Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.
Για να πετύχει τους στρατηγικούς της στόχους στην κλιματική πολιτική και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, οι δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές πρέπει να αυξηθούν σημαντικά σε όλα τα κράτη μέλη. Η νέα μας έρευνα δείχνει ότι η ενίσχυση των δημόσιων επενδύσεων μπορεί να τονώσει την οικονομική δραστηριότητα και να μειώσει την ανεργία, χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους.
Την ώρα που οι γεωπολιτικές εντάσεις αναδιαμορφώνουν το διεθνές εμπόριο, η Ευρώπη οφείλει να στραφεί σε εγχώριους μοχλούς ανάπτυξης, και οι δημόσιες επενδύσεις πρέπει να αποτελέσουν την αιχμή αυτής της στροφής.
Η επενδυτική ανάγκη
Η έκθεση Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα της Ε.Ε. είναι ξεκάθαρη: οι δημόσιες επενδύσεις είναι αναγκαίες για την επίτευξη των στρατηγικών στόχων της Ευρώπης. Η ήπειρος αντιμετωπίζει ένα ετήσιο επενδυτικό κενό ύψους 750 έως 800 δισ. ευρώ, περίπου το 4,5% του ΑΕΠ της Ε.Ε., που αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, τις ψηφιακές υποδομές και την απανθρακοποίηση. Το ποσό αυτό δεν αποτελεί απλώς έναν φιλόδοξο στόχο, αλλά οικονομική αναγκαιότητα.
Μόνο η πρόκληση της απανθρακοποίησης απαιτεί σημαντική δημόσια δέσμευση. Οι κυβερνήσεις της Ε.Ε. πρέπει να διοχετεύσουν σημαντικές επενδύσεις στα ενεργειακά συστήματα, στις μεταφορές και στην ανακαίνιση κτιρίων, κάτι που συνεπάγεται πρόσθετη δαπάνη ίση με το 1% της οικονομικής παραγωγής ετησίως έως το 2030. Ωστόσο, οι τρέχουσες τάσεις δείχνουν το αντίθετο.
Η ανάλυση των πολυετών δημοσιονομικών σχεδίων των κυβερνήσεων αποκαλύπτει μια ανησυχητική εικόνα: περίπου το ένα τρίτο των χωρών της Ε.Ε. προβλέπουν μείωση των εθνικά χρηματοδοτούμενων δημόσιων επενδύσεων τα επόμενα χρόνια. Μάλιστα, όσο αυστηρότερη είναι η δημοσιονομική προσαρμογή, τόσο μεγαλύτερη είναι η μείωση των επενδύσεων. Χωρίς αλλαγή πολιτικής, η αναγκαία ώθηση στις υποδομές για το κλίμα και τον ψηφιακό μετασχηματισμό δεν θα υλοποιηθεί.
Το μακροοικονομικό όφελος
Η μελέτη μας καταγράφει εμπειρικά στοιχεία για τον αντίκτυπο των δημόσιων επενδύσεων στην ανάπτυξη, την ανεργία, τις ιδιωτικές επενδύσεις και τη σχέση χρέους προς ΑΕΠ. Τα ευρήματα αμφισβητούν τη συνηθισμένη αντίληψη περί δημοσιονομικού κινδύνου: όταν οι δημόσιες επενδύσεις αποφέρουν μεγαλύτερες οικονομικές αποδόσεις και μελλοντικά φορολογικά έσοδα σε σχέση με το κόστος του χρέους που δημιουργούν, τότε ο δανεισμός για τη χρηματοδότησή τους δεν είναι οικονομικά απερίσκεπτος, αλλά ορθολογικός.
Με τη χρήση σύγχρονων στατιστικών μεθόδων και δεδομένων από τα 27 κράτη μέλη της Ε.Ε., δείχνουμε ότι οι δημόσιες επενδύσεις έχουν ισχυρή θετική επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη. Κάθε 1 ευρώ δημόσιας επένδυσης παράγει περίπου 1,30 ευρώ πρόσθετης οικονομικής δραστηριότητας, σε σταθερές τιμές, μέσα σε τρία χρόνια — πολλαπλασιαστή 1,3, σε συμφωνία με μετα-αναλύσεις και προηγούμενες έρευνες του ΔΝΤ σε δείγματα χωρών του ΟΟΣΑ.
Τα οφέλη δεν περιορίζονται στην αύξηση του ΑΕΠ.
Τα ποσοστά ανεργίας μειώνονται μετά την αύξηση των δημόσιων επενδύσεων, ιδίως βραχυπρόθεσμα. Αντί να παραγκωνίζει τον ιδιωτικό τομέα, η δημόσια επένδυση τείνει να τον κινητοποιεί, με συμπληρωματικό αποτέλεσμα που ενισχύει τα συνολικά οφέλη. Το σημαντικότερο για τους πιο «αυστηρούς» δημοσιονομικά: τα θετικά αυτά μακροοικονομικά αποτελέσματα διασφαλίζουν ότι η βιωσιμότητα του χρέους δεν απειλείται. Παρότι το δημόσιο χρέος αυξάνεται όταν οι επενδύσεις χρηματοδοτούνται με δανεισμό, η παράλληλη αύξηση του εθνικού εισοδήματος κρατά τον δείκτη χρέους προς ΑΕΠ σταθερό ακόμη και μετά από τρία χρόνια.
Ο δρόμος προς τα εμπρός
Η Ε.Ε. πρέπει να αυξήσει τις δημόσιες επενδύσεις τουλάχιστον κατά 1% της οικονομικής παραγωγής ετησίως για να πετύχει τους στρατηγικούς της στόχους σε ενέργεια, μεταφορές και ψηφιακές υποδομές. Ο στόχος αυτός, αν και φιλόδοξος, είναι απολύτως εφικτός με τα κατάλληλα πολιτικά εργαλεία. Οι ευρωπαίοι φορείς χάραξης πολιτικής έχουν ήδη επιτρέψει στα κράτη να ενεργοποιήσουν τη «ρήτρα διαφυγής» για την εξαίρεση πρόσθετων στρατιωτικών δαπανών, ωστόσο μεγάλο μέρος αυτών αφορά κατανάλωση και όχι επένδυση. Κατά συνέπεια, οι πολλαπλασιαστές των στρατιωτικών δαπανών αναμένεται να είναι σαφώς χαμηλότεροι σε σχέση με τις δημόσιες επενδύσεις στην ενέργεια και στις ψηφιακές υποδομές.
Το βασικό εμπόδιο προέρχεται από τις πιέσεις για δημοσιονομική προσαρμογή στο πλαίσιο των νέων κανόνων της Ε.Ε., που οδηγούν σε μέτρα λιτότητας σε πολλά κράτη μέλη. Οι κυβερνήσεις οφείλουν να αξιοποιήσουν πλήρως την ευελιξία που προβλέπουν οι κανόνες αυτοί. Κρίσιμο είναι επίσης να αναθεωρηθούν οι τεχνικές παραδοχές για τον αντίκτυπο των δημόσιων επενδύσεων στην ανάπτυξη και στη βιωσιμότητα του χρέους κατά τις εθνικές αξιολογήσεις — αλλαγές που δεν απαιτούν τροποποίηση της νομοθεσίας.
Τα κράτη μέλη πρέπει παράλληλα να αυξήσουν τη συγχρηματοδότηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων, καθώς οι δαπάνες αυτές εξαιρούνται από τους μεταγενέστερους ελέγχους συμμόρφωσης στο πλαίσιο του κανόνα δαπανών. Όπου οι εθνικοί δημοσιονομικοί περιορισμοί είναι αξεπέραστοι, οι κυβερνήσεις πρέπει να στηρίξουν τη δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού επενδυτικού ταμείου, διαδόχου του NextGenerationEU, ώστε να καλυφθούν τα επενδυτικά κενά που κατέγραψε η έκθεση Ντράγκι.
Οι επενδυτικοί πολλαπλασιαστές φτάνουν στο μέγιστο (άνω του 1,5) όταν οι δαπάνες καλύπτουν πραγματικές ανάγκες υποδομών, ενισχύουν τη θεσμική ικανότητα, προωθούν την έρευνα και ανάπτυξη ή συμβάλλουν σε στοχευμένες, δομικές αλλαγές. Τα στοιχεία δείχνουν με συνέπεια ότι ορθά σχεδιασμένες και χρονικά στοχευμένες δημόσιες επενδύσεις ενισχύουν την οικονομική ανάπτυξη, ιδίως σε περιόδους δυσκολιών.
Ο πρώην Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και πρώην Πρωθυπουργός της Ιταλίας, Μάριο Ντράγκι, υποστηρίζει με πειστικότητα ότι η Ευρώπη έχει γίνει υπερβολικά εξαρτημένη από τη ζήτηση του εξωτερικού για τόνωση της ανάπτυξης. Τη δεκαετία του 2010, η στασιμότητα των μισθών και οι περιοριστικές δημοσιονομικές πολιτικές περιόρισαν τη ζήτηση στο εσωτερικό, οδηγώντας σε υστέρηση της Ευρώπης στην παραγωγικότητα. Με την προστατευτική στάση των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ να περιορίζει την αμερικανική ζήτηση για ευρωπαϊκά προϊόντα και με την επιβράδυνση των εισαγωγών της Κίνας, η Ευρώπη πρέπει να επαναπροσανατολιστεί προς εγχώριες πηγές ανάπτυξης. Οι δημόσιες επενδύσεις πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής στροφής.-
Με στοιχεία από τον Economist
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φοίβος Δεληβοριάς: «Αντίο, ακριβέ κι αγαπημένε Διονύση Σαββόπουλε»
Ο φιλελευθερισμός στους έσχατους καιρούς
Παρθενών, ένα θαύμα τεχνικής ευφυΐας
Φτιάξε κι εσύ ένα δικό σου κόμμα. Μπορείς! (video)
Τι θα έλεγε σήμερα ο Θουκυδίδης για τον πόλεμο στην Ουκρανία (video)
Ήλιος, ο Αρχαίος Θεός του Φωτός
Η Ευρώπη του πνεύματος και της παιδείας υποκλίνεται στη Σοφία Κοράντι
Ανατόλ Φρανς, η ήρεμη δύναμη της σκέψης
Ωδή στον Βίκτορα Ουγκό
Πυθαγόρας: Όταν μιλάμε ελληνικά, διατυπώνουμε μαθηματικές εξισώσεις*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Φοίβος Δεληβοριάς: «Αντίο, ακριβέ κι αγαπημένε Διονύση Σαββόπουλε»
Ο φιλελευθερισμός στους έσχατους καιρούς
Παρθενών, ένα θαύμα τεχνικής ευφυΐας
Φτιάξε κι εσύ ένα δικό σου κόμμα. Μπορείς! (video)
Τι θα έλεγε σήμερα ο Θουκυδίδης για τον πόλεμο στην Ουκρανία (video)
Ήλιος, ο Αρχαίος Θεός του Φωτός
Η Ευρώπη του πνεύματος και της παιδείας υποκλίνεται στη Σοφία Κοράντι
Ανατόλ Φρανς, η ήρεμη δύναμη της σκέψης
Ωδή στον Βίκτορα Ουγκό
Πυθαγόρας: Όταν μιλάμε ελληνικά, διατυπώνουμε μαθηματικές εξισώσεις
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...