του Διαμαντή Σεϊτανίδη
Τι σημαίνει σήμερα «αντισυστημικός»;
Σίγουρα δεν μιλάμε για τον «οπαδό της ανατροπής» του 20ού αιώνα.
Εννοούμε τον άνθρωπο που ζει στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες, με ασφάλεια, θεσμούς, υγεία, εκπαίδευση, τεχνολογία, και παρ’ όλα αυτά νιώθει ότι κάτι δεν του ταιριάζει.
Ότι κάπου, ανάμεσα στην πρόοδο της κοινωνίας και την δική του προσδοκία, άνοιξε ένα ρήγμα.
Γιατί, όπως δείχνουν όλες οι έρευνες, οι δυτικές κοινωνίες όντως προοδεύουν: Μεγαλώνει το προσδόκιμο ζωής, η ιατρική γίνεται καλύτερη, η τεχνολογία προσφέρει ελευθερίες που πριν λίγες δεκαετίες έμοιαζαν με ταινία επιστημονικής φαντασίας.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Και όμως: σε αυτήν ακριβώς την εποχή της προόδου, γεννιέται ο σύγχρονος αντισυστημικός άνθρωπος.
Και να το παράλογο: Μήπως η πρόοδος δεν επαρκεί από μόνη της, για να νιώσει κανείς ότι είναι μέρος της;
Ο αντισυστημικός σήμερα δεν γεννιέται από τη φτώχεια, αλλά συχνά από μια βαθύτερη ψυχολογική συνθήκη: Από την αίσθηση ότι η πρόοδος γύρω του δεν αγγίζει τον ίδιο, τουλάχιστον όχι στο μέτρο που ονειρευόταν.
Η σημερινή, είναι η εποχή της σύγκρισης, της αυξημένης προσδοκίας, της επιτάχυνσης.
Ο σύγχρονος άνθρωπος ζει σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα και του υπόσχεται πολλά.
Και όταν η πραγματικότητα δεν συμβαδίζει με αυτήν την υπόσχεση, δεν νιώθει εξαθλίωση.
Νιώθει απογοήτευση.
Μια κοινωνία που λειτουργεί «αρκετά καλά» δεν του αρκεί πια.
Η εσωτερική επιθυμία είναι για κάτι περισσότερο.
Περισσότερο νόημα, περισσότερη αυτονομία, περισσότερη βαθύτερη σύνδεση.
Και εκεί αρχίζει να σχηματοποιείται το αντισυστημικό συναίσθημα, όχι ως άρνηση της προόδου, αλλά ως αναζήτηση ενός άλλου, απροσδιόριστου είδους προόδου.
Όταν η πρόοδος δεν αρκεί: η πολιτική της προσδοκίας
Οι κοινωνίες στην εποχή μας δεν κινούνται μόνο από ανθρώπινες ανάγκες, αλλά κι από όνειρα.
Και η σημερινή εποχή με την πρόοδο και την ευημερία που παρέχει, κάνει τους ανθρώπους πολύ πιο απαιτητικούς από ποτέ.
Υπόσχεται αυτοπραγμάτωση, φωνή, ορατότητα, συνεχή άνοδο.
Όταν όμως οι υποσχέσεις αυτές δεν εκπληρώνονται, όταν η κοινωνική κινητικότητα επιβραδύνεται, όταν η δημοκρατία δείχνει κουρασμένη και η πολιτική πιο διαδικαστική παρά οραματική, τότε δημιουργείται το κενό.
Ένα κενό που γεμίζει με δυσπιστία, με κυνισμό, με την αίσθηση ότι «το σύστημα δεν είναι φτιαγμένο για μένα».
Όχι επειδή το σύστημα καταρρέει, κάθε άλλο!
Αλλά επειδή κάποιοι πιστεύουν ότι εξελίσσεται πιο αργά από αυτούς.
Η υπόγεια αντίδραση στον κορεσμό
Υπάρχει κι ένα δεύτερο ρεύμα, λιγότερο κοινωνικό και περισσότερο πολιτισμικό.
Ο σύγχρονος άνθρωπος της Δύσης ζει μέσα σε μια υπερπληθώρα επιλογών, προϊόντων, εικόνων, ρυθμών.
Ζει μέσα σε έναν πολιτισμό κατανάλωσης που χάρισε ευημερία, αλλά δημιούργησε και μια μορφή υπαρξιακής κόπωσης.
Και σε αυτή την κόπωση, ορισμένοι αντιδρούν.
Ο «αντισυστημισμός» γίνεται το μέσον για να πεις ότι θέλεις λιγότερο θόρυβο και περισσότερη ουσία.
Λιγότερες οθόνες, περισσότερη ανθρώπινη πράξη.
Λιγότερες υποσχέσεις και περισσότερη αλήθεια.
Όλο αυτό, δεν είναι επανάσταση.
Είναι επαναπροσδιορισμός.
Η πολιτική ρίζα: όσοι νιώθουν απέξω, ψάχνουν νέους δρόμους
Αυτές οι διεργασίες, έχουν σαφές πολιτικό αντίκτυπο.
Από τον Τραμπ μέχρι τον Μελανσόν, από τα ευρωπαϊκά «κόμματα της οργής» μέχρι τους οικολόγους της ριζοσπαστικής πτέρυγας, η αντισυστημική ψήφος αυξάνεται μεν, αλλά δεν είναι ομοιογενής.
Ενώνει ανθρώπους που δεν θα συμφωνούσαν σε τίποτα μεταξύ τους, εκτός ίσως από το ότι δεν τους καλύπτει το υπάρχον πολιτικό πλαίσιο.
Κι εδώ βρίσκεται η μεγάλη πολιτική αλήθεια: Ο αντισυστημικός δεν απορρίπτει απαραίτητα το κράτος ή τη δημοκρατία.
Απορρίπτει τη διαμεσολάβηση.
Τους μεταπράτες ενδιάμεσους.
Την αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται κάπου μακριά, χωρίς αυτόν.
Αν του δώσεις ρόλο, αλλάζει.
Το δείχνουν τα παραδείγματα των πολιτών στο Βέλγιο που μπήκαν τυχαία σε λαϊκές συνελεύσεις και από θεατές έγιναν συμμετέχοντες: η θυμωμένη καθαρίστρια έγινε πολιτικά ενεργή, ο κουρασμένος δάσκαλος κατέβηκε υποψήφιος.
Τοδείχνει και η Αρχαία Αθήνα, όπου ΟΛΟΙ οι πολίτες έπαιρναν αξιώματα της πόλης, κατόπιν κλήρωσης.
Το «σύστημα» δεν είναι ο εχθρός.
Η γεγονός ότι αυτό πιστεύεις πως δεν σε «βλέπει», είναι.
Η σύγκρουση δεν είναι Αριστερά – Δεξιά. Είναι συμμετοχή – αποξένωση
Πριν χρόνια, έκανα μια διπλή πολιτική προσπάθεια στην Ηλεία (2005- 2007 και 2011- 2012), η οποία βούλιαξε στα ρηχά.
Γύριζα τα καφενεία, μιλούσα με τον κόσμο, όχι κομματικά ή πολιτικά.
Αλλά για το μέλλον του καθενός, το μέλλον της οικογένειάς του, του χωριού του.
«Σάρωσα» την περιοχή, μόνο και μόνο για να καταλάβω τους ανθρώπους της.
Αυτό που με τρόμαξε, κι η ανάμνησή του ακόμα που προξενεί τρόμο, είναι η τεράστια, η απύθμενη, η ανοριακή πολιτική απάθεια.
Αυτό το «δεν θέλω κανέναν» που βγάζει ανθρώπους της γης, του καθημερινού μόχθου έξω από την κοινωνία, τους κάνει αποσυνάγωγους, αλλά και έρμαια καθενός ασυνείδητου λαϊκιστή, που τους πουλάει ξεδιάντροπα επιστολές του Ιησού και φάρμακα για τη φαλάκρα, που χορεύει τσάμικο πάνω στον άξονα «μνημόνιο- αντιμνημόνιο», ή που τσακώνεται όπου σταθεί και όπου βρεθεί, καταγγέλλει τους πάντες και τα πάντα και γεμίζει με τοξικότητα τη Βουλή, το δημόσιο διάλογο, την κοινωνία.
Μια ματιά στις δημοσκοπήσεις, επιβεβαιώνει αυτή την παρατήρηση.
Σήμερα, ο μεγάλος πολιτικός άξονας δεν είναι ιδεολογικός.
Είναι βιωματικός.
Στη μία πλευρά, βρίσκονται όσοι νιώθουν μέρος της εξέλιξης.
Στην άλλη, όσοι νιώθουν ότι η εξέλιξη συμβαίνει δίπλα τους, όχι μαζί τους.
Ο αντισυστημικός ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Αλλά όχι επειδή θέλει να καταστραφεί το σύστημα.
Επειδή θέλει, επιτέλους, το σύστημα να τον βλέπει.
Τελικά, τι ζητά ο αντισυστημικός; Κάτι παλιό, όσο και ο άνθρωπος
Αν αφήσουμε τον θόρυβο στην άκρη, το αίτημά του είναι απλό: Να ξαναβρεί νόημα, να ξαναβρεί ρίζες, να νιώσει μέρος μιας κοινότητας που δεν τον προδίδει.
Αποζητά την σύγχρονη πολιτική έκφραση της διδαχής του Αριστοτέλη, περί «κοινωνικού όντος και συζήν πεφυκότος».
Πολιτικά, αυτό σημαίνει θεσμούς πιο ανοιχτούς, πολιτικούς πιο διαφανείς, κράτος πιο κοντά στον πολίτη, οικονομία που δεν μετράει μόνο δείκτες, αλλά και ανθρώπινες ανάγκες, δημόσιο διάλογο που δεν μιλάει μόνο στα αυτιά, αλλά και στην εμπειρία.
Όχι κάτι ριζοσπαστικό.
Κάτι απολύτως λογικό.
Αν το πολιτικό σύστημα των δυτικών κοινωνιών θέλει να κατανοήσει τον αντισυστημικό, δεν πρέπει να τον φοβηθεί, αλλά να τον ακούσει.
Γιατί ο αντισυστημισμός δεν είναι προάγγελος καταστροφής.
Στην πραγματικότητα είναι το ηχητικό σήμα ενός κόσμου που ζητά να επιταχυνθεί η πρόοδος, όχι να σταματήσει.
Και ίσως, τελικά, ο αντισυστημικός να μην είναι «εχθρός του συστήματος», αλλά ο πιο αυστηρός κριτής του, δηλαδή αυτός που θυμίζει ότι η κοινωνία δεν προχωρεί μόνο με ανάπτυξη, αλλά και με νόημα.-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φιλελευθερισμός ή κράτος δικαίου;
Γιατί ο Μοντιλιάνι δεν ζωγράφιζε τα μάτια στις προσωπογραφίες του
Τι κάνει τον ηγέτη να ξεχωρίζει;
Πότε θα μας πνίξει η θάλασσα;
Η Ελλάδα στο επίκεντρο της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας
Τσέχωφ: Αυτά είναι τα 8 χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου του πνεύματος
Γιατί φτωχαίνει η Ευρώπη;
Μετά την Pax Americana, ένας κόσμος χωρίς ηγεμονία
Κλυταιμνήστρα: Μάνα ή φόνισσα;
Παναγής Παπαληγούρας: ένας «τσάρος» που έμενε σε υπόγειο!
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...