Καθώς η Pax Americana φτάνει στο τέλος της, αναδύεται μια πολυπολική τάξη. Η ιστορία της νοτιοανατολικής Ασίας προσφέρει σημαντικά διδάγματα για το μέλλον.
Η φιλελεύθερη διεθνής τάξη ή Pax Americana, η παγκόσμια τάξη που οικοδομήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, φτάνει στο τέλος της. Δεν προκαλεί έκπληξη ότι αυτό έχει δημιουργήσει φόβους για αναρχία και χάος και, ακόμη χειρότερα, για την επικείμενη κινεζική ηγεμονία ή Pax Sinica. Κυρίως, η ιδέα ότι η παγκόσμια σταθερότητα απαιτεί μια κυρίαρχη ή ηγεμονική δύναμη αναπτύχθηκε από Αμερικανούς μελετητές διεθνών σχέσεων του 20ού αιώνα και είναι γνωστή ως θεωρία ηγεμονικής σταθερότητας (Hegemonic Stability Theory – HST).
Η HST βασίζεται κυρίως στο έργο του Αμερικανού οικονομολόγου Charles P. Kindleberger. Στο διάσημο βιβλίο του The World in Depression 1929–1939 (1973), υποστήριξε ότι: «Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα ήταν ασταθές εκτός αν κάποια χώρα το σταθεροποιούσε» και ότι το 1929 «οι Βρετανοί δεν μπορούσαν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήθελαν». Αν και ο Kindleberger επικεντρωνόταν στην οικονομική τάξη, η άποψή του μετασχηματίστηκε από τους μελετητές διεθνών σχέσεων ώστε η ηγεμονία να συνδέεται με διάφορες πτυχές της διεθνούς τάξης.
Συγκεκριμένα, από μια ηγεμονική δύναμη αναμένεται να εκπληρώνει έναν ή όλους τους τρεις κύριους ρόλους:
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
- Να είναι η κυρίαρχη στρατιωτική δύναμη που διασφαλίζει ειρήνη και σταθερότητα.
- Να λειτουργεί ως κεντρικός οικονομικός παράγοντας στο παγκόσμιο σύστημα.
- Να αποτελεί πολιτιστικό και ιδεολογικό ηγέτη, είτε διαδίδοντας ενεργά τις πολιτικές και ιδεολογικές της απόψεις, είτε λειτουργώντας ως πρότυπο προς μίμηση για άλλες χώρες.
Η HST εφαρμόζεται σε όλες τις πτυχές της Pax Americana και η ναυτική ισχύς των ΗΠΑ θεωρείται «δημόσιο αγαθό» που παρέχει ο ηγεμόνας και διασφαλίζει τις θαλάσσιες οδούς. Ωστόσο, πολλοί αναλυτές βλέπουν τώρα την αυξανόμενη δύναμη της Κίνας, ιδιαίτερα τη ναυτική της ισχύ, ως σοβαρή πρόκληση για τη φιλελεύθερη διεθνή τάξη υπό τις ΗΠΑ, φοβούμενοι ότι αυτή η πρόκληση στην αμερικανική ηγεμονία μπορεί να οδηγήσει σε αναρχία.
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο ενίσχυσε αυτούς τους φόβους, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στους συμμάχους τους, ιδίως στους δυτικούς εταίρους. Ωστόσο, η βασική υπόθεση της HST, που διαμορφώθηκε στην κορύφωση του «Αμερικανικού Αιώνα», είναι λανθασμένη: η ιστορία δείχνει ότι η σταθερότητα δεν απαιτεί απαραίτητα ηγεμονία και ότι υπάρχουν και άλλοι δρόμοι για μια λειτουργική διεθνή τάξη. Η μακρά ιστορία της θαλάσσιας Ασίας επιβεβαιώνει ότι ένας ηγεμόνας δεν είναι προϋπόθεση για μια σταθερή παγκόσμια τάξη.
Από την εμφάνιση της θεωρίας διεθνών σχέσεων στη σύγχρονη εποχή με την άνοδο της ευρωπαϊκής ισχύος, η δυτική ιστορική εμπειρία τείνει να θεωρείται καθολική και «φυσιολογική». Οι δυτικοί μελετητές συχνά βλέπουν την κλασική Ρώμη ως παράδειγμα ηγεμονικού ναυτικού: το ρωμαϊκό ναυτικό διασφάλιζε τη σταθερότητα του εμπορίου στη Μεσόγειο. Οι αγγλοαμερικανικές ελίτ αναγνώριζαν την Pax Britannica τον 19ο αιώνα και την Pax Americana μετά τα μέσα του 20ού αιώνα ως συνέχεια της Pax Romana.
Όμως δεν υπάρχει κανόνας που να απαιτεί να χρησιμοποιούμε την ιστορία της κλασικής Μεσογείου υπό Ρωμαϊκή ηγεμονία ως μοντέλο για τη διεθνή τάξη. Πρόσφατα, η έρευνά μας έδειξε ότι ο κλασικός ανατολικός Ινδικός Ωκεανός από τον 1ο έως τον 15ο αιώνα μ.Χ. – αντίστοιχος της σημερινής Νοτιοανατολικής Ασίας – συγκροτούσε μια συνεκτική και λειτουργική παγκόσμια τάξη, χωρίς ηγεμόνα. Αυτό το μοντέλο, που ονομάζουμε «πολυπλέξ τάξη», παρέχει ένα ισχυρό παράδειγμα για τον κόσμο μετά την αμερικανική ηγεμονία, με σταθερές και ανθεκτικές σχέσεις ανάμεσα σε κράτη, χωρίς μια παγκόσμια δύναμη να επιβάλλει όρους.
Στην αρχή της Κοινής Εποχής, η περιοχή μεταξύ Κίνας και Ινδίας ήταν το πιο δυναμικό τμήμα της παγκόσμιας οικονομίας. Ορισμένοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η Ασία διατηρούσε οικονομικό πλεονέκτημα έναντι της Δυτικής Ευρώπης μέχρι τη Βιομηχανική Επανάσταση. Η Νοτιοανατολική Ασία, ο χώρος ανάμεσα σε Κίνα και Ινδία, υπήρξε κεντρικός κόμβος της θαλάσσιας επικοινωνίας.
Από τον 1ο μ.Χ. αιώνα, οι Νοτιοανατολικοί Ασιάτες, ειδικά οι αυστρονησιακές κοινότητες, πρωτοπόρησαν στους θαλάσσιους δρόμους προς Κίνα και Ινδία, χρησιμοποιώντας δικά τους πλοία και τοπικές ναυτικές τεχνικές. Πηγές του 3ου αιώνα μ.Χ. αναφέρουν πλοία μήκους άνω των 50 μέτρων, που μετέφεραν 600-700 επιβάτες και 600 τόνους φορτίου, ενώ τον 8ο αιώνα μπορούσαν να μεταφέρουν πάνω από 1.000 άτομα.
Η ναυτιλία της Νοτιοανατολικής Ασίας ήταν καθοριστική για τη σύνδεση Κίνας και Ινδίας μέχρι και την αρχή της δεύτερης χιλιετίας μ.Χ. Οι πλοίαρχοι και οι στόλοι των νοτιοανατολικών βασιλείων έπαιζαν κεντρικό ρόλο σε αυτά τα εμπορικά δίκτυα.
Οι πολιτείες της Νοτιοανατολικής Ασίας ανταγωνίζονταν έντονα για το θαλάσσιο εμπόριο. Ωστόσο, σε αντίθεση με τη ρωμαϊκή Μεσόγειο, ο ανατολικός Ινδικός Ωκεανός δεν είχε ναυτική δύναμη που να κυριαρχούσε σε όλες τις διαδρομές. Τα μαντάλα βασίλεια, δηλαδή οι αποκεντρωμένες πολιτικές οντότητες στις οποίες η εξουσία ενός ηγεμόνα ακτινοβολούσε από το κέντρο και μερικές φορές επικαλύπτονταν με άλλες περιοχές, διατηρούσαν εμπορικούς ανταγωνισμούς και πολέμους, χωρίς κανένα να κυριαρχεί πλήρως στις θαλάσσιες οδούς. Η φύση της πολιτικής οργάνωσης και οι πρακτικές πολέμου των μαντάλα συνέβαλαν στην απουσία ενός ηγεμονικού ναυτικού.-
Πηγή
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φοίβος Δεληβοριάς: «Αντίο, ακριβέ κι αγαπημένε Διονύση Σαββόπουλε»
Ο φιλελευθερισμός στους έσχατους καιρούς
Παρθενών, ένα θαύμα τεχνικής ευφυΐας
Φτιάξε κι εσύ ένα δικό σου κόμμα. Μπορείς! (video)
Τι θα έλεγε σήμερα ο Θουκυδίδης για τον πόλεμο στην Ουκρανία (video)
Ήλιος, ο Αρχαίος Θεός του Φωτός
Η Ευρώπη του πνεύματος και της παιδείας υποκλίνεται στη Σοφία Κοράντι
Ανατόλ Φρανς, η ήρεμη δύναμη της σκέψης
Ωδή στον Βίκτορα Ουγκό
Πυθαγόρας: Όταν μιλάμε ελληνικά, διατυπώνουμε μαθηματικές εξισώσεις
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...