα 8 χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου του πνεύματος
Γιατί φτωχαίνει η Ευρώπη;
Μετά την Pax Americana, ένας κόσμος χωρίς ηγεμονία
Κλυταιμνήστρα: Μάνα ή φόνισσα;
Παναγής Παπαληγούρας: ένας «τσάρος» που έμενε σε υπόγειο!
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...