Η διεθνής αναγνώριση ενός Παλαιστινιακού κράτους επανέρχεται με ένταση στη διεθνή πολιτική σκηνή, σε μια εποχή όπου η ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση έχει εισέλθει σε μια νέα, ακόμη πιο αιματηρή και αδιέξοδη φάση.
Η φρίκη της Γάζας, η ένταση στη Δυτική Όχθη και η επιδείνωση των συνθηκών ζωής για εκατομμύρια Παλαιστινίους έχουν αναζωπυρώσει τις εκκλήσεις για μια ειρηνευτική λύση.
Σε αυτό το πλαίσιο, πολλές χώρες εξετάζουν ή ήδη προχωρούν σε επίσημη αναγνώριση της Παλαιστίνης ως ανεξάρτητου κράτους. Το ερώτημα όμως παραμένει: έχει αυτή η αναγνώριση πραγματικό αντίκτυπο ή πρόκειται για μια κίνηση υψηλού συμβολισμού με περιορισμένα πρακτικά αποτελέσματα;
*****
Για να μη χάσετε καμία ανάρτηση της Εποπτείας, γραφτείτε στο εβδομαδιαίο newsletter μας, πατώντας ΕΔΩ
*****
Η αναγνώριση ενός Παλαιστινιακού κράτους δεν είναι καινούρια ιδέα. Από το 2012, η Παλαιστίνη έχει γίνει δεκτή ως κράτος-παρατηρητής στον ΟΗΕ, γεγονός που της επιτρέπει τη συμμετοχή σε διεθνείς οργανισμούς, όπως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Πολλές χώρες — κυρίως από τον παγκόσμιο Νότο — έχουν ήδη προχωρήσει σε διπλωματική αναγνώριση, ενώ τα τελευταία χρόνια το θέμα απασχολεί και την Ευρώπη. Η αναγνώριση θεωρείται από ορισμένους ως μια πολιτική πράξη που ενισχύει τη λύση των δύο κρατών, επαναφέρει τη διεθνή νομιμότητα στο προσκήνιο και ενδεχομένως πιέζει το Ισραήλ προς έναν νέο πολιτικό ρεαλισμό.
Ωστόσο, η αναγνώριση αυτή έρχεται σε πλήρη αντίστιξη με την πραγματικότητα επί του εδάφους. Στη Λωρίδα της Γάζας, ο συνεχιζόμενος πόλεμος έχει καταστρέψει ζωτικές υποδομές, έχει προκαλέσει ανθρωπιστική καταστροφή και απειλεί τη βιωσιμότητα κάθε μελλοντικής κρατικής δομής. Στη Δυτική Όχθη, η αύξηση της εποικιστικής δραστηριότητας, η άνοδος της βίας από ένοπλους εποίκους και η επίσημη υποστήριξη του Ισραηλινού κράτους στις πολιτικές αυτές υπονομεύουν κάθε πιθανότητα για έναν λειτουργικό και εδαφικά συνεκτικό παλαιστινιακό σχηματισμό. Η ισραηλινή κυβέρνηση δηλώνει ανοιχτά ότι δεν υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών, και προωθεί έμπρακτα μια de facto προσάρτηση της Δυτικής Όχθης.
Σε αυτό το δυσμενές τοπίο, η αναγνώριση της Παλαιστίνης κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια συμβολική, πλην όμως κενή, πολιτική πράξη. Μια διεθνής διάσκεψη που θα επικυρώσει την κρατική υπόσταση της Παλαιστίνης, χωρίς να συνοδεύεται από πρακτικά μέτρα για τον τερματισμό της κατοχής, την προστασία του παλαιστινιακού πληθυσμού και την αποκατάσταση των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου, μπορεί να ενισχύσει την ψευδαίσθηση της δράσης ενώ επί της ουσίας εδραιώνεται μια πραγματικότητα ανισότητας και καταπίεσης.
Από την άλλη πλευρά, η αναγνώριση δεν είναι χωρίς αξία. Μπορεί να αποτελέσει εργαλείο διπλωματικής πίεσης, να προσφέρει νομική βάση για τη διεθνοποίηση της σύγκρουσης και να ενδυναμώσει τις φωνές εντός Ισραήλ που συνεχίζουν να υπερασπίζονται μια ειρηνευτική διευθέτηση. Επιπλέον, αν μεγάλες ευρωπαϊκές ή περιφερειακές δυνάμεις συνταχθούν με αυτή τη γραμμή, θα στείλουν ένα σαφές μήνυμα για την απώλεια της διεθνούς υπομονής απέναντι στις πρακτικές του Ισραηλινού κράτους, ενισχύοντας το διεθνές ρεύμα υπέρ του τερματισμού της κατοχής και της εφαρμογής αποφάσεων του ΟΗΕ που έχουν παραμείνει επί δεκαετίες ανεκπλήρωτες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει ιδιαίτερη σημασία. Αν και η κυβέρνηση Τραμπ έχει εκφραστεί αρνητικά ως προς την ίδρυση Παλαιστινιακού κράτους, παραμένει ρευστό το κατά πόσο θα συνεχίσει να υιοθετεί μια πλήρως εχθρική στάση απέναντι σε διεθνείς πρωτοβουλίες. Η εμπλοκή των ΗΠΑ στον πόλεμο Ισραήλ-Ιράν, το οικονομικό κόστος και η αποσταθεροποίηση του αμερικανικού στόλου στην Ερυθρά Θάλασσα λόγω των επιθέσεων των Χούθι, έχουν οδηγήσει σε επαναξιολόγηση στρατηγικών προτεραιοτήτων.Το ενδεχόμενο αναγνώρισης της Παλαιστίνης θα μπορούσε να αποτελέσει διαπραγματευτικό χαρτί σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό παζάρι που περιλαμβάνει το Ιράν, τις χώρες του Κόλπου και τις ενεργειακές ισορροπίες της περιοχής.
Ιδιαίτερο ρόλο στο σκηνικό αυτό διαδραματίζει η Σαουδική Αραβία, η οποία επιθυμεί να προβάλει ένα νέο πρόσωπο ηγεσίας στον αραβικό κόσμο. Η σύνδεση της παλαιστινιακής αναγνώρισης με την Αραβική Ειρηνευτική Πρωτοβουλία του 2002 μπορεί να προσφέρει στον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν τη δυνατότητα να προχωρήσει σε ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ, χωρίς να κατηγορηθεί για εγκατάλειψη της παλαιστινιακής υπόθεσης. Η αντιπαλότητα του Ριάντ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που είχαν προχωρήσει σε συμφωνία με το Ισραήλ χωρίς να θέσουν παλαιστινιακούς όρους, εντείνει τον ανταγωνισμό για πολιτική υπεροχή στην περιοχή.
Το ερώτημα όμως παραμένει: μπορεί να υπάρξει παλαιστινιακό κράτος χωρίς εδαφική συνέχεια, χωρίς έλεγχο συνόρων, χωρίς στρατό, χωρίς οικονομική αυτάρκεια και χωρίς άρση της κατοχής; Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική. Ένα κράτος αναγνωρίζεται νομικά όχι μόνο μέσω δηλώσεων, αλλά και βάσει αντικειμενικών χαρακτηριστικών κυριαρχίας. Εάν αυτά δεν υφίστανται, η αναγνώριση κινδυνεύει να αποτελέσει άλλοθι αδράνειας, να παγιώσει την αποδοχή της σημερινής κατάστασης και να αποπροσανατολίσει από την ανάγκη ουσιαστικής πολιτικής πίεσης.
Η λύση των δύο κρατών — σε μεγάλο βαθμό απαξιωμένη ακόμη και εντός του Ισραήλ — μοιάζει πια περισσότερο με ρητορικό εργαλείο παρά με εφαρμόσιμη στρατηγική. Η πραγματικότητα συγκλίνει προς ένα καθεστώς ενιαίου εδαφικού ελέγχου από το Ισραήλ, με διαφορετικά νομικά και πολιτικά δικαιώματα για διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες. Η πολιτική του απαρτχάιντ, όπως την ονομάζουν διεθνείς οργανώσεις και δικαστικά όργανα, εδραιώνεται.
Επομένως, η διεθνής κοινότητα καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε δύο δρόμους: είτε να συνεχίσει τις συμβολικές δηλώσεις πίστης στη λύση των δύο κρατών χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα, είτε να επιδιώξει ριζικές και δεσμευτικές παρεμβάσεις που θα περιλαμβάνουν κυρώσεις, εποπτεία, οικοδόμηση παλαιστινιακών θεσμών και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό ανοικοδόμησης. Μόνο έτσι θα μπορέσει η αναγνώριση της Παλαιστίνης να αποτελέσει κάτι περισσότερο από έναν εύηχο τίτλο χωρίς περιεχόμενο.
Πηγή: Foreign Affairs
*****
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ
Η δίκη του Σωκράτη: Όταν η σκέψη έγινε έγκλημα
Υπάρχουν ιδεολογίες σήμερα;
Γιατί να συγχωρούμε; Η στωική φιλοσοφία δίνει την απάντηση
Ο Αλμπέρ Καμί γράφει για την τραγωδία των γηρατειών
Γιατί βαρεθήκαμε τα κόμματα;
Γιώργος Σεφέρης: Λίγες οι νύχτες με φεγγάρι που μ' αρέσουν...
Νόαμ Τσόμσκι: Έτσι λειτουργεί η εξουσία!
Ελευθέριος Μουζάκης, ο πιο ειλικρινής φορολογούμενος επιχειρηματίας
Φράνκα Ράμε, η πανέμορφη θεατρίνα που δεν... κάθισε στα αυγά της!
Η σημασία και τα όρια της Ελευθερίας
Να ζει κανείς, ή να μη ζει; Σκέψεις πάνω στην πιο τραγική φράση του Σέξπιρ στον Άμλετ
δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...