του Μάκη Γεωργιάδη
Βρισκόμαστε στη Βιέννη, το 1942.
Ο Βίκτορ Φράνκλ ήταν τότε τριάντα επτά ετών.
Ένας επιφανής ψυχίατρος, με μέλλον λαμπρό, με μια σχεδόν ολοκληρωμένη πραγματεία πάνω στο νόημα της ύπαρξης, και μια γυναίκα, τη Τίλι, της οποίας το γέλιο γέμιζε τα δωμάτια σαν φως.
Είχε στα χέρια του βίζα για την Αμερική, τα ανοιχτά σύνορα προς την ελευθερία.
Αλλά οι γονείς του ήταν γέροντες. Δεν μπορούσαν να φύγουν.
Κι εκείνος έμεινε.
Λίγους μήνες αργότερα ήρθαν οι ναζί.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Πρώτα το Τερεζίν, ύστερα το Άουσβιτς, και τέλος το Νταχάου.
Το χειρόγραφό του, εκείνο στο οποίο είχε επενδύσει χρόνια από τη ζωή του, το είχε ράψει προσεκτικά στην επένδυση του παλτού του. Τού το πήραν λίγες ώρες μετά την άφιξή του. Το έργο του, που ήταν η ψυχή του, έγινε στάχτη.
Του πήραν τα ρούχα, του ξύρισαν το κεφάλι, του αφαίρεσαν το όνομα.
Στο χαρτί απέμεινε μόνο ένας αριθμός: 119104.
Μα οι δεσμοφύλακες δεν κατάλαβαν κάτι ουσιώδες: πως μπορείς να αφαιρέσεις από τον άνθρωπο τα πάντα, εκτός από αυτό που κουβαλάει μέσα του.
Και ο Φράνκλ γνώριζε κάτι για τον ανθρώπινο νου και το πνεύμα, κάτι που θα του έσωζε τη ζωή και θα άλλαζε για πάντα την ψυχολογία.
Παρατήρησε ένα μοτίβο: Οι κρατούμενοι δεν πέθαιναν τόσο από την πείνα ή την ασθένεια, όσο από την απώλεια του νοήματος.
Όταν ο άνθρωπος έχανε το «γιατί» του, το σώμα του παρέδιδε το «πώς» μέσα σε λίγες ημέρες.
Οι γιατροί το ονόμασαν «ασθένεια της παραίτησης».
Αλλά εκείνοι που είχαν ακόμη κάτι για να κρατηθούν π.χ. μια γυναίκα να ξαναβρούν, ένα παιδί που τους περίμενε, ένα βιβλίο να γράψουν, μια υπόσχεση να τηρήσουν, εκείνοι άντεχαν και το αδιανόητο.
Ο Φράνκλ αποφάσισε να κάνει ένα πείραμα, όχι σε εργαστήριο αλλά μέσα στις σκοτεινές γωνίες του στρατοπέδου συγκέντρωσης. Πλησίαζε τους κρατούμενους στο χείλος της απόγνωσης και τους ψιθύριζε: «Ποιος σε περιμένει;»
«Ποια αποστολή έχεις ακόμη να εκπληρώσεις;»
«Τι θα έλεγες στον γιο σου, αν έβλεπε ότι άντεξες και αυτή τη μέρα;»
Δεν μπορούσε να τους δώσει ούτε ψωμί ούτε ελευθερία. Μπορούσε, όμως, να τους χαρίσει κάτι που δεν μπορούσε να αφαιρεθεί: έναν λόγο για να φτάσουν στο αύριο.
Κάποιος θυμήθηκε την κόρη του και επέζησε, για να τη συναντήσει.
Κάποιος άλλος θυμήθηκε μια θεωρία που έπρεπε να ολοκληρώσει και έζησε, για να τη γράψει. Ο ίδιος ο Φράνκλ επιβίωσε γράφοντας νοερά, μέρα με τη μέρα, το χαμένο του χειρόγραφο, από μνήμης, γραμμή τη γραμμή.
Άνοιξη του 1945.
Η απελευθέρωση.
Ζύγιζε μόλις 38 κιλά!
Τα πλευρά του εξείχαν από το δέρμα.
Η Τίλι, νεκρή.
Οι γονείς του, νεκροί.
Ο αδελφός του, νεκρός.
Ό,τι αγαπούσε, είχε αφανιστεί. Είχε κάθε λόγο να παραιτηθεί.
Κι όμως κάθισε και άρχισε να γράφει...
Εννέα ημέρες.
Τόσο χρειάστηκε για να αναπλάσει από μνήμης το βιβλίο που του είχαν κάψει τρία χρόνια πριν.
Αυτή τη φορά, όμως, είχε κάτι που η πρώτη εκδοχή δεν είχε: Απόδειξη.
Απόδειξη ότι η θεωρία του λειτουργούσε.
Ονόμασε τη μέθοδό του Λογοθεραπεία, θεραπεία μέσω του νοήματος.
Μια απλή αλλά επαναστατική ιδέα: «Όποιος έχει ένα γιατί για να ζει, μπορεί να αντέξει σχεδόν κάθε πώς.»
Στην αρχή, οι εκδότες τον απέρριψαν. «Πολύ σκοτεινό», του είπαν. «Ποιος θα ήθελε να διαβάσει για στρατόπεδα θανάτου;»
Κι όμως, το βιβλίο ταξίδεψε στα πέρατα της γης.
Ψυχοθεραπευτές δάκρυσαν, φυλακισμένοι βρήκαν ελπίδα, άνθρωποι που είχαν χάσει αγαπημένους, που πάλευαν με ασθένειες ή διαζύγια, ανακάλυπταν ότι ακόμη και ο πόνος μπορεί να αποκτήσει νόημα.
Περισσότερα από 16 εκατομμύρια αντίτυπα, σε 50 γλώσσες. Μια από τις δέκα πιο επιδραστικές εκδόσεις στην ιστορία της Αμερικής.
Αλλά η αληθινή επιρροή του Φράνκλ δεν βρίσκεται στα νούμερα.
Βρίσκεται σε κάθε άνθρωπο που, μέσα στη νύχτα της απελπισίας, διαβάζει τις λέξεις του και αποφασίζει να αντέξει μία ακόμη μέρα.
Γιατί ο Βίκτορ Φράνκλ απέδειξε πως μπορεί να σου πάρουν την ελευθερία, την οικογένεια, την ελπίδα, το μέλλον, μα όχι τον τρόπο που θα σταθείς απέναντι σ’ αυτό.
Δεν μπορούμε πάντα να αλλάξουμε ό,τι μας συμβαίνει.
Μπορούμε, όμως, να αλλάξουμε τον εαυτό μας απέναντί του.
Και αυτή είναι η έσχατη ελευθερία του ανθρώπου, η ελευθερία της στάσης, το βουβό μεγαλείο της ψυχής που αρνείται να γίνει θύμα.
Ο Βίκτορ Φράνκλ δεν είναι πια ανάμεσά μας.
Πέθανε στις 2 Σεπτεμβρίου του 1997 στη Βιέννη.
Ωστόσο οι λέξεις του αντηχούν ακόμη στις αίθουσες των νοσοκομείων, στα κελιά των φυλακών, στις σιωπές των ανθρώπων. «Όταν δεν μπορούμε να αλλάξουμε την κατάσταση, οφείλουμε να αλλάξουμε τον εαυτό μας.» «Στον άνθρωπο μπορεί να αφαιρεθούν όλα εκτός από ένα: η ελευθερία να επιλέξει τη στάση του απέναντι στη μοίρα του.»
Οι ναζί του έδωσαν έναν αριθμό.
Η Ιστορία, όμως, του χάρισε αθανασία.
Ο άνθρωπος που έχασε τα πάντα ανακάλυψε το μοναδικό που δεν μπορεί να μας αφαιρεθεί ποτέ: το Νόημα.
Ο κρατούμενος 119104 δεν επέζησε απλώς.
Μετέτρεψε τον πόνο σε ελπίδα.
Και κάπου, σήμερα, κάποιος, όρθιος στο χείλος της απελπισίας, θα διαβάσει τις λέξεις του και θα αποφασίσει, να κρατηθεί ακόμη λίγο.
Αυτό δεν είναι απλώς επιβίωση.
Είναι νίκη επί του θανάτου.
Στην καρδιά κάθε ανθρώπου υπάρχει ένας μικρός Φρανκλ.
Ένας άνθρωπος που, μέσα στην πιο σκοτεινή ώρα, ανακαλύπτει το φως της εσωτερικής του ελευθερίας!-
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φοίβος Δεληβοριάς: «Αντίο, ακριβέ κι αγαπημένε Διονύση Σαββόπουλε»
Ο φιλελευθερισμός στους έσχατους καιρούς
Παρθενών, ένα θαύμα τεχνικής ευφυΐας
Φτιάξε κι εσύ ένα δικό σου κόμμα. Μπορείς! (video)
Τι θα έλεγε σήμερα ο Θουκυδίδης για τον πόλεμο στην Ουκρανία (video)
Ήλιος, ο Αρχαίος Θεός του Φωτός
Η Ευρώπη του πνεύματος και της παιδείας υποκλίνεται στη Σοφία Κοράντι
Ανατόλ Φρανς, η ήρεμη δύναμη της σκέψης
Ωδή στον Βίκτορα Ουγκό
Πυθαγόρας: Όταν μιλάμε ελληνικά, διατυπώνουμε μαθηματικές εξισώσεις
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...