του Διαμαντή Σεϊτανίδη
Κάποιες φορές η πραγματικότητα μοιάζει να γράφει σενάρια με ειρωνεία, αλλά και ακρίβεια.
Την ίδια εβδομάδα που η Γαλλία παρακολουθούσε αποσβολωμένη τη θεαματική ληστεία του Λούβρου, το πολιτικό της σύστημα βίωνε μια άλλη, λιγότερο θεαματική αλλά βαθύτερα ανησυχητική κλοπή: τη ληστεία της πολιτικής αξιοπιστίας.
Μέσα σε λίγες ημέρες, οι πολίτες οδηγήθηκαν να πιστέψουν ότι αποκτούν νέα κυβέρνηση, για να ανακαλύψουν τελικά πως τίποτα δεν άλλαξε. Λεκορνί, αντί του Λεκορνί. Μόνο τα πρόσωπα εναλλάχθηκαν στις ίδιες θέσεις, σαν κομμάτια σε σκακιέρα που κινεί πάντα ο ίδιος παίκτης.
Η παραίτηση και άμεση επαναφορά του Σεμπαστιέν Λεκορνί στη θέση του πρωθυπουργού από τον Εμανουέλ Μακρόν αναδεικνύει το σύμπτωμα μιας βαθύτερης κρίσης εκπροσώπησης.
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
Για ΟΛΑ τα videos της Εποπτείας, γραφτείτε στο κανάλι μας στο youtube, πατώντας ΕΔΩ
*****
Η Πέμπτη Γαλλική Δημοκρατία, δομημένη γύρω από έναν ισχυρό πρόεδρο για να διασφαλίζει τη σταθερότητα, μετατράπηκε σταδιακά σε σύστημα υπερσυγκεντρωτικής εξουσίας, όπου ο λαός καλείται να επικυρώνει, όχι να συναποφασίζει.
Κι έτσι, όταν το εκλογικό αποτέλεσμα του 2024 στέρησε από τον Μακρόν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, εκείνος δεν αποδέχθηκε την πολιτική πραγματικότητα. Αντιθέτως, επιχείρησε να την παρακάμψει, ανακυκλώνοντας τους ίδιους ανθρώπους και τις ίδιες ιδέες, λες και η χώρα είναι προσωπικό του εργαστήριο.
Η Γαλλία, που το 1789 γέννησε την έννοια της λαϊκής κυριαρχίας, βιώνει σήμερα την παραλυτική κόπωση της δημοκρατίας.
Η εξουσία διατηρείται όχι με ενθουσιασμό αλλά με αδράνεια, όχι με πίστη αλλά με κούραση.
Ακόμη και η συμμετοχή των Σοσιαλιστών στο κυβερνητικό σχήμα, παρά την προηγούμενη αντιπολιτευτική τους στάση, μαρτυρεί το βάθος της σύγχυσης. Μια παράταξη που όφειλε να εκφράζει την κοινωνική δυσαρέσκεια, ικανοποιείται με την υπόσχεση μιας «αναστολής» της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης.
Πρόκειται όχι για νίκη, αλλά για συνενοχή στην παράταση μιας αδικίας.
Ο συμβολισμός είναι ανατριχιαστικά ακριβής: Ενώ στο Λούβρο κλέβονταν ανεκτίμητα έργα τέχνης, στο πολιτικό σκηνικό λεηλατούνταν η ίδια η έννοια της πολιτικής ευθύνης.
Πώς να εμπιστευθεί ο πολίτης θεσμούς που δεν λογοδοτούν, κόμματα που αλλάζουν ρόλους, κυβερνήσεις που ανακυκλώνουν τον εαυτό τους;
Η ληστεία αυτή δεν είναι μόνο γαλλική. Είναι αναμφίβολα ευρωπαϊκή. Και αν κοιτάξει κανείς γύρω του, θα δει πως η σκιά της πέφτει βαριά και πάνω στην Ελλάδα.
Διότι και εδώ, όσο διαφορετικές κι αν είναι οι συνθήκες, παρατηρούμε το ίδιο φαινόμενο της πολιτικής αυτονόμησης της κάθε λογής εξουσίας από την κοινωνία.
Κυβερνήσεις που κυβερνούν με διατάγματα και τροπολογίες της τελευταίας στιγμής, με θεσμούς που μετατρέπονται σε σκηνικό για προειλημμένες αποφάσεις, κοινοβούλια που επικυρώνουν αντί να ελέγχουν, μέσα ενημέρωσης που ασχολούνται περισσότερο με το «επικοινωνιακό προφίλ» των αποφάσεων παρά με την ουσία τους. Ακόμα και στο ποδόσφαιρο, ο ισχυρός επιβάλλει τη θέλησή του με αγωνιστικούς κι εξωαγωνιστικούς τρόπους. Παντού καθρεφτίζεται ο θουκυδίδειος διάλογος Αθηναίων και Μηλίων.
Στην Ελλάδα, όπως και στη Γαλλία, η επίκληση της σταθερότητας (πολιτικής, δικαστικής, οικονομικής, ακόμα και πολιτιστικής) έχει γίνει το πρόσχημα της αυθαιρεσίας.
Η φράση «να μη διαταραχθεί η ομαλότητα» χρησιμοποιείται ως άλλοθι για να αποφευχθεί κάθε ουσιαστική αναθεώρηση προηγούμενων επιλογών, κάθε αναμέτρηση με τα λάθη και τις ευθύνες.
Οι εξουσίες μοιάζουν να λειτουργούν ως κλειστά κυκλώματα, ως συστήματα που συνομιλούν μόνο με τον εαυτό τους, που επιβιώνουν από τη φθορά τους και, μέσα από αυτήν, αναπαράγονται.
Η σύγκριση δεν είναι ρητορική.
Όπως ο Μακρόν αρνείται να αναγνωρίσει τα όρια της δικής του εξουσίας, έτσι και στην Ελλάδα βλέπουμε έναν θεσμικό συγκεντρωτισμό που καθιστά κάθε άλλον παράγοντα, δευτερεύοντα.
Οι αποφάσεις λαμβάνονται σε στενό κύκλο, η λογοδοσία εκλαμβάνεται ως εμπόδιο, και η δημόσια σφαίρα γεμίζει από τη ρητορική της «ευθύνης», όπου υπεύθυνος σημαίνει «υπάκουος».
Η κοινωνία καλείται να παρακολουθεί, όχι να συμμετέχει.
Ακόμα και η κρίση εμπιστοσύνης προς τα κόμματα, στη Γαλλία ή στην Ελλάδα, έχει κοινή ρίζα: τη διαρκή διάψευση των προσδοκιών.
Οι πολίτες δεν πιστεύουν πλέον ότι η ψήφος τους μπορεί να αλλάξει κάτι ουσιαστικό, διότι οι αποφάσεις φαίνεται να έχουν ληφθεί εκ των προτέρων.
Όπως ο Λεκορνί επέστρεψε εκεί από όπου «παραιτήθηκε», έτσι και εδώ οι ίδιες πολιτικές επιστρέφουν, μεταμφιεσμένες σε «μεταρρυθμίσεις» ή «νέες αρχές». Χρεοκοπημένοι πολιτικοί, απορριφθέντες πολλάκις και πολλαπλώς από τους πολίτες στις κάλπες, επαναλανσάρονται ως δήθεν «σωτήρες» της χώρας, της ιδεολογικής καθαρότητας, της κάθε αξίας που επινοείται για να επαναφέρει κύμβαλα αλαλάζοντα στην επιφάνεια.
Η γαλλική κρίση λειτουργεί, επομένως, σαν προειδοποιητικός καθρέφτης για την Ευρώπη ολόκληρη.
Όταν η πολιτική εξουσία ξεκόβει από την κοινωνία, όταν η δημοκρατία λειτουργεί μόνο ως τελετουργία νομιμοποίησης, τότε το έδαφος γεμίζει με ρωγμές: ρωγμές απ’ όπου περνούν ο λαϊκισμός, η απάθεια, η αίσθηση ότι «όλοι είναι ίδιοι».
Και τότε, η πραγματική ληστεία δεν γίνεται στα μουσεία, αλλά στις ψυχές των πολιτών.
Η Ευρώπη σήμερα δεν χρειάζεται απλώς κυβερνήσεις που «διαχειρίζονται».
Χρειάζεται πολιτικές που ξαναδίνουν περιεχόμενο στη λέξη «αντιπροσώπευση», που ξαναδένουν τον πολίτη με τον δημόσιο βίο.
Χρειάζεται ηγέτες που να κατανοούν ότι η δημοκρατία δεν είναι τεχνική εξουσίας, αλλά ηθική ευθύνη.
Αλλιώς, η διπλή ληστεία της Γαλλίας, η μία στα σαλόνια του Λούβρου και η άλλη στις αίθουσες της εξουσίας, δεν θα μείνει μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά θα είναι πρόλογος μιας ευρωπαϊκής εποχής αποπολιτικοποίησης, όπου τα κράτη και -κυρίως- οι κοινωνίες, θα μοιάζουν με μουσεία: γεμάτα ιστορία, άδεια από μέλλον.
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Πόσο μας αφορά και πόσο μας επηρεάζει η κρίση στη Γαλλία; (video)
Ρωσία και Τουρκία απειλούν με παρόμοιες μεθόδους Ουκρανία και Ελλάδα
Η ορθολογική κατανόηση του Σύμπαντος στην Ηθική του Σπινόζα
Η δημιουργική φαντασία στη σκέψη του Κορνήλιου Καστοριάδη
Ζώντας στην Εποχή της Αβεβαιότητας
Η Γέννηση του Θεού, ο Χέγκελ και η κβαντική επιστήμη
Δημήτρης Πικιώνης, ο πρωτοπόρος της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής
Ο θάνατος μιας άγνωστης, που άλλαξε όλο τον κόσμο!
ΗΠΑ- Κίνα: Η σταθερή αλληλεξάρτηση μικροτσίπ και σπάνιων γαιών
Πηνελόπη Δέλτα, η μεγαλύτερη Ελληνίδα συγγραφέας στη νεότερη εποχή
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...